Bez prawa do praw. Analiza konfliktu i kwestia służebności mieszczan rymanowskich w drugiej połowie XIX wieku - Popek, Joachim (UR Journal of Humanities and Social Sciences, 2021)
Artykuł koncentruje się na dochodzeniu przeprowadzonym przez sanocką komisjęlokalną względem praw służebnych, o których uznanie pretendowali mieszczanie rymanowscyw II połowie XIX w. Pertraktacje rozpoczęte w 1859 r. miały chwilami gwałtownyprzebieg. Towarzyszyły im konflikty i nieporozumienia zarówno między samymimieszczanami, jak i na linii miasto – dwór. Wnioski płynące z analizy źródeł archiwalnychposłużyły do oceny działań każdej strony biorącej udział w dochodzeniu – pełnomocnikówmiasta, właścicieli ziemskich oraz, co wyjątkowe, komisarzy i administracjipaństwowej, której decyzje nosiły znamiona stronniczości. Mieszczanie stanęli do pertraktacjiw pewności powodzenia i z przekonaniem o mocy prawnej przywileju księciaCzartoryskiego nadającego im służebności. Pełnomocnik dworu natomiast przyjął odważnąpozycję w negocjacjach i konsekwentnie ją utrzymywał. Zanegował autentycznośćwspomnianego przywileju, jak również to, że Czartoryski był kiedykolwiek właścicielemRymanowa, co finalnie okazało się skuteczne. Na uwagę zasługuje również rolakomisarzy lokalnych oraz decydentów urzędujących w Komisji Krajowej we Lwowie,podejmującej najważniejsze decyzje. Pierwszy etap dochodzenia pokazuje bowiemwpływ komisarzy na kształt początkowego orzeczenia. Uzasadnienie drugiego wyrokuwskazuje natomiast na dowolność w postrzeganiu aktów prawnych przez lwowską Komisję,która oparła swoją decyzję na zapisach jednego dokumentu urzędowego.Analiza przebiegu postępowania ukazuje znajdującą odzwierciedlenie w wielumiejscach Galicji tendencję, która na przykładzie Rymanowa została opisana po razpierwszy. Koncentruje się na przypadku, w którym dwukrotnie podejmowane dochodzenieskończyło się ostatecznie decyzją odmową. Innymi słowy, odrzucono pretensjęmieszczan i zanegowano istnienie praw służebnych, które podlegałyby wykupowi lubregulacji.