Ze Lwowa do Bytomia. Od Śląskiego Teatru Muzycznego do Państwowej Opery Śląskiej (1945–1950)
DOI:
https://doi.org/10.15584/galiciana.2025.19.8Słowa kluczowe:
Śląski Teatr Muzyczny, Państwowa Opera Śląska w Bytomiu, Stowarzyszenie „Opera Śląska”, Walenty Śliwski, Adam DidurAbstrakt
Państwowa Opera Śląska w Bytomiu była i pozostaje nadal prawdziwym kulturowym fenomenem nie tylko w skali Górnego Śląska, ale i Europy. Bytomska scena, jak określił trafnie Tadeusz Bursztynowicz, z prowizorycznej imprezy zdołała się w krótkim czasie przekształcić w stałą placówkę operową, przechodząc drogę od Śląskiego Teatru Muzycznego, przez Operę Katowicką, Operę Śląską, po Państwową Operę Śląską z siedzibą w Bytomiu (w latach 1945–1949/1950). Z pewnością zadecydowało o tym wiele czynników, które zbiegły się w odpowiednim czasie i miejscu, oraz ludzie, którzy instytucji od samego początku nadawali rytm i twarz. Adam Didur, Wiktoria Calma, Olga Szamborowska, Jadwiga Lachetówna, Lesław Finze czy Andrzej Hiolski to tylko niektóre nazwiska, które były gwarantem sukcesu tworzącej się sceny operowej. Ważna była w pierwszym okresie historii placówki śląska tradycja i lwowskie dziedzictwo. Wspólnym mianownikiem, płaszczyzną do współpracy, stały się kultura i sztuka, potrzeba i chęć stworzenia teatru muzycznego z bogatym repertuarem, który mierząc się z wieloma trudnościami o charakterze administracyjnym czy technicznym, uzyskał upragniony status instytucji państwowej. Niejednokrotnie tylko niekonwencjonalne podejście dyrekcji i zespołu, zarówno w kwestiach artystycznych, jak i administracyjnych, pomagało fizycznie trwać, wzbudzać zainteresowanie operą w latach trudnego powojnia, mając na uwadze również skomplikowane kwestie geopolityczne.
Downloads
Bibliografia
Dama Pikowa. 12. VI. 1950, Bytom 1950.
[b.a.], Chopin nie Moniuszko, Moniuszko nie Chopin, „Życie Bytomskie” 1974, nr 17 (24–30 IV), s. 5.
[b.a.], „Halka” w Bytomiu, „Dziennik Zachodni” 1945, nr 286 (29 XI), s. 4.
jmm, Gmach Opery w Katowicach. Kosztem miliarda złotych wybudowany będzie za dwa lata, „Dziennik Zachodni” 1949, nr 113 (26 IV), s. 4.
Kazet, Lwowski zespół operowy w Bytomiu, „Dziennik Zachodni” 1945, nr 261 (4 XI), s. 6.
Kulczycki F., Życie muzyczne w kraju. Śląsk, „Ruch Muzyczny” 1945, nr 1, s. 21–22.
Markiewiczówna W., Życie muzyczne. Katowice, „Ruch Muzyczny” 1945, nr 2, s. 16–17.
Markiewiczówna W., Życie muzyczne w kraju. Katowice, „Ruch Muzyczny” 1945, nr 4, s. 13–14.
Wach-Malicka H., Teatr im. St. Wyspiańskiego: Przyjechał pociąg artystów, „Dziennik Zachodni” 1945, nr 226 (29 XI), s. 5.
Waldorff J., Sprawa opery krakowskiej, „Dziennik Polski” 1947, nr 178 (1 VII), s. 5.
Zechenter W., Adam Didur o przyszłości opery polskiej, „Dziennik Polski” 1945, nr 36 (11 III), s. 5.
Adam Didur. Droga artystyczna przez Metropolitan Opera do Bytomia, red. G. Golik-Szarawarska, Katowice 2020.
Adam Didur. Z Woli Sękowej pod Sanokiem. Śpiewajcie dalej, nie przerywajcie..., red. A. Neuer, Kraków 2005.
Brzeźniak M., Od Katowic do Bytomia [w:] Opera Śląska. 14 VI 1945 – 14 VI 1985. Wydanie jubileuszowe, red. T. Kijonka, Bytom 1985, s. 3–4.
Bula K., Repertuar Opery Śląskiej – próba oceny [w:] Opera Śląska 14 VI 1945 – 14 VI 1985. Wydanie jubileuszowe, red. T. Kijonka, Bytom 1985, s. 10–12.
Bursztynowicz T., Wspomnienie o Mistrzu Adamie Didurze [w:] Dama Pikowa. 12. VI. 1950, Bytom 1950, s. 10–11.
Dąbrowski B., Na deskach świat oznaczających, Kraków 1981.
Drabina J., Bytom powojenny (1945–2002) we wspomnieniach i na fotografiach, Bytom 2002.
Drabina J., Historia Bytomia 1254–2000, Bytom 2000.
Dygacz A., Dorobek artystyczny Państwowej Opery Śląskiej w Bytomiu [w:] Opera Śląska w Bytomiu (1945–1955), red. Z. Hierowski, Stalinogród 1956, s. 31–75.
Golik-Szarawarska G., Lwowski rodowód Opery na Śląsku po II wojnie światowej. Rekonesans badawczy [w:] Niezwykła więź Kresów Wschodnich i Zachodnich. Wpływ lwowian na rozwój nauki i kultury na Górnym Śląsku po 1945 roku, red. K. Heska-Kwaśniewicz, A. Ratuszna, E. Żurawska, Katowice 2012, s. 35–153.
