Tło polityczne w filmach noir (na wybranych przykładach)

Abstrakt

Film noir („czarny” film) to określenie wprowadzone przez francuskich krytyków filmowych w 1946 r. Oznacza ono filmy amerykańskie wyróżniające się mrocznym nastrojem, pesymizmem, fatalizmem związanym z negatywnym wpływem kobiet itp. Później pojęciem tym oznaczano znamiona stylistyki kina amerykańskiego lat czterdziestych i pięćdziesiątych XX w. Nie dotyczy ono gatunku tylko pewnej poetyki czasów od Sokoła maltańskiego Johna Hustona (1941) do Dotyku zła Orsona Wellesa (1958). Wyróżnia się ona tonacją, sposobem obrazowania, walorami plastycznymi kadru, wizją świata. Na film noir duży wpływ wywarł niemiecki ekspresjonizm (warstwa wizualna i tematyczna). Przynosił on obraz kryzysu społecznego, załamania wiary w ideały humanistyczne, odzwierciedlał lęki i niepokoje związane z przyszłością. Wielu reżyserów emigrowało z Niemiec do Stanów Zjednoczonych przed wybuchem II wojny światowej, kontynuując karierę w Hollywood lat czterdziestych i pięćdziesiątych poprzedniego wieku. Im zawdzięczamy wiele filmów noir.

Wpływ na filmy noir miał także francuski realizm poetyczny. Tutaj przykładowo można wymienić charakterystyczny dobór miejsc, quasi-sensacyjną intrygę, typ bohatera – proletariusza i bohaterki femme fatale czy metaforyczną funkcję nocy. Cechy tej grupy filmów pojawiały się jeszcze w późniejszym okresie.

W swoim artykule skupię się na wybranych filmach z całego okresu filmu noir. Jego tematem są wątki polityczne w tej grupie filmów. Polityka, najogólniej pisząc, oznacza sferę ludzkiej aktywności mającą związek z państwem i władzą Artykuł obejmuje trzy ważne wydarzenia polityczne tamtego okresu: II wojnę światową, „zimną wojnę” i przemiany społeczne wewnątrz społeczeństwa amerykańskiego. Film noir (a tym bardziej wątki polityczne w nim) nie jest całościowo opracowany w Polsce, informacje na jego temat znajdują się w ogólniejszych pozycjach oraz w artykułach. To z nich będę korzystał. W moim artykule niezbędna będzie też literatura poświęcona historii Stanów Zjednoczonych. Ten artykuł – mający charakter opisowy – wykazuje nawiązania polityczne w filmach noir. Został podzielony na trzy rozdziały przyporządkowane do poruszonej tematyki (II wojna światowa, „zimna wojna” i przemiany społeczne w Stanach Zjednoczonych).