Darkness, meagre fare, and relentless toil: Three images of topical modesty by Gallus Anonymus

Authors

DOI:

https://doi.org/10.15584/johass.2025.4.1

Keywords:

Gallus Anonymus, chronicle, introduction topic, modesty topic, allegory, variety, “varietas”, literary aesthetics

Abstract

In the dedicatory letter to Book II of his Chronicle, Gallus Anonymus, like many other contemporary writers, demonstrated his exemplary modesty. For this purpose, he made use of three allegorical images justifying the act of writing by an unskilled author. He equated himself with a colour of black – ugly in itself but useful for diversifying paintings; with a poor dish served just for the sake of change; and finally with an ant – much smaller than a camel, but working hard, to the best of its capability. All these motifs have an old literary tradition and reveal the author’s erudition. The “poor dish” motif can be is a borrowing from one of the works of Gregory the Great. The main idea of these allegorical pictures is variety (“varietas”). According to the first two of them it is perceived as a value in itself. The style of Gallus’s Chronicle forces us into deep consid- eration of his inclination to literary “varietas”. It is expressed in emphasizing contrasts and sudden changes, in antithetical oppositions and strong exaggerations. It is possible that similar aesthetic inclinations were based on Gallus’s fundamental beliefs concerning the real order of things and the vicissitudes of human fate.

Downloads

Download data is not yet available.

References

Ambrosii Autperti Expositionis in Apocalypsin libri VI–X, wyd. R. Weber, Corpus Christianorum. Continuatio Mediaevalis, t. 27A, Turnholti 1975.

Claudiani Mamerti Opera, wyd. A. Engelbrecht, Corpus Scriptorum Ecclesiasticorum Latinorum, t. 11, Vindobonae 1885.

Egberts von Lüttich Fecunda ratis, wyd. E. Voigt, Halle 1889.

Epistola beati Hieronymi ad Paulam et Eustochium de assumptione sanctae Mariae virginis, wyd. A. Ripberger, Der Pseudo-Hieronymus-Brief IX «Cogitis me». Ein erster Marianischer Traktat des Mittelalters von Paschasius Radbert, Spicilegium Friburgense, t. 9, Freiburg 1962.

[Gall 1952] Galli Anonymi Cronicae et gesta ducum sive principum Polonorum, wyd. K. Maleczyński, Monumenta Poloniae Historica, nova series, t. 2, Cracoviae 1952.

[Gall 1996] Anonim tzw. Gall, Kronika polska, tłum. Roman Grodecki, Marian Plezia, oprac. Marian Plezia, wyd. 7, Wrocław–Warszawa–Kraków 1996.

[Gall 2007] Gesta Principum Polonorum: The Deeds of the Princes of the Poles, tłum. i oprac. P.W. Knoll, F. Schaer, przedmowa Th. Bisson, Central European Medieval Texts, t. 3, wyd. 2, Budapest – New York 2007.

Gregorius Magnus, Homiliae in Evangelia, wyd. R. Étaix, Corpus Christianorum. Series Latina, t. 141, Turnhout 1999.

Hervei Burgidolensis monachi Commentariorum in Isaiam libri octo, wyd. J.-P. Migne, Patrologiae cursus completus. Series Latina, t. 181, Lutetiae Parisiorum 1854.

Hincmari De Praedestinatione Dei et libero arbitrio posterior dissertatio, wyd. J.-P. Migne, Patrologiae cursus completus. Series Latina, t. 125, Lutetiae Parisiorum 1852.

Honorius Augustodunensis, Elucidarium, wyd. Y. Lefèvre, L’Elucidarium et les lucidaires. Contribution, par l’histoire d’un texte, à l’histoire des croyances religieuses en France au moyen âge, Bibliothèque des Écoles françaises ďAthènes et de Rome, t. 180, Paris 1954.

Iohannis Scotti seu Eriugenae Periphyseon, liber quintus, wyd. E. Jeauneau, Corpus Christianorum. Continuatio Mediaevalis, t. 165, Turnholti 2003.

Lucian, Saturnalia, tłum. K. Kilburn, Lucian in eight volumes, t. 6, Loeb Classical Library, London–Cambridge 1959.

M. Tulli Ciceronis Epistulae ad familiares, libri I–XVI, wyd. D.R. Shackleton Bailey, Bibliotheca Scriptorum Graecorum et Romanorum Teubneriana, Stutgardiae 1988.

Passio Praeiecti episcopi et martyris Arverni, wyd. B. Krusch [w:] Passiones vitaeque sanctorum aevi Merovingici, Monumenta Germaniae Historica. Scriptores Rerum Merovingicarum, t. 5, Hannoverae et Lipsiae 1910.

Petri Comestoris Historia scholastica, wyd. J.-P. Migne, Patrologiae cursus completus. Series Latina, t. 198, Lutetiae Parisiorum 1853.