Golik-Szarawarska G., Uczniowie Adama Didura wobec okoliczności politycznych. Rekonesans [w:] Adam Didur. Droga artystyczna przez Metropolitan Opera do Bytomia, red. G. Golik-Szarawarska, Katowice 2020, s. 112–150.
Hierowski Z., Fakty z dziesięciolecia. Trudne początki [w:] Opera Śląska w Bytomiu (1945–1955), red. Z. Hierowski, Stalinogród 1956, s. 10–22.
Hierowski Z., Pięć lat Opery Śląskiej [w:] Dama Pikowa. 12. VI. 1950, s. 3–8.
Hierowski Z., W ofiarnej służbie, [w:] Opera Śląska w Bytomiu (1945–1955), red. Z. Hierowski, Stalinogród 1956, s. 22–30.
Kański J., Opera Śląska. Scena ambitnego repertuaru [w:] Opera Śląska w dwudziestoleciu, red. Z. Keller, Bytom 1964, b.p.
Kijonka T., Od pierwszej „Halki”. Opera Śląska w latach 1945–1985, Bytom 1986.
Kijonka T., Opera Śląska (1945–1970), Bytom 1970.
Kijonka T., Z dziejów Opery Śląskiej [w:] Pół wieku Opery Śląskiej. Księga jubileuszowa Teatru z lat 1945–2000, red. T. Kijonka, Bytom 2000, s. 25–140.
Lachowicz S., Muzyka w okupowanym Krakowie 1939–1945, Kraków 1988.
Linert A., Adam Didur – założyciel i kontynuator [w:] Adam Didur. Droga artystyczna przez Metro politan Opera do Bytomia, red. G. Golik-Szarawarska, Katowice 2020, s. 93–111.
Linert A., Teatr Śląski w latach 1945–1949, Katowice 1979.
Linert A., Teatr śląsko-lwowski [w:] Niezwykła więź Kresów Wschodnich i Zachodnich. Wpływ lwowian na rozwój nauki i kultury na Górnym Śląsku po 1945 roku, red. K. Heska-Kwaśniewicz, A. Ratuszna, E. Żurawska, Katowice 2012, s. 120–134.
Linert A., Śląskie sezony. Teatr Katowic 1907–2012, Katowice 2012.
Lusek J., Kultura niejedno ma imię. Między duchem a materią [w:] eadem, Konsulat na granicy. Działalność Konsulatu Generalnego Rzeczypospolitej Polskiej w Bytomiu (1922–1931), Bytom–Opole 2022, s. 261–336.
Mazepa L., Adam Didur we Lwowie, Wrocław 2005.
Meiser A.B., Życie kulturalne Bytomia w latach 1945–1970 w świetle wspomnień, artykułów prasowych i archiwaliów, rozprawa doktorska napisana pod kierunkiem dr hab. B. Szargot, prof. UJD, promotor pomocniczy dr A. Pobratyn, Uniwersytet Humanistyczno-Przyrodniczy im. J. Długosza w Częstochowie, Częstochowa 2021, https://www. ajd.czest.pl (31.03.2024).
Misiewicz A., Heroiny. Rozmowy o operze, ludziach i życiu, Katowice 2018.
Napiontkowa A., Teatr polskiego października, Warszawa 2012.
Opera Śląska. 14 VI 1945 – 14 VI 1985. Wydanie jubileuszowe, red. T. Kijonka, Bytom 1985.
Panek W., Adam Didur i wokaliści polscy na scenach operowych świata przełomu XIX/XX wieku. Studium muzykologiczno-biografistyczne, Wołomin 2010.
Pasławski J., Państwowa Opera Śląska (Statystyka), [w:] Opera Śląska w Bytomiu (1945–1955), red. Z. Hierowski, Stalinogród 1956, s. 88–126.
Piekarski M., Muzyka we Lwowie. Od Mozarta do Majerskiego. Kompozytorzy, muzycy, instytucje, Warszawa 2018.
Przesiedlenie ludności polskiej z Kresów Wschodnich do Polski 1944–1947, red. S. Ciesielski, Warszawa 1999.
Słownik Biograficzny Teatru Polskiego 1765–1965, red. Z. Raszewski, Warszawa 1973.
Surówka B., Ćwierć wieku Opery Śląskiej [w:] Opera Śląska 1945–1970, red. T. Kijonka, Katowice 1970, s. 35–52.
Tracz B., Z problemów życia codziennego mieszkańców Bytomia w latach osiemdziesiątych XX w. [w:] Bytom w cieniu dwóch totalitaryzmów. Szkice z dziejów miasta 1933–1989, red. S. Rosenbaum, Katowice 2012, s. 256–302.
Waldorff J., Jak stałem się reżyserem operowym [w:] Pół wieku Opery Śląskiej. Księga jubileuszowa Teatru z lat 1945–2000, red. T. Kijonka, Bytom 2000, s. 385–388.
Woźniakowski K., Jawne polskie życie teatralne w okupowanym Krakowie 1939–1945, „Pamiętnik Teatralny” 1997, z. 1–4, s. 227–252.
Woźnica H., Sezony artystyczne 1945–1985 [w:] Od pierwszej „Halki”. Opera Śląska w latach 1945–1985, Bytom 1986, b.p.
Wyrzykowski Ł., Pierwszy afisz i pamięć [w:] Pół wieku Opery Śląskiej. Księga jubileuszowa Teatru z lat 1945–2000, red. T. Kijonka, Bytom 2000, s. 415–426.
Pobrania
Opublikowane
Jak cytować
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Musica Galiciana. Kultura muzyczna Galicji w kontekście stosunków polsko-ukraińskich
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
