Polish generations towards national identity in 2018‒2024

Authors

DOI:

https://doi.org/10.15584/johass.2026.1.8

Keywords:

nation, Polishness, patriotism, social bonds, intergenerational relation

Abstract

The article analyses the national identity of Poles in the years 2018‒2024 from a generational perspective, focusing on the similarities and differences in the perception of Polishness among five social generations: “Si-lent Generation”, “Baby Boomers”, „X”, „Y” and „Z”. The theoretical aspect of the study refers to the public opinion model, as one of the four models of collective national identity indicated by Zbigniew Bokszański. The analysis is based on empirical data from nationwide and European surveys on such key aspects of the national identity of Poles as: self-identification and a sense of social ties, a sense of patriotism and national pride and shame, as well as social criteria of Polishness. The study synthesizes scattered, partial data and thus fills the gap in this type of syntheses in the literature on the subject. The analysis has shown both significant similarities and significant differences in the perception and feeling of national belonging. Regardless of age, all generations are characterized by a strong bond with Poland as a national and state community, as well as a high level of patriotism and national pride, and a stable hierarchy of social criteria of Polishness. Intergenerational cohesion in this regard can be an important resource in building social coherence, in counteracting social and political divisions, and in conducting intergenerational dialogue. At the same time, the results revealed significant differences in the ways of experiencing and expressing Polishness, which can be a potential source of both intergenerational and intragenerational tensions.

Downloads

Download data is not yet available.

References

Błuszkowski J., 2005, Stereotypy a tożsamość narodowa, Dom Wydawniczy Elipsa, Warszawa.

Bodziany M., 2019, Wewnętrzne uwarunkowania bezpieczeństwa kulturowego Polski, Wydawnictwo AWL, Wrocław.

Bokszański Z., 2005, Tożsamości zbiorowe, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.

Budyta-Budzyńska M., 2010, Socjologia narodu i konfliktów etnicznych, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.

CBOS, 2013, Co łączy Polaków. Komunikat z badań nr BS/168/2013. Grudzień 2013, Warszawa.

CBOS, 2018a, O historii lokalnie. Komunikat z badań nr 10/2018. Lipiec 2018, Warszawa.

CBOS, 2018b, Patriotyzm Polaków. Komunikat z badań nr 105/2018. Sierpień 2018, Warszawa.

CBOS, 2024a, 20 lat członkostwa w UE. Komunikat z badań nr 43/2024. Kwiecień 2024, Warszawa.

Czaja J., 2008, Kulturowe czynniki bezpieczeństwa, Krakowskie Towarzystwo Edukacyjne, Oficyna Wydawnicza Andrzeja Frycza Modrzewskiego, Kraków.

Cześnik M., Zagórski P., 2022, Wiek a uczestnictwo wyborcze w Polsce: cykl życia, okres, kohorta, „Studia Socjologiczne”, nr 4(247).

Demagog, 2024, Czy poparcie dla Unii Europejskiej wśród Polaków spadło?,

https://demagog.org.pl/wypowiedzi/czy-poparcie-dla-unii-europejskiej-wsrod-polakow-spadlo/ (dostęp: 12.01.2025).

Eurobarometr, 2024, Standard Eurobarometer 101 – Spring 2024 – Annex. European Commision, https://www.europa.eu/eurobarometer (dostęp 12.01.2025).

Golka M., 2009, Pamięć społeczna i jej implanty, Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa.

Grodecki M., 2021, Odmiany polskiej tożsamości narodowej i ich konsekwencje dla postaw wobec mniejszości, „Studia Socjologiczne”, nr 4(243).

Historia w przestrzeni publicznej, 2018, red. J. Wojdon, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.

Jak stajemy się Polakami? Edukacja szkolna ku tożsamości narodowej, 2024, red. R. Zieliński, M. Gruchoła, Z. Socha, D. Tułowiecki, M. Popielewicz-Durakiewicz, Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń.

Jaskułowski K., Majewski P., Surmiak A., 2018, Teaching the nation. History and nationalism in Polish school history education, “British Journal of Sociology of Education”, no 1(39).

KantarPublic, 2018, Społeczne kryteria polskości. Listopad 2018, Warszawa.

Kitler W., 2011, Bezpieczeństwo narodowe RP. Podstawowe kategorie, uwarunkowania, system, Wydawnictwo Akademii Obrony Narodowej, Warszawa.

Kłoskowska A., 1992, Tożsamość i identyfikacja narodowa w perspektywie historycznej i psychologicznej, „Kultura i Społeczeństwo”, nr 1(36).

Kłoskowska A., 2005, Kultury narodowe u korzeni, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.

Mannheim K., 1992/93, Problem pokoleń, „Colloquia Communia”, nr 1(12).

Norval D.G., 2007, Age, period, and cohort effects [w:] Blackwell Encyclopedia of Sociology, ed. G. Ritzer, Blackwell Publishing Ltd., Malden, Oxford, Victoria.

Nowicka E., Łodziński S., 2001, U progu otwartego świata. Poczucie polskości i nastawienie Polaków wobec cudzoziemców w latach 1988–1998, Zakład Wydawniczy Nomos, Kraków.