[Pseudo-]S. Eligii Noviomensis episcopi Homiliae, wyd. J.-P. Migne, Patrologiae cursus completus. Series Latina, t. 87, Parisiis 1851.

Remigii Autissiodorensis Expositio super Genesim, wyd. B. Van Name Edwards, Corpus Christianorum. Continuatio Mediaevalis, t. 136, Turnhout 1999.

Sancti Aureli Augustini De Genesi ad litteram libri duodecim, wyd. J. Zycha, Corpus Scriptorum Ecclesiasticorum Latinorum, t. 28/1, Pragae–Vindobonae–Lipsiae 1894.

Sancti Aurelii Augustini De Civitate Dei, Libri XI–XXII, wyd. B. Dombart, A. Kalb, Corpus Christianorum. Series Latina, t. 48, Turnholti 1955.

Sancti Aurelii Augustini De vera religione, wyd. K.-D. Daur, Corpus Christianorum. Series Latina t. 32, Turnholti 1962.

Sancti Aurelii Augustini Epistulae CI–CXXXIX, wyd. K.-D. Daur, Corpus Christianorum. Series Latina, t. 31B, Turnhout 2009.

S. Aurelii Augustini Sermones de sanctis, wyd. J.-P. Migne, PL, t. 38, Lutetiae Parisiorum 1845.

S. Eusebii Hieronymi Epistulae, Epistulae I–LXX, wyd. I. Hilberg, Corpus Scriptorum Ecclesiasticorum Latinorum, t. 54, wyd. 2, Vindobonae 1996.

Sancti Gregorii Magni Homiliae in Hiezechihelem prophetam, wyd. M. Adriaen, Corpus Christianorum. Series Latina, t. 142, Turnholti 1971.

S. Gregorii Magni Moralia in Iob, wyd. M. Adriaen, Corpus Christianorum. Series Latina, t. 143–143B, Turnholti 1979–1985.

S. Hieronymi presbyteri Tractatus sive homiliae in Psalmos, wyd. G. Morin, Corpus Christianorum. Series Latina, t. 78, Turnholti 1958.

Sancti Iuliani Toletanae sedis episcopi Prognosticorum futuri saeculi libri tres, wyd. J.N. Hillgarth, Corpus Christianorum. Series Latina, t. 115, Turnholti 1976.

Vita Sadalbergae abbatissae Laudunensis, wyd. B. Krusch [w:] Passiones vitaeque sanctorum aevi Merovingici, Monumenta Germaniae Historica. Scriptores Rerum Merovingicarum, t. 5, Hannoverae et Lipsiae 1910.

Althoff G., 2002, Symbolische Kommunikation zwischen Piasten und Ottonen [w:] Polen und Deutschland vor 1000 Jahren. Die Berliner Tagung über den „Akt von Gnesen”, red. M. Borgolte, Berlin.

Banaszkiewicz J., 2014, Otton III jedzie do Gniezna. O oprawie ceremonialnej wizyty cesarza w kraju i stolicy Polan [w:] tegoż, Trzy po trzy o dziesiątym wieku, Kraków.

Banaszkiewicz J., 2018, „Na koronę mego cesarstwa! To, co widzę, większe jest, niż wieść niesie”. Mechanizm fabularny ‘wizyty Saby u Salomona’ w średniowiecznych realizacjach kronikarsko-epickich (‘Kronika salernitańska’, ‘Kronika Galla’, ‘Pèlerinage de Charlemagne’, ‘Galien Restoré’) [w:] tegoż, W stronę rytuałów i Galla Anonima, Kraków.

Bouton-Touboulic A.-I., 2001, L’esthétique de l’ordre chez saint Augustin: les images du discours et du tableau, „Studia Patristica”, 38.

Brückner A., 1923, Z dawnych dziejów, „Przegląd Warszawski”, 3, nr 23.

Brückner A., 1924, Pierwsza powieść historyczna, „Przegląd Humanistyczny”, 3.

Burek J.M., 2023, Literary Variety and the Writing of History in Britain’s Long Twelfth Century, Woodbridge.

Curtius E.R., 1997, Literatura europejska i łacińskie średniowiecze, tłum. A. Borowski, wyd. 2, Kraków.

Dobosz J., Skibiński E., 2011, Kościół w „Kronice” Anonima zw. Gallem – Gall w Kościele [w:] Polska – Francja – Europa. Studia z dziejów Polski i stosunków międzynarodowych, red. M. Forycki i in., Publikacje Instytutu Historii, t. 104, Poznań.

Eckmann A., 1983, Dialog listowny św. Augustyna z Woluzjanem, „Roczniki Humanistyczne”, 31 (3).

Fitzgerald W., 2016, Variety: The Life of a Roman Concept, Chicago.

