Represyjność systemu opodatkowania dochodów osobistych w okresie Polski Ludowej
DOI:
https://doi.org/10.15584/johass.2025.4.7Słowa kluczowe:
fiskalizm, gospodarka w okresie Polski Ludowej, opodatkowanie dochodów, ulgi i zwolnienia podatkowe, represyjność opodatkowania dochodówAbstrakt
Przedstawiona w opracowaniu analiza wskazuje, że system podatkowy dochodów osobistych w okresie Polski Ludowej odzwierciedlał nie tylko silne tendencje fiskalne, lecz także autorytarne podejście do przejmowania własności prywatnej. Rekonstrukcja historyczna dowodzi, że stosowana wówczas progresja podatkowa miała na celu ograniczenie, a nawet eliminację części sektorów gospodarki nieuspołecznionej. Z perspektywy koncepcji wolności można zauważyć, że konstrukcja podatku od dochodów w sektorze prywatnym była narzędziem przejmowania i kontrolowania własności jednostek. Świadczą o tym nie tylko same rozwiązania fiskalne, lecz także arbitralnie przyznawane ulgi i zwolnienia oraz wyraźnie łagodniejsze zasady dotyczące dochodów jednostek z sektora uspołecznionego. Z tego względu system podatkowy obowiązujący w okresie Polski Ludowej należy uznać za represyjny. Celem artykułu jest charakterystyka represyjności opodatkowania dochodów osobistych w tamtym czasie. W opracowaniu wykorzystano takie metody jak: analiza opisowa, rekonstrukcja historyczna, wnioskowanie przez analogię, analiza porównawcza oraz badanie dokumentów źródłowych.
Downloads
Bibliografia
Atkinson A. B., Stiglitz J.E., 1976, The design of tax structure: direct versus indirect taxation, „Journal of Public Economics”, vol. 6, no. 1–2, s. 55–75.
Dolata S., 2013, Podstawy wiedzy o polskim systemie podatkowym, Wydawnictwo Wolters Kluwer Polska, Warszawa.
Dziemianowicz R.I., 2007, Efektywność systemu opodatkowania rolnictwa, Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku, Białystok.
Gajl N., 1998a, Historia podatków w Polsce międzywojennej – na tle porównawczym, [w:] Encyklopedia podatkowa, red. C. Kosikowski, Wydawnictwa Prawnicze PWN, Warszawa.
Gajl N., 1998b, Teorie i zasady podatkowe [w:] Encyklopedia podatkowa, red. C. Kosikowski, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.
Gomułowicz A., Mączyński D., 2016, Podatki i prawo podatkowe, Wydawnictwo Wolters Kluwer Polska, Warszawa.
Grądalski F. 2004, Wstęp do teorii opodatkowania, Szkoła Główna Handlowa w Warszawie – Oficyna Wydawnicza, Warszawa.
Harasimowicz J., 1998, Dochodowa funkcja podatków a problemy opodatkowania [w:] Podstawowe zagadnienia prawa finansowego i polityki finansowej w Polsce w latach 1989‒1997, red. E. Chojna-Duch, Wydawnictwo KiK Konieczny i Kruszewski, Warszawa.
Kaplow L., 2022, Optimal Income Taxation, NBER Working Paper No. 30199, National Bureau of Economic Research, Cambridge, MA.
Kata R., 2015, Decyzje przedsiębiorców indywidualnych w zakresie optymalizacji podatkowej, „Ekonomika i Organizacja Gospodarki Żywnościowej”, nr 112.
Kędrzyński A., 2025, Nadzwyczajne podatki majątkowe. Na przykładzie podatku od wzbogacenia wojennego w Polsce z 13 kwietnia 1945 roku, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź.
Klimek P., 2017, Wybrane aspekty jakości prawa finansowego a funkcje systemu opodatkowania dochodów w PRL, „Studia Prawnicze. Rozprawy i Materiały”, nr 1 (20), s. 171–188.
