Park kulturowy jako forma decentralizacji ochrony zabytków i opieki nad zabytkami - Kisilowska, Helena (Acta Iuridica Resoviensia, 2025)
Park kulturowy jest stosunkowo nową obszarową formą ochrony zabytków, skierowaną do samorządów gmin i miast. W artykule podjęto próbę udowodnienia tezy, że park kulturowy może być efektywną formą prawnej decentralizacji ochrony zabytków i opieki nad nimi. Wskazano na nieprecyzyjność ustawodawstwa w art. 16 i 17 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, co generuje liczne sytuacje konfliktowe i niepotrzebnie obarcza sądy, na co przytoczono liczne przykłady. Podkreślono, że ochrona interesu publicznego nie może odbywać się poprzez nadmierne obciążenie niektórych jednostek, szczególnie przedsiębiorców i usługodawców, co przeczy konstytucyjnej zasadzie równości. Konieczne jest zachowanie właściwych proporcji i zagwarantowanie odpowiednich zabezpieczeń finansowych. Wymaga to doprecyzowania w ustawie zasad sprawiedliwych rekompensat dla właścicieli i posiadaczy obiektów znajdujących się na obszarze parku kulturowego, których prawa i dochody zostają ograniczone, oraz odpowiedzialnego podejścia rad gmin i miast do zakresu ograniczeń i zakazów. Poprawa ustawodawstwa i procedur stworzy korzystniejsze warunki dla społecznej akceptacji parku kulturowego jako zdecentralizowanej formy ochrony zabytków i opieki nad nimi oraz umożliwi lepsze dostosowanie prawnych zasad ochrony do warunków lokalnych.