Obraz likwidacji Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie w ówczesnej prasie lokalnej. Część 2: Prasa litewska
DOI:
https://doi.org/10.15584/johass.2026.1.4Słowa kluczowe:
Uniwersytet Stefana Batorego, Wilno, prasa lokalna, stosunki międzynarodowe, II wojna światowa, II Rzeczypospolita, Republika LitwyAbstrakt
Likwidacja Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie w 1939 r. dokonała się w efekcie decyzji władz litewskich. Od momentu wcielenia Wilna do Litwy rozpętano w prasie litewskiej kampanię mająca pokazać konieczność zlikwidowania polskiego uniwersytetu. Dla części środowisk litewskich był to jeden z najważniejszych postulatów. Proces ten był przedstawiany, ale także inspirowany. Obraz tamtych dni zbudowany w prasie litewskiej był radykalnie różny od tego, jak przedstawiała je prasa polska. Prasa pozostaje cennym, choć nie zawsze wykorzystywanym materiałem źródłowym. Pozwala obserwować emocje społeczne. Te pod koniec 1939 r. w Wilnie były w oczach prasy litewskiej szczególnie niechętne polskiemu uniwersytetowi.
Downloads
Bibliografia
Archiwum rodzinne prof. Stanisława Zajączkowskiego (w posiadaniu autora) „Įsakymas” nr 40, z 1941 m. birželio mėn 28 d.; Kartka pocztowa wysłana przez Stanisława Nawrockiego do Stanisława Zajączkowskiego, Czarny Bród, 30 listopada 1939.
Lietuvos Centrinis Valstybės Archyvas Vilnius (Lcva); fond R-856, Ap. 1, nr 24, Vilniaus Valstibinis Universitetas; fond 391, Ap 4, nr 1486, Lietuvos Respublikos Švestimo Ministerija, Kultūros reikalų departamentas
Łossowski P. (oprac.), 1991, Likwidacja Uniwersytetu Stefana Batorego przez władze litewskie w grudniu 1939 roku, Warszawa.
Rappaport L., 2020, Komitet Pomocy uchodźcom Polakom w Wilnie (19 września 1939 – 1 stycznia 1941), Lublin.
Łossowski P., 1990, Tragedia państw bałtyckich 1939‒1941, „Kurier Wileński”, nr 244 z 28 listopada.
Brazaitis L. (red.), 2013, The Lithuanian Armed Forces. Ready to Respond, managing editor, Vilius.
Buchowski K., 1999, Polacy w niepodległym państwie litewskim 1918‒1940, Białystok.
Buchowski K., 2011, Stosunki etniczne w społeczeństwie miejskim Wilna 1939‒1944 [w:] Stosunki etniczne podczas wojny i okupacji. Białystok i Wilno 1939‒1941‒1944/45, red. E. Dmitrów, J. Tauber, Białystok.
Buchowski K., 2010, Polacy i Litwini między marcem 1938 a wrześniem 1939 roku, czyli o tym, jak poznawano terra incognita, „Europa Orientalis”, nr 2.
Buchowski K., 2019, Pogrom w Wilnie 31 października 1939 r.[w:] Pogromy Żydów na ziemiach polskich w XIX i XX wieku, t. 4: Holocaust i powojnie (1939–1946), red. A. Grabski, Warszawa.
Franz M., Michliński R., 2025, Obraz likwidacji Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie w ówczesnej prasie lokalnej. Część 1 – Prasa polska, „UR Journal of Humanities and Social Sciences”, nr 2(35).
Jamroży A., [rec.], 2014, Internowanie Polaków na Litwie w czasie II wojny światowej. [rec. G. Surgailis: Uchodźcy wojenni i polscy żołnierze internowani na Litwie w czasie II wojny światowej. Warszawa 2013], „Wieki Stare i Nowe”, nr 7.
Klemens J., 2017, Propaganda i indoktrynacja na Wileńszczyźnie w latach 1939–1944 w świetle twórczości Józefa Mackiewicza [w:] Jak patrzeć na Polskę, Niemcy i świat?. Księga jubileuszowa profesora Eugeniusza Cezarego Króla , Warszawa.
Kozłowska J., 2024, Prasa litewska o relacjach z Moskwą w okresie od października 1939 r. do połowy czerwca 1940 r. (aneksja Litwy przez ZSRR), „Conversatoria Litteraria”, nr XVIII.
Łossowski P., 1981, Na przekór wojnie. Życie teatralne Wilna podczas pierwszej wojennej zimy 1939/1940 r., „Dzieje Najnowsze”, R. XIII, z. 1‒2.
Małyszko P., 2010, Prawda Wileńska, „Środkowoeuropejskie Studia Polityczne”, nr 2.
Miknys R., 2016, Józef Mackiewicz i Michał Römer a sprawa lituanizacji Wileńszczyzny w latach 1939‒1940, „Rocznik Stowarzyszenia Naukowców Polaków Litwy”, t. 16.
Myśliński J., 1968, Prasa w języku polskim na Litwie Radzieckiej 1940‒1966, „Rocznik Historii Czasopiśmiennictwa Polskiego”, nr 7/2.
Roman W.K., 2009, Władze litewskie wobec polskiej konspiracji niepodległościowej na Wileńszczyźnie 1939‒1941, „Europa Orientalis”, nr 1.
Roman W.K., 2021, Organizacja pomocy dla uchodźców wojennych w Wilnie po 1 września 1939 roku, „Cywilizacja i Polityka”, nr 19.
Stankeras P., 2010, Policja litewska i sprawy polskie na ziemiach litewskich w latach 1939–1944, „Europa Orientalis”, nr 2.
Szczurowski M., 2012, Źródła konfliktu polsko-litewskiego, „Studia Orientalne”, nr 1.
Tomaszewski L., 1999, Wileńszczyzna lat wojny i okupacji 1939‒1945, Warszawa.
Woźniakowski K., 2002, Wileńskie jednodniówki polskojęzyczne z października 1939 r.,
„Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Historicolitteraria”, t. 2.
Woźniakowski K., 2021, Zagadnienia prasowe w dziennikach Michała Römera z lat 1911–1945. Część 2: kwiecień 1920 – luty 1945, „Rocznik Historii Prasy Polskiej”, t. XXIV, z. 4.
Woźniakowski K., 2002, Problematyka kulturalno-artystyczna na łamach wileńskiego dziennika polskojęzycznego „Nowe Słowo” (1940), „Sprawozdania z Posiedzeń Komisji Naukowych Polska Akademia Nauk. Oddział w Krakowie”, t. 46, z. 2.
Žulys A.A., 2015, Polska w polityce zagranicznej Litwy w latach 1938–1939. Studium z historii dyplomacji, Gdańsk.
Skalski M., 2013, Uniwersytet Wileński po włączeniu Wilna do Litwy w 1939 roku, https://kurierwilenski.lt/2013/02/08/uniwersytet-wilenski-po-wlaczeniu-wilna-do-litwy-w-1939-roku/ (dostęp 12.10.2025).
Pobrania
Opublikowane
Jak cytować
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
