Dzieło muzyczne jako droga do doświadczeń transcendentnych lub mistycznych. Perspektywa filozoficzna
DOI:
https://doi.org/10.15584/muzpsk.2025.5.6Słowa kluczowe:
Music, Musical work, mysticism, mystical experiences, transcendent experiencesAbstrakt
This article aims to investigate the relationship between musical works and transcendental or mystical experiences among listeners. The analysis was conducted within the context of philosophical research. The first part of the text focuses on exploring concepts such as mystical and transcendental experiences. Subsequently, historical conceptions describing the relationships between music and these experiences are presented. In this context, the views of prominent philosophers such as Plato, Hegel, Schopenhauer, Nietzsche, Langer, Gadamer, and Jankélévitch are discussed. The article also includes a discussion on philosophical concepts that highlight specific aspects of music capable of inducing transcendental or mystical experiences, including artistic expression, the aesthetics of the work, and its ethical implications.
Downloads
Bibliografia
Aubry Gwenaëlle, Plato, Plotinus, And Neoplatonism, w: The Cambridge Handbook of Western Mysticism and Esotericism, red. Magee Glenn Alexander, Cambridge University Press, Cambridge 2016, s. 38–48.
Begbie Jeremy, Negotiating Musical Transcendence, w: Music and Transcendence, red. Stone-Davis Ferdia, Ashgate, New York 2015, s. 105–110.
Bowie Andrew, Music, Philosophy, and Modernity, Cambridge University Press, Cambridge 2009.
Bowie Andrew, Music, Transcendence, and Philosophy, w: Music and Transcendence, red. Stone-Davis Ferdia, Ashgate, New York 2015, s. 213–223.
Bungay Stephen, Beauty and Truth. A Study of Hegel’s Aesthetics, Oxford University Press, Oxford 1984.
Daniels Michael, Making Sense of Mysticism, “Transpersonal Psychology Review”, 7/2003, s. 22–25.
Gadamer Hans-Georg, Prawda i metoda. Zarys hermeneutyki filozoficznej, przeł. B. Baran, PWN, Warszawa 2013.
Gellman Jerome, Mysticism and Religious Experience, w: The Oxford Handbook of Philosophy of Religion, red. Wainwright William, Oxford University Press, Oxford 2005, s. 138–169.
Hamilton Andy, Aesthetics & Music, Continuum, London 2007.
Hegel Georg Wilhelm Friedrich, Filozofia sztuki albo estetyka, przeł. M. Pańków, PWN, Warszawa 2021.
Hegel Georg Wilhelm Friedrich, Wykłady o estetyce, t. I, przeł. J. Grabowski, A. Landman, PWN, Warszawa 1967.
Heidegger Martin, Bycie i czas, przeł. B. Baran, PWN, Warszawa 1994.
Hick John, Dialogues in the Philosophy of Religion, Palgrave Macmillian, London 2010.
Ingarden Roman, Utwór muzyczny i sprawa jego tożsamości, w: idem, Studia z estetyki, t. 2, PWN, Warszawa 1960, s. 7–138.
Jankélévitch Vladimir, Music and the Ineffable, Princeton University Press, Princeton 2003.
Jones Richard, Gellman Jerome, Mysticism, „Stanford Encyclopedia of Philosophy”, 2022, https://plato.stanford.edu/entries/mysticism/#MystExpe (dostęp: 29.04.2024).
Jones Richard, Philosophy of Mysticism. Raids on the Ineffable, State University of New York Press, Albany 2016.
Kant Immanuel, Krytyka czystego rozumu, przeł. P. Chmielowski, Hachette Polska, Warszawa 2022.
Langer Susan, Philosophy in a New Key. A Study in the Symbolism of Reason, Rite, and Art, Harvard University Press, Cambridge 1957.
Levine Edward, Abstract Expressionism. The Mystical Experience, „Art Journal”, 31/1971, s. 22–25.
Moskal Piotr, Mistyka jako przedmiot filozofii religii, w: Filozofia religii, t. 5: Mistyka jako stan świadomości i typ doświadczenia religijnego, red. J. Baniak, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza Wydział Teologiczny, Poznań 2009, s. 17–25.
Mulherin Thomas, “Where nature will speak to them in sacred sounds”. Music and Transcendence in Hoffmann’s Kreisleriana, w: Music and Transcendence, red. Stone-Davis Ferdia, Ashgate, New York 2015, s. 159–176.
Nietzsche Fryderyk, Narodziny tragedii albo hellenizm i pesymizm, przeł. J. Dudek, Vis-à-vis Etiuda, Kraków 2022.
Page Christopher, Music and the Beyond in the Later Middle Ages, w: Music and Transcendence, red. Stone-Davis Ferdia, Ashgate, New York 2015, 13–21.
Piotrowska Maria, Hermeneutyka muzyczna: teoria i praxis, „Studia Theologica Varsaviensia”, 25/1987, s. 179–199.
Platon, Państwo, przeł. W. Witwicki, Vis-à-vis Etiuda, Kraków 2023.
Sawicki Bernard, Ekspresja jako spotkanie chrystologii i antropologii: O pewnym sposobie odczytywania estetyki teologicznej Hansa Ursa von Balthasara, Tyniec Wydawnictwo Benedyktynów, Kraków 2019.
Schopenhauer Artur, Świat jako wola i przedstawienie, t. I, przeł. J. Garewicz, PWN, Warszawa 2009.
Scruton Robert, Music and the Transcendental, w: Music and Transcendence, red. Stone-Davis Ferdia, Ashgate, New York 2015.
Scruton Robert, The Aesthetics of Music, Oxford University Press, Oxford 1997.
Tomaszewski Mieczysław, Interpretacja integralna dzieła muzycznego. Rekonesans, Akademia Muzyczna w Krakowie, Kraków 2000.
Trondalen Gro, Ethical Musicality, Routledge, New York 2023.
Zangwill Nick, Music and mysticism, „Research Journal of the Iranian Academy of Arts”, 12/2009, s. 11–18.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Muzyka w Kontekście Pedagogicznym, Społecznym i Kulturowym
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
