Rozwój populacji dżdżownic w wyrobisku pokopalnianym rekultywowanym materią organiczną
DOI:
https://doi.org/10.15584/pjsd.2026.30.1.3Słowa kluczowe:
beztlenowy poferment, wyrobisko pokopalniane, dżdżownice, podłoże organiczneAbstrakt
Dżdżownice pobrano po dwóch i jedenastu latach od eksperymentalnego dodania materii organicznej do częściowo zrekultywowanego składowiska odpadów kopalnianych w Chisnall Hall w Lancashire. Materię organiczną (OM) w postaci beztlenowego pofermentu (AD) i/lub podłoża organicznego (OGM) wprowadzono na poletka o powierzchni 200 m2 za pomocą koparki mechanicznej. Sześć zabiegów, w tym kontrolę bez modyfikacji, powtórzono 3 razy. Jedną czwartą każdej działki obsiano jesionem, wiśnią, wierzbą lub mozgą trzcinowatą. Po 2 latach wyniki wykazały, że dodanie OM spowodowało istotnie wyższe zagęszczenie populacji dżdżownic, z największą (638 m-2) wartością w przypadku zastosowania dużej ilości (1875 t ha-1) pofermentu, w porównaniu ze 192 m-2 w kontroli, bez modyfikacji (p<0,05). Spośród dziewięciu znalezionych gatunków, Allolobophora chlorotica i Aporrectodea caliginosa, oba płytko kopiące, oraz Aporrectodea longa, głęboko kopiąca dżdżownica, osiągnęły najwyższą liczebność. Jedenaście lat po dodaniu OM zagęszczenie dżdżownic znacznie spadło na większości działek, na których zastosowano OM (maksymalnie 428 m-2 w beztlenowym pofermencie), bez zmian w kontroli. Ogólnie rzecz biorąc, biomasa zbiorowisk dżdżownic również spadła, ale nieznacznie. Skład gatunkowy na miejscu zmienił się w okresie badań, z mniejszą liczbą gatunków epigeicznych (np. Bimastos rubidus nieobecny już po jedenastu latach) i zmianą dominacji gatunków endogeicznych na A. rosea. Gatunki związane z drzewami, np. Dendrobaena octaedra, zostały również znalezione niedawno. Eksperymentalne gatunki roślin nie wpłynęły na liczebność ani biomasę dżdżownic. Dodanie materii organicznej początkowo zwiększyło zagęszczenie populacji dżdżownic, najprawdopodobniej poprzez połączenie imigracji z okolicznych terenów oraz wzmożonej reprodukcji związanej z obfitością pożywienia. Po jedenastu latach spadek liczebności dżdżownic był najprawdopodobniej funkcją wyczerpywania się składników odżywczych.
Downloads
Bibliografia
Addison J.A. (2009). Distribution and Impacts of Invasive Earthworms in Canadian Forest Ecosystems. Biological Invasions. 11(1). 59-79.
Ashwood F., Butt K.R., Doick K.J, Vanguelova E.I. (2017). Investigating tree foliar preference by the earthworms Aporrectodea longa and Allolobophora chlorotica in reclaimed and loam soil. Applied Soil Ecology. 110. 109-117.
Blouin M., Hodson M.E., Aranda Delgado E., Baker G., Brussaard L., Butt K.R., Dai J., Dendooven L., Pérès G., Tondoh J., Cluzeau J., Brun J-J. (2013). A review of earthworm impact on soil function and ecosystem services. European Journal of Soil Science. 64. 161-182.
Bottinelli N., Hedde M., Jouquet P., Capowiez Y. (2020). An explicit definition of earthworm ecological categories - Marcel Bouché’s triangle revisited. Geoderma. https://doi.org/10.1016/j.geoderma.2020.114361
Bouché M.B. (1977). Stratégies lombriciennes in (Lohm U. and Persson T. Eds.) Soil Organisms as components of Ecosystems. Biological Bulletin (Stockholm). 25. 122-132.
Butt K.R. (2000). Earthworms of the Malham Tarn Estate (Yorkshire Dales National Park). Field Studies. 9. 701-710.
Butt K.R., Grigoropoulou N. (2010). Basic Research Tools for Earthworm Ecology. Applied and Environmental Soil Science. 562816. http://www.hindawi.com/journals/aess/2010/562816.html
Butt K.R., Kostecka J., Lowe C.N. (2010). Field collection of earthworms: Comparisons of commonly used techniques. Zesz. Prob. Post. Nauk Roln. 547. s. 67-75.