Nowicka E., Łodziński S., 2021, Długie trwanie narodu. Społeczne wymiary polskości (1988–2021), Collegium Civitas Press, Warszawa.

Ossowska M., 1983, O człowieku, moralności i nauce. Miscellanea, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa.

Paradysz A., 2022, Śladami wojny polsko-(nie)polskiej 1989–2021, Wydawnictwo Naukowe FNCE, Poznań.

Parekh B., 1994, Discourses on National Identity, “Political Studies”, no 2.

Parker K., 2023, How Pew Research Center will report on generations moving forward, Pew Research Center, https://www.pewresearch.org/short-reads/2023/05/22/how-pew-research-center-will-report-on-generations-moving-forward/ (dostęp: 22.01.2025).

Przybylski B., 2023, Pokolenie X, Y oraz Z. Próba uporządkowania ram czasowych i etykiet pokoleniowych, „Pedagogika Społeczna”, nr 3(89).

Rampp B., 2019, The Question of ‘Identity’ in Resilience Research. Considerations from a Sociological Point of View [w:] Resilience in Social, Cultural and Political Spheres, eds. B. Rampp, M. Endreß, M. Naumann, Springer VS, Wiesbaden.

Rivière C., 2006, Teoria obrzędów świeckich w trzydziestu tezach [w:] Rytuał przeszłość i teraźniejszość, red. M. Filipiak, M. Rajewski, Wydawnictwo Uniwersytetu Marii-Curie Skłodowskiej, Lublin.

Rogoza M., Marchlewska M., Molenda Z., Adamczyk D., Szczepańska D., Rogoza R., Szczęsna M., Furman A., Maciantowicz O., Maison D., 2024, Podsumowanie efektów projektu: Polskość w XXI wieku. Rodzaje identyfikacji narodowej, ich położenie i konsekwencje, Laboratorium Poznania Politycznego, Instytut Psychologii PAN, Warszawa.

Staniszewski M., 2022, Polska wojna kulturowa, Wydawnictwo WEI, Warszawa.

Stępka M., 2021, Rezyliencja jako paradygmat bezpieczeństwa w czasach przewlekłych kryzysów, ”Przegląd Politologiczny”, nr 2.

Szacka B., 2006, Czas przeszły – pamięć – mit, Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa.

Szacki J., 2004, O tożsamości (zwłaszcza narodowej), „Kultura i Społeczeństwo”, nr 3 (48).

Szafraniec K., 2022, Pokolenia i polskie zmiany. 45 lat badań wzdłuż czasu, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.

Sztompka P., 2002, Socjologia. Analiza społeczeństwa, Wydawnictwo Znak, Kraków.

Ścigaj P., 2012, Tożsamość narodowa. Zarys problematyki, Księgarnia Akademicka, Kraków.

Tajfel H., Turner J.C., 1986, The social identity theory of intergroup behaviour [w:] Psychology of Intergroup Relations, red. S. Worchel, W.G. Austin, Nelson-Hall Publishers, Michigan.

TNS OBOP, 2008, Społeczne kryteria polskości 1988–1998–2008, K.61/08, Warszawa.

Urych I., 2023, Tożsamość narodowa we współczesnym świecie jako istotny element bezpieczeństwa narodowego na podstawie analizy treści podręczników dla szkoły podstawowej w Polsce, „Colloquium”, nr 2(50).

Wiłkomirska A., Fijałkowski A., 2006, Jaki patriotyzm?, Difin, Warszawa.

Wysocki A., 2019, „Wojna polsko-polska”. Między polityzacją tożsamości zbiorowych Polaków a realnym konfliktem społecznym [w:] Kultury narodowe i lokalne a polityka. Powiązania w różnych kontekstach, red. J. Kurczewska, Z. Mach, Instytut Filozofii i Socjologii PAN, Warszawa.

Wysocki A., 2020, Społeczne kryteria polskiej tożsamości narodowej w latach 1988–2018, „Dialogi Polityczne / Political Dialogues”, nr 29.

Wysocki A., 2022, Polak – katolik? O związkach między deklarowaną religijnością a poczuciem tożsamości narodowej Polaków, „Przegląd Religioznawczy / The Religious Studies Review”, nr 2(284).

Zenderowski R., 2007, Nad Tatrami błyska się... Słowacka tożsamość narodowa w dyskursie politycznym w Republice Słowackiej (1989–2004), Wydawnictwo UKSW, Warszawa.

Zielińska M., Szaban D., 2011, Metodologiczne problemy w badaniach pokoleń. Wybrane zagadnienia, „Rocznik Lubuski”, nr 37(2).

Ziętek A.W., 2016, Bezpieczeństwo kulturowe w Europie, Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, Lublin.

Published

2026-03-27

How to Cite

Wysocki, A. (2026). Polish generations towards national identity in 2018‒2024. Journal of Humanities and Social Sciences, 38(1), 143–161. https://doi.org/10.15584/johass.2026.1.8

Issue

Section

Articles