Repressiveness of the Personal Income Taxation System during the era of the People’s Republic of Poland
DOI:
https://doi.org/10.15584/johass.2025.4.7Keywords:
fiscalism, economy during the People’s Republic of Poland, income taxation, tax reliefs and exemptions, repressiveness of taxationAbstract
The analysis presented in this article examines the repressive nature of the system of personal income taxation in the Polish People’s Republic and seeks to link the perspective of the economic history of the PRL with research on extraordinary wealth taxes and the conceptual framework of optimal taxation theory. The point of departure is the findings concerning the post-war tax on war-time enrichment which – despite its limited fiscal importance – revealed the potential of taxes as an instrument for selectively restricting property rights. Against this background, the paper investigates the design of taxes on wages and personal incomes, in particular the mechanisms of additional levies on above-norm increases in the wage fund (including the equalisation tax, payments to the State Fund for Occupational Activation and the so-called popiwek), whose progressive schedule ranging from 40 to 500 per cent in practice led to multiple taxation of the same base. From the perspective of concepts of freedom and the principle of tax fairness, it is shown that the combined effect of these instruments went beyond classical fiscalism and in practice served to discipline wage policy and shape the structure of ownership in the socialist economy. The research hypothesis advanced in the article is that the system of personal income taxation in the period of the Polish People’s Republic was, in essence, repressive, which is confirmed by an analysis of the legal provisions, their practical operation and the relationship between the level of tax burdens and the scope of the individual’s real freedom to dispose of income. The study applies the doctrinal legal method, historical reconstruction, comparative analysis and the examination of primary documentary sources.
Downloads
References
Atkinson A. B., Stiglitz J.E., 1976, The design of tax structure: direct versus indirect taxation, „Journal of Public Economics”, vol. 6, no. 1–2, s. 55–75. DOI: https://doi.org/10.1016/0047-2727(76)90041-4
Dolata S., 2013, Podstawy wiedzy o polskim systemie podatkowym, Wydawnictwo Wolters Kluwer Polska, Warszawa.
Dziemianowicz R.I., 2007, Efektywność systemu opodatkowania rolnictwa, Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku, Białystok.
Gajl N., 1998a, Historia podatków w Polsce międzywojennej – na tle porównawczym, [w:] Encyklopedia podatkowa, red. C. Kosikowski, Wydawnictwa Prawnicze PWN, Warszawa.
Gajl N., 1998b, Teorie i zasady podatkowe [w:] Encyklopedia podatkowa, red. C. Kosikowski, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.
Gomułowicz A., Mączyński D., 2016, Podatki i prawo podatkowe, Wydawnictwo Wolters Kluwer Polska, Warszawa.
Grądalski F. 2004, Wstęp do teorii opodatkowania, Szkoła Główna Handlowa w Warszawie – Oficyna Wydawnicza, Warszawa.
Harasimowicz J., 1998, Dochodowa funkcja podatków a problemy opodatkowania [w:] Podstawowe zagadnienia prawa finansowego i polityki finansowej w Polsce w latach 1989‒1997, red. E. Chojna-Duch, Wydawnictwo KiK Konieczny i Kruszewski, Warszawa.
Kaplow L., 2022, Optimal Income Taxation, NBER Working Paper No. 30199, National Bureau of Economic Research, Cambridge, MA. DOI: https://doi.org/10.3386/w30199
Kata R., 2015, Decyzje przedsiębiorców indywidualnych w zakresie optymalizacji podatkowej, „Ekonomika i Organizacja Gospodarki Żywnościowej”, nr 112. DOI: https://doi.org/10.22630/EIOGZ.2015.112.47
Kędrzyński A., 2025, Nadzwyczajne podatki majątkowe. Na przykładzie podatku od wzbogacenia wojennego w Polsce z 13 kwietnia 1945 roku, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź. DOI: https://doi.org/10.18778/8331-692-5
Klimek P., 2017, Wybrane aspekty jakości prawa finansowego a funkcje systemu opodatkowania dochodów w PRL, „Studia Prawnicze. Rozprawy i Materiały”, nr 1 (20), s. 171–188.
Kulicki J., 2011, Rozwój podatku dochodowego w Polsce, „Analizy BAS”, nr 6(50), s. 1‒20.