Butt K.R., Putwain P.D. (2017). Earthworm community development in organic matter-amended plots on reclaimed colliery spoil. North-West Geography. 17 (2). 1-8.
Costigan P.A., Bradshaw A.D., Gemmell R.P. (1981). The Reclamation of Acidic Colliery Spoil. I. Acid Production Potential. Journal of Applied Ecology. 18. 865-878.
Curry J.P., Schmidt O. (2007). The feeding ecology of earthworms – a review. Pedobiologia. 50. 463-47.
Earthworm Society of Britain (ESB). No date. British Isles Earthworm Species Checklist: Natural Environments | Earthworm Society of Britain (accessed 01/04/26)
Edwards C.A., Arancon N.Q. (2022). Biology and ecology of earthworms. Springer. New York.
Frouz J., Piẑl V., Tajovskẏ K. (2007). The effect of earthworms and other saprophagous macrofauna on soil microstructure in reclaimed and un-reclaimed post-mining sites in Central Europe. European Journal of Soil Biology. 43. S184-189. doi: 10.1016/j.ejsobi.2007.08.033
Ganault P., Nahmani J., Hättenschwiler S., Gillespie L.M., David J-F., Henneron L., Iorio E., Mazzia C., Muys B., Pasquet A., Prada-Salcedo L.D., Wambsganss J., Decaëns T. (2021). Relative Importance of Tree Species Richness, Tree Functional Type, and Microenvironment for Soil Macrofauna Communities in European Forests. Oecologia. 196(2). 455-68. doi:10.1007/s00442-021-04931-w
Gunn A. (1992). The use of mustard to estimate earthworm populations. Pedobiologia. 36. 65-67.
Muys B., Lust N., Granval Ph. (1992). Effects of Grassland Afforestation with Different Tree Species on Earthworm Communities, Litter Decomposition and Nutrient Status. Soil Biology and Biochemistry. 24(12).1459–66. doi:10.1016/0038-0717(92)90133-I
Natalio A.I.M., Back M., Richards A., Jeffery S. (2021). The Effects of Saline Toxicity and Food-Based AD Digestate on the Earthworm Allolobophora chlorotica. Geoderma. 393.115005. doi: 10.1016/j.geoderma.2021.115005
Nuutinen V., Butt K.R. (2003). Interaction of Lumbricus terrestris L. burrows with field subdrains. Pedobiologia. 47. 578-581.
Pelosi C., Bertrand M., Capowiez Y., Boizard H., Roger-Estrade J. (2009). Earthworm collection from agricultural fields: comparisons of selected expellants in presence/absence of hand-sorting. European Journal of Soil Biology. 45. 176-183.
R Core Team. (2025). R: A Language and Environment for Statistical Computing. R Foundation for Statistical Computing, Vienna, Austria. https://www.R-project.org/
Rajapaksha N.S.S., Butt K.R., Vanguelova E., Moffat A.J. (2013). Earthworm selection of Short Rotation Forestry leaf litter through preference testing and direct observation. Soil Biology and Biochemistry. 67. 12-19. doi: 10.1016/j.soilbio.2013.08.006
Satchell J.E. (1980). R worms and K worms: A basis for classifying lumbricid earthworm strategies, in Soil Biology as related to land use practices (ed. Dindal D.L.). Proc 7th Int Colloquium on Soil Zoology. EPA Washington DC. pp 848-854.
Sherlock E. (2018). Key to the Earthworms of the UK and Ireland. Telford. Field Studies Council.
Sims R.W., Gerard B.M. (1999). Earthworms: Synopses of the British Fauna No. 31 revised. The Linnean Society and the Brackish-Water Sciences Association. Shrewsbury.
Woodlands from Waste (WFW). No date. Lancashire County Council http://www3.lancashire.gov.uk/corporate/web/?siteid=5592&pageid=30717 (accessed 24 May 2017).
Woodland Trust. No date. Ash Dieback (Hymenoscyphus fraxineus) - Woodland Trust (accessed 12 April 2026).
WRAP. (2015). Compost-like output and digestate enhance the growth of woodland trees and the biomass yield of SRC Willow. Report April 2015.
WRAP. No date. BSI PAS 110: Producing Quality Anaerobic Digestate | WRAP - The Waste and Resources Action Programme (accessed 12 April 2026).
Zaborski E.R. (2003). Allyl isothiocyanate: an alternative chemical expellant for sampling earthworms. Applied Soil Ecology. 22. 87-95.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Polish Journal for Sustainable Development
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
