The upbringing of noble and peasant children from the perspective of Izabela Czartoryska née Flemming
DOI:
https://doi.org/10.15584/johass.2025.4.2Keywords:
the 18th civic education, patriotic ubringing, Pulawy, Pielgrzym w Dobro- milu [The Pilgrim from Dobromil]Abstract
The 18th century in Poland was a period during which the flaws of the educational system began to show, and the discourse on reform became increasingly prominent—particularly the need for changes in the upbringing of girls and the education of the peasantry. Czartoryska's residence in Puławy became an important center of education for noble boys, as well as for girls from both noble and peasant backgrounds. The princess undertook a range of actions to popularise lower-class education.
The princess became a pioneer of new pedagogical ideas she encountered during her travels abroad. She popularised new educational models and emphasized the need to educate the entire nation.
Izabela Czartoryska was actively involved in the education of her own children. It is emphasized that her stance at the time was neither popular nor conventional.
Based on preserved correspondence, Czartoryska's views on the upbringing of boys from noble families are presented. Next, the initiatives undertaken by the princess to improve the quality of girls' education are discussed. Subsequently, attention is drawn to the social work carried out by Czartoryska, a key element of which was support for rural education. Education was to become a tool for building national identity and the first step toward improving the fate of the Polish Republic
Downloads
References
Aleksandrowicz A., 1993, Preromantyczne listowanie jako forma ekspresji uczuć, „Pamiętnik Literacki. Czasopismo kwartalne poświęcone historii i krytyce literatury polskiej”, 84/2.
Banach W., 2022, Czartoryscy, czyli wieczna pogoń, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań.
Czartoryska I., 1891, Listy księżny Izabelli z hr. Flemmingów Czartoryskiej do starszego syna księcia Adama, oprac. S. Duchińska, G. Gebethner i Spółka, Kraków.
Czartoryska I.E., 1819, Pielgrzym w Dobromilu, czyli Nauki wieyskie z dodatkiem powieści i siedmią obrazkami, cz. 1, nakładem wydawcy, w Drukarni S. Orgelbranda, Warszawa.
Czartoryska I.E., 1821, Pielgrzym w Dobromilu, czyli Dalszy ciąg nauk wiejskich z dziesięcią obrazkami i z muzyką, cz. 2, Nakładem Glücksberga Księgarza i Typografa Królew. Uniwersytetu, Warszawa.
Czartoryski A., 1781, Drugi List JMC Pana Doswiadczynskiego do Przyiaciela Swego Względem Edukacyi Corek, Warszawa.
Czartoryski A.J., 1904, Pamiętniki ks. Adama Czartoryskiego i korespondencya jego z cesarzem Aleksandrem I, t. 1, słowo wstępne L. Gadon, Spółka Wydawnicza Polska, Kraków.
Czeppe M., 2019, Szkoły pałacowe w XVIII wieku. Rekonesans [w:] Honestas et turpitudo. Magnateria Rzeczpospolitej w XVI‒XVIII wieku, red. E. Dubas-Urwanowicz, M. Kupczewska, K. Łopatecki, J. Urwanowicz, Polskie Towarzystwo Historyczne, Białystok 2019.
Dębicki L., 1887, Puławy (1762‒1830). Monografia z życia towarzyskiego, politycznego i literackiego, t. 1, nakł. Księgarni Gubrynowicza i Schmidta, Lwów.
Dębicki L., 1887 Puławy (1762‒1830). Monografia z życia towarzyskiego, politycznego i literackiego, t. 2, nakł. Księgarni Gubrynowicza i Schmidta, Lwów.
Dębicki L., 1888 Puławy (1762‒1830). Monografia z życia towarzyskiego, politycznego i literackiego, t. 4, nakł. Księgarni Gubrynowicza i Schmidta, Lwów.
Dymmel A., 1990, „Ocalić przeszłości pamiątki” – prenumeratorzy piśmiennictwa historycznego w pierwszej połowie XIX wieku, „Annales Universitatis Mariae Curie--Skłodowska”, Sectio F, Historia, nr 45.
Gołębiowska Z., 1983/1984, Podróż Izabeli i Adama Jerzego Czartoryskich do Wielkiej Brytanii (1789‒1791), „Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska”, Sectio F, Historia, nr 38/39.