Mak M., 2023, Koncepcja wolności i sprawiedliwości w konstrukcji opodatkowania dochodów osobistych, Repozytorium Uniwersytetu w Białymstoku, Białystok.
Mankiw N.G., Weinzierl M., Yagan D., 2009, Optimal Taxation in Theory and Practice, „Journal of Economic Perspectives”, vol. 23, no. 4, s. 147–174. DOI: https://doi.org/10.1257/jep.23.4.147
Mastalski R., 2014, Prawo podatkowe, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa.
Metzger Chr.R., 1927, Brief history of income taxation, „American Bar Association Journal”, vol. 13, no. 11.
Miemiec W.M., 2020, Popiwek — ustawowe ograniczenie wzrostu realnych płac w gospodarce PRL, „Studia nad Autorytaryzmem i Totalitaryzmem”, t. 42, nr 4, s. 119–132. DOI: https://doi.org/10.19195/2300-7249.42.4.5
Mirrlees J.A., 1971, An Exploration in the Theory of Optimum Income Taxation, „The Review of Economic Studies”, vol. 38, no. 2, s. 175–208. DOI: https://doi.org/10.2307/2296779
Stiglitz J.E., 1982, Self-selection and Pareto efficient taxation, „Journal of Public Economics”, vol. 17, no. 2, s. 213–240. DOI: https://doi.org/10.1016/0047-2727(82)90020-2
Szpunar J., 2021, Zmiany obciążenia podatkiem od wynagrodzeń w latach 1945—1957, Repozytorium AMU, s. 196, https://repozytorium.uwb.edu.pl/jspui/bitstream/11320/16709/1/M_Mak_Koncepcja_wolnosci_i_sprawiedliwosci.pdf (dostęp: 1.09.2021).
Wójtowicz W., 2020, Elementy teorii podatku [w:] Zarys finansów publicznych i prawa finansowego, red. W. Wójtowicz, Wydawnictwo Wolter Kluwer Polska, Warszawa.
Wójtowicz W., 2020, Zarys finansów publicznych i prawa finansowego, Wydawnictwo Wolters Kluwer, Warszawa.
Zamkowski W., 1965, Pojęcie ludu pracującego w Konstytucji PRL, „Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny” z. 27, nr 2.
Dekret z dnia 18 sierpnia 1945 r. o podatku od wynagrodzeń (DzU 1945, nr 38, poz. 220 ze zm.).
Dekret z dnia 8 stycznia 1946 r. o podatku dochodowym (DzU 1946, nr 2, poz. 14).
Dekret z dnia 25 października 1948 r. o podatku dochodowym (DzU 1948, nr 52, poz. 414).
Konstytucja Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej uchwalona przez Sejm Ustawodawczy w dniu 22 lipca 1952 r. (DzU 1952, nr 33, poz. 232).
Ustawa o podatku od wynagrodzeń z dnia 4 lutego 1949 (DzU 1949, nr 7, poz. 41).
Dekret z dnia 26 października 1950 r. o podatku dochodowym (DzU 1950, nr 49, poz. 450). DOI: https://doi.org/10.2307/2607793
Ustawa z dnia 13 grudnia 1957 o podatku wyrównawczym (DzU 1957, nr 62, poz. 336). DOI: https://doi.org/10.1002/phbl.19570130711
Ustawa z dnia 16 grudnia 1972 r. o podatku dochodowym (DzU 1972, nr 53, poz. 339). DOI: https://doi.org/10.1111/j.1348-0421.1972.tb00668.x
Ustawa z dnia 29 grudnia 1983 r. o Państwowym funduszu aktywizacji zawodowej (DzU 1983, nr 75, poz. 334).
Ustawa z dnia 31 lipca 1985 r. o dostosowaniu przepisów niektórych ustaw określających funkcjonowanie gospodarki do uwarunkowań i potrzeb dalszego rozwoju społeczno-gospodarczego kraju (DzU 1985, nr 37, poz. 174).
Ustawa z dnia 25 listopada 1970 r. o ulgach podatkowych z tytułu inwestycji (DzU 1970, nr 29, poz. 246).
Ustawa z dnia 19 grudnia 1975 r. o ulgach podatkowych z tytułu inwestycji (DzU 1975, nr 45, poz. 230).
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License
Copyright (c) 2025 Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.