Gaillard M., 2006, Les saints de l’abbaye Sainte-Marie-Saint-Jean de Laon (Sources hagiographiques de la Gaule XI) [w:] Miracles, Vies et réécritures dans l’Occident médiéval, red. M. Goullet, M. Heinzelmann, Beihefte der Francia, t. 65, Ostfildern.

Grigoli L.R., s.d., A Case Study in Quantitative Philology. ‘The Passio of Praeiectus of Clermont’, https://www.academia.edu/12470288/The_Authors_of_the_Passio_Praeiecti_BHL_6915_6_A_Quantitative_Philological_Approach (dostęp 12.11.2025).

Grudziński T., 2024, Wstęp [w:] Gall Anonim, Kronika i czyny książąt i władców polskich, tłum. i oprac. tenże, Homines et Historia, t. 16, Toruń.

Harvey J., 1997, Men in Black, London.

Kozioł P., 2010, Wokół Kroniki Galla Anonima. Historia i porządek. Szkice retoryczne i historyczne, „Kresy Południowo-Wschodnie”, 7.

Kras R.J., 2002, Dzieła Sallustiusza w warsztacie Anonima zw. Gallem, „Roczniki Humanistyczne”, 50 (2).

Kürbis B., 1972, Pisarze i czytelnicy w Polsce XII i XIII wieku [w:] Polska dzielnicowa i zjednoczona. Państwo, społeczeństwo, kultura, red. A. Gieysztor, Warszawa.

Liman K., 1973, Kilka uwag o topice w „Kronice Polskiej” Galla Anonima, „Symbolae Philologorum Posnaniensium Graecae et Latinae”, 1.

Liman K., 2002, Anonymus Gallus, der älteste polnische Chronist in seinem Werk [w:] Scripturus vitam. Lateinische Biographie von der Antike bis in die Gegenwart. Festgabe für Walter Berschin zum 65. Geburtstag, red. D. Walz, Heidelberg.

Madec G., 1983, Le dossier augustinien du ‘Periphyseon’ de Jean Scot (livres III–V), „Recherches Augustiniennes et Patristiques”, 18.

Manitius M., 1931, Geschichte der lateinischen Literatur des Mittelalters, t. 3, München.

McCune J., 2008, Rethinking the Pseudo-Eligius sermon collection, „Early Medieval Europe”, 16 (4).

Michałowska T., 1995, Średniowiecze, Warszawa.

Michałowska T., 1998, „Wędrowiec” i „nieśmiertelna sława” Galla Anonima [w:] tejże, Mediaevalia i inne, Warszawa.

Plezia M., 1947, Kronika Galla na tle historiografii XII wieku, Rozprawy Wydziału Historyczno-Filozoficznego PAU, t. 71, nr 3, Kraków.

Szczerbicka-Ślęk L., 1973, W kregu Klio i Kalliope. Staropolska epika historyczna, Studia Staropolskie, t. 36, Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk.

Wenta J., 2022, Rękopis z Eichstätt: Cod. st 697. Konteksty powstania ekscerptów z Kroniki Anonima, tzw. Galla, Subsidia Historiographica, t. 4, Toruń.

Weyman C., 1898, Varia, „Rheinisches Museum für Philologie”, 53.

Weyman C., 1902, Bemerkungen zu den lyrischen Gedichten des Horaz (Fortsetzung und Schluss), „Blätter für das Gymnasial-Schulwesen”, 38.

Weyman C., 1921, [Rec.] Passiones vitaeque sanctorum aevi Merovingici, ediderunt B. Krusch et W. Levison, Hahn., Monumenta Germaniae Historica. Scriptores rerum Merovingicarum tomus V. VI. VII, Hannover 1913 und 1920, „Literarisches Zentralblatt für Deutschland”, 72 (2–3).

Wieczorek Sz., 2020, Galla Anonima opowieść o królu Bolesławie i ubogim kleryku. ‘Moraliter’, ‘anagogice’, ‘allegorice’, ‘historice’, Rzeszów.

Wiszewski P., 2008, ‘Domus Bolezlai’. W poszukiwaniu tradycji dynastycznej Piastów (do około 1138 roku), Złota Seria Uniwersytetu Wrocławskiego, t. 1, Wrocław.

Wojtowicz W., 2016, Konstruowanie Galla. Problem oralności jako problem interpretacyjny tekstu, „Litteraria Copernicana”, 3 (19).

Wojtowicz W., 2013, Tarda loquendi facultas – tożsamość tzw. Galla Anonima w kontekście listów i epilogów „Gestów”, „Pamiętnik Literacki”, 104 (3).

Published

2025-12-31

How to Cite

Wieczorek, S. (2025). Darkness, meagre fare, and relentless toil: Three images of topical modesty by Gallus Anonymus. Journal of Humanities and Social Sciences, 37(4), 5–21. https://doi.org/10.15584/johass.2025.4.1

Issue

Section

Articles