Gołębiowska Z., 2000, W kręgu Czartoryskich: wpływy angielskie w Puławach na przełomie XVIII i XIX wieku, Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, Lublin.
Gołębiowska Z., 2005, Oświata i wychowanie w Puławach oraz kluczu końskowolskim w czasach Czartoryskich, Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, Puławy.
Handelsman M., 1938, Czartoryski Adam Jerzy [w:] Polski Słownik Biograficzny, red. W. Konopczyński, t. 4, Polska Akademia Umiejętności, Kraków.
Hoszowska M., 2019, W trosce o polską wieś. Księżna Izabela Czartoryska i jej dydaktyczna opowieść o mieszkankach Dobromila. Z dziejów Macierzy Polskiej we Lwowie na przełomie XIX i XX wieku, „UR Journal of Humanities and Social Sciences”, nr 4(13).
Jakubiak K., Nawrot-Borowska M., 2018, Idee i postulaty wychowania rodzinnego oraz edukacji domowej w świetle polskiego piśmiennictwa pedagogicznego od końca XVIII do początku XX wieku, „Kultura – Przemiany – Edukacja”, t. 6.
Jankowski W., 1909, Puławy, Wydawnictwo Macierzy Polskiej nr. 91 Nakładem Fundacyj im. Tadeusza Kościuszki z r. 1894, nr. 5, Lwów.
Kierski F., 1927, Jan Henryk Pestalozzi, t. 1, Nasza Księgarnia, Warszawa.
Kossowska K., 2018, Polska myśl pedagogiczna pod koniec XVIII wieku wobec zmian w kształceniu i wychowaniu kobiet, „Humanum. Międzynarodowe Studia Społeczno-Humanistyczne”, 30(3).
Łukaszewski J., 2002, Adam Jerzy Czartoryski – prekursor zjednoczonej Europy, „Mazowieckie Studia Humanistyczne”, nr 2.
Michalik B., 1974, Jan Henryk Pestalozzi, Pisma pedagogiczne, Wrocław 1972 [recenzja], „Rozprawy z Dziejów Oświaty”, t. 17.
Piramowicz G., 1959, Powinności nauczyciela oraz wybór mów i listów, oprac. K. Mrozowska, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław.
Rolnik D., 2011, Portret szlachty czasów stanisławowskich, epoki kryzysu, odrodzenia i upadku Rzeczypospolitej w pamiętnikach polskich, Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, Katowice.
Skutnik J., 2019, Czuła pedagogia. Edukacyjny walor dzieł i działań księżnej Izabeli z Flemingów Czartoryskiej, Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, Katowice.
Sroka Ł.T., 2014, Działalność i dziedzictwo Komisji Edukacji Narodowej [w:] Czas upadku, czas postępu. Okres stanisławowski 1764–1795, oprac. M. Cupiał, Wydawnictwo Fall, Kraków.
Stroynowski A., 2014, Błędy w wychowaniu magnatów polskich w XVIII wieku [w:] Dziecko w świecie innowacyjnej edukacji, współdziałania i wartości, t. 2, red. U. Szuścik, B. Oelszlaeger-Kosturek, Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, Katowice.
Stroynowski A., 2014, Wychowawcze cele oświeconego sarmatyzmu, „Prace Naukowe Akademii i im. Jana Długosza w Częstochowie”, t. 16.
Stroynowski A., 2017, Wychowanie szlachty w świetle pamiętników i powieści z epoki stanisławowskiej, „Prace Naukowe Akademii i im. Jana Długosza w Częstochowie”, t. 26, nr 1.
Szybiak I., 2004, O rodzicielskich zaletach i wadach w oświeceniowej polskiej publicystyce edukacyjnej [w:] Nauczanie domowe dzieci polskich od XVIII do XX wieku, red. K. Jakubiak, Wydawnictwo Akademii Bydgoskiej, Bydgoszcz.
Urban W., 1984, Sztuka pisania w województwie krakowskim w XVII i XVIII wieku, „Przegląd Historyczny”, 75(1).
Żołądź-Strzelczyk D., 2015, Kilka uwag o znajomości dzieła Jana Jakuba Rousseau „Emil, czyli o wychowaniu” w Polsce przełomu XVIII i XIX wieku, „Problemy Wczesnej Edukacji”, nr 11/2(29).
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License
Copyright (c) 2025 Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.
