Postulaty dotyczące ochrony zdrowia oraz emerytur i rent w ogólnonarodowej dyskusji nad projektem konstytucji PRL w 1952 r. Analiza wybranych przykładów
DOI:
https://doi.org/10.15584/johass.2025.4.8Słowa kluczowe:
Konstytucja PRL, konstytucjonalizm socjalistyczny, ZSRS, konstytucja stalinowska 1936Abstrakt
Celem niniejszego artykułu jest omówienie wybranych postulatów dotyczących ochrony zdrowia oraz emerytur i rent w ogólnonarodowej dyskusji nad projektem konstytucji PRL w 1952 r. Przedmiotem analizy są propozycje poprawek głównie do art. 60 projektu Konstytucji PRL, który dotyczył spraw ochrony zdrowia oraz ubezpieczeń społecznych. Mimo prób totalitaryzacji ówczesnej rzeczywistości politycznej i społecznej część obywateli postanowiła zabrać głos w kwestii ochrony swoich praw, zwłaszcza socjalnych. Punktem wyjścia do tych rozważań jest tło polityczno-społeczne oraz ustrojowe ówczesnej debaty konstytucyjnej w Polsce Ludowej, w porównaniu do kampanii konstytucyjnej w ZSRS w 1936 r.
Downloads
Bibliografia
Ustawa konstytucyjna z dnia 26 maja 1951 r. o trybie przygotowania i uchwalenia Konstytucji Polski Ludowej, DzU 1951, nr 33, poz. 255.
Ustawa konstytucyjna z dnia 15 grudnia 1951 r. o zmianie terminu opracowania projektu Konstytucji i przedłużeniu kadencji Sejmu Ustawodawczego, DzU 1952, nr 1, poz. 1.
Ancewicz F., 2001, Stalinowska koncepcja państwa na tle ewolucji ustrojowej Związku Socjalistycznych Republik Sowieckich. Poprzedzona wspomnieniem Czesława Miłosza, IEŚW, Lublin.
Bierut B., 1956, O Konstytucji Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. Konstytucja Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, Warszawa.
Borecki P., 2007, Geneza Konstytucji PRL z 22 lipca 1952 r., „Przegląd Sejmowy”, nr 5.
Borecki P., 2008, Tworzenie Konstytucji PRL, „Czasopismo Prawno-Historyczne”, t. LX, z. 1.
Bosiacki A., Izdebski H., 2013, Konstytucjonalizm rosyjski. Historia i współczesność, Kraków.
Drabik S., 2013, Bezpieka i partia wobec wyborów do Sejmu PRL I kadencji w 1952 r. w województwie krakowskim, „Aparat Represji w Polsce Ludowej”, nr 1.
Ehrlich S., 1950, Państwo radzieckie, Warszawa.
Garlicki A., 1993, Z tajnych archiwów, Warszawa.
Garlicki A., Zakrzewska J., 1990, Zatwierdzenie Konstytucji PRL, „Polityka”, nr 28.
Grzybowski K., 1947, Ustrój Związku Radzieckiego, Kraków.
Gwiżdż A., 1977, Organizacja i tryb przygotowania i uchwalenia Konstytucji Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej [w:] Sejm Ustawodawczy 1947‒1952, Wrocław‒Warszawa.
Gwiżdż A., 1998, Tryb uchwalenia Konstytucji PRL (22 lipca 1952 r.) [w:] Tryb uchwalania polskich konstytucji, red. M. Wyrzykowski, Warszawa.
Komarnicki W., 1938, Nowy ustrój Związku Sowietów, Wilno.
Konstytucja Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. Projekt uchwalony dnia 23 stycznia 1952 r. przez Komisję Konstytucyjną, 1952, Książka i Wiedza, Warszawa.
Kożusznik B., 1953, Prawo do ochrony zdrowia [w:] O Konstytucji Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. Zbiór materiałów, Państwowe Zakłady Wydawnictw Szkolnych, Warszawa.