Kulicki J., 2011, Rozwój podatku dochodowego w Polsce, „Analizy BAS”, nr 6(50), s. 1‒20.
Mak M., 2023, Koncepcja wolności i sprawiedliwości w konstrukcji opodatkowania dochodów osobistych, Repozytorium Uniwersytetu w Białymstoku, Białystok.
Mankiw N.G., Weinzierl M., Yagan D., 2009, Optimal Taxation in Theory and Practice, „Journal of Economic Perspectives”, vol. 23, no. 4, s. 147–174.
Mastalski R., 2014, Prawo podatkowe, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa.
Metzger Chr.R., 1927, Brief history of income taxation, „American Bar Association Journal”, vol. 13, no. 11.
Miemiec W.M., 2020, Popiwek — ustawowe ograniczenie wzrostu realnych płac w gospodarce PRL, „Studia nad Autorytaryzmem i Totalitaryzmem”, t. 42, nr 4, s. 119–132.
Mirrlees J.A., 1971, An Exploration in the Theory of Optimum Income Taxation, „The Review of Economic Studies”, vol. 38, no. 2, s. 175–208.
Stiglitz J.E., 1982, Self-selection and Pareto efficient taxation, „Journal of Public Economics”, vol. 17, no. 2, s. 213–240.
Szpunar J., 2021, Zmiany obciążenia podatkiem od wynagrodzeń w latach 1945—1957, Repozytorium AMU, s. 196, https://repozytorium.uwb.edu.pl/jspui/bitstream/11320/16709/1/M_Mak_Koncepcja_wolnosci_i_sprawiedliwosci.pdf (dostęp: 1.09.2021).
Wójtowicz W., 2020, Elementy teorii podatku [w:] Zarys finansów publicznych i prawa finansowego, red. W. Wójtowicz, Wydawnictwo Wolter Kluwer Polska, Warszawa.
Wójtowicz W., 2020, Zarys finansów publicznych i prawa finansowego, Wydawnictwo Wolters Kluwer, Warszawa.
Zamkowski W., 1965, Pojęcie ludu pracującego w Konstytucji PRL, „Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny” z. 27, nr 2.
Dekret z dnia 18 sierpnia 1945 r. o podatku od wynagrodzeń (DzU 1945, nr 38, poz. 220 ze zm.).
Dekret z dnia 8 stycznia 1946 r. o podatku dochodowym (DzU 1946, nr 2, poz. 14).
Dekret z dnia 25 października 1948 r. o podatku dochodowym (DzU 1948, nr 52, poz. 414).
Konstytucja Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej uchwalona przez Sejm Ustawodawczy w dniu 22 lipca 1952 r. (DzU 1952, nr 33, poz. 232).
Ustawa o podatku od wynagrodzeń z dnia 4 lutego 1949 (DzU 1949, nr 7, poz. 41).
Dekret z dnia 26 października 1950 r. o podatku dochodowym (DzU 1950, nr 49, poz. 450).
Ustawa z dnia 13 grudnia 1957 o podatku wyrównawczym (DzU 1957, nr 62, poz. 336).
Ustawa z dnia 16 grudnia 1972 r. o podatku dochodowym (DzU 1972, nr 53, poz. 339).
Ustawa z dnia 29 grudnia 1983 r. o Państwowym funduszu aktywizacji zawodowej (DzU 1983, nr 75, poz. 334).
Ustawa z dnia 31 lipca 1985 r. o dostosowaniu przepisów niektórych ustaw określających funkcjonowanie gospodarki do uwarunkowań i potrzeb dalszego rozwoju społeczno-gospodarczego kraju (DzU 1985, nr 37, poz. 174).
Ustawa z dnia 25 listopada 1970 r. o ulgach podatkowych z tytułu inwestycji (DzU 1970, nr 29, poz. 246).
Ustawa z dnia 19 grudnia 1975 r. o ulgach podatkowych z tytułu inwestycji (DzU 1975, nr 45, poz. 230).
Pobrania
Opublikowane
Jak cytować
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne 4.0 Międzynarodowe.