Lityński A., 2009, O konstytucji stalinowskiej 1936 roku [w:] Pro bono Reipublicae.
Księga jubileuszowa Profesora Michała Pietrzaka, LexisNexis, Warszawa.
Mażewski L., 2019, Partia komunistyczna w konstytucji ZSRS z dnia 5 grudnia 1936 r., „Z Dziejów Prawa”, t. 12(20).
Mordwiłko J., 1988, Polityczne przesłanki uchwalenia Konstytucji PRL z 1952, „Państwo i Prawo”, z. 12.
Mohyluk M., 2010, O konstytucji stalinowskiej w piśmiennictwie prawniczym II Rzeczypospolitej [w:] Konstytucja. Ustrój polityczny. System organów państwowych. Prace ofiarowane Profesorowi Marianowi Grzybowskiemu, red. S. Bożyk, A. Jamróz, Białystok, s. 395‒403.
Paczyńska I., 1999, „Dyskusja” nad projektem konstytucji w województwie krakowskim (luty – kwiecień 1952) [w:] Studia z historii Polski XIX i XX wieku ofiarowane Profesorowi Józefowi Buszce w pięćdziesięciolecie doktoratu, red. I. Paczyńska, TW „Historia Iagellonica”, Kraków.
Paczyńska I., 1996, Nieznane aspekty pracy nad konstytucją z 1952 r., „Zeszyty Historyczne”, z. 3.
Persak K., 2003, „Troskliwy opiekun i światły doradca Polski Ludowej" ‒ poprawki Józefa Stalina do Konstytucji PRL z 22 lipca 1952 roku [w:] PRL. Trwanie i zmiana, red. D. Stola, M. Zaremba, Warszawa.
Rozmaryn S., 1951, Polskie prawo państwowe, Warszawa.
Rozmaryn S., 1952, Ustawa Zasadnicza Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, „Państwo i Prawo”, z. 2.
Rybicki M., 1983, Geneza i przygotowanie Konstytucji PRL z 1952 roku, „Dzieje Najnowsze", R. XV, z. 4.
Syrwid R., 2015, „Ponieśmy więc projekt Konstytucji w masy...”. Przebieg i ocena pierwszego etapu „dyskusji” nad projektem Konstytucji PRL (luty–marzec 1952) na Warmii i Mazurach w świetle materiałów Wydziału Propagandy KW PZPR w Olsztynie, „Polska 1944/45‒1989.Studia i Materiały”, XIII.
Skobelski S., 2001, Przebieg ogólnonarodowej dyskusji nad projektem konstytucji PRL w 1952 r. na ziemiach zachodnich i północnych Polski, „Piotrkowskie Zeszyty Historyczne” , nr 3.
Sukiennicki W., 2020, Pisma sowietologiczne, wybór i wstęp M. Kornat, Kraków.
Torańska T., 1985, Oni, Warszawa.
Velikanova O., 2018, Mass Political Culture under Stalinism: Popular Discussion of the Soviet Constitution of 1936, Palgrave MacMillan.
Wachholz S., 1938, Nowy ustrój Związku Sowieckiego, Warszawa.
Zaćmiński A., 2020, Kampania wyborcza i wybory do Sejmu PRL I kadencji z 1952 r.
Studium totalitarnej elekcji parlamentarnej, Uniwersytet Kazimierza Wielkiego, Bydgoszcz.
Zestawienie poprawek zgłoszonych do projektu konstytucji z 1952 r., 1998, Do druku przygotowała i wstępem poprzedziła Irena Paczyńska, „Studia Historyczne”, z. 2.
Бухарин Н.И., Преображенский Е.А., 1920. Азбука коммунизма: популярное объяснение программы Российской коммунистической партии большевиков, Петербург.
Великанова О., 2021, Конституция 1936 года и массовая политическая культура сталинизма, Новое Литературное Обозрение, Москва.
Pobrania
Opublikowane
Jak cytować
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne 4.0 Międzynarodowe.
