From Lviv to Bytom. From the Silesian Musical Theater to the Silesian State Opera (1945–1950)
DOI:
https://doi.org/10.15584/galiciana.2025.19.8Keywords:
Silesian Musical Theatre, Silesian State Opera in Bytom, “Silesian Opera” Association, Walenty Śliwski, Adam DidurAbstract
The Silesian State Opera in Bytom was and still remains a true cultural phenomenon not only in Upper Silesia, but also in Europe. The Bytom stage, as Tadeusz Bursztynowicz aptly put it, managed to transform from a makeshift event into a permanent opera facility in a short time, moving from the Silesian Musical Theater through the Katowice Opera, the Silesian Opera to the Silesian State Opera based in Bytom (in the years 1945–1949/1950). This was certainly due to many factors that came together at the right time and place, as well as the people who gave the institution its rhythm and face from the very beginning. Adam Didur, Wiktoria Calma, Olga Szamborowska, Jadwiga Lachetówna, Lesław Finze and Andrzej Hiolski are just some of the names who guaranteed the success of the emerging opera scene. In the first period of the history of the facility, the Silesian tradition and Lviv heritage were important. The common denominator, the platform for cooperation, became culture and art, the need and desire to create a musical theater with a rich repertoire, which, having faced many administrative and technical difficulties, achieved the desired status of a state institution. Often, only the unconventional approach of the management and the team, both in artistic and administrative matters, helped to physically survive and arouse interest in the opera during the difficult post-war years, also taking into account complicated geopolitical issues.
Downloads
References
Dama Pikowa. 12. VI. 1950, Bytom 1950.
[b.a.], Chopin nie Moniuszko, Moniuszko nie Chopin, „Życie Bytomskie” 1974, nr 17 (24–30 IV), s. 5.
[b.a.], „Halka” w Bytomiu, „Dziennik Zachodni” 1945, nr 286 (29 XI), s. 4.
jmm, Gmach Opery w Katowicach. Kosztem miliarda złotych wybudowany będzie za dwa lata, „Dziennik Zachodni” 1949, nr 113 (26 IV), s. 4.
Kazet, Lwowski zespół operowy w Bytomiu, „Dziennik Zachodni” 1945, nr 261 (4 XI), s. 6.
Kulczycki F., Życie muzyczne w kraju. Śląsk, „Ruch Muzyczny” 1945, nr 1, s. 21–22.
Markiewiczówna W., Życie muzyczne. Katowice, „Ruch Muzyczny” 1945, nr 2, s. 16–17.
Markiewiczówna W., Życie muzyczne w kraju. Katowice, „Ruch Muzyczny” 1945, nr 4, s. 13–14.
Wach-Malicka H., Teatr im. St. Wyspiańskiego: Przyjechał pociąg artystów, „Dziennik Zachodni” 1945, nr 226 (29 XI), s. 5.
Waldorff J., Sprawa opery krakowskiej, „Dziennik Polski” 1947, nr 178 (1 VII), s. 5.
Zechenter W., Adam Didur o przyszłości opery polskiej, „Dziennik Polski” 1945, nr 36 (11 III), s. 5.
Adam Didur. Droga artystyczna przez Metropolitan Opera do Bytomia, red. G. Golik-Szarawarska, Katowice 2020.
Adam Didur. Z Woli Sękowej pod Sanokiem. Śpiewajcie dalej, nie przerywajcie..., red. A. Neuer, Kraków 2005.
Brzeźniak M., Od Katowic do Bytomia [w:] Opera Śląska. 14 VI 1945 – 14 VI 1985. Wydanie jubileuszowe, red. T. Kijonka, Bytom 1985, s. 3–4.
Bula K., Repertuar Opery Śląskiej – próba oceny [w:] Opera Śląska 14 VI 1945 – 14 VI 1985. Wydanie jubileuszowe, red. T. Kijonka, Bytom 1985, s. 10–12.
Bursztynowicz T., Wspomnienie o Mistrzu Adamie Didurze [w:] Dama Pikowa. 12. VI. 1950, Bytom 1950, s. 10–11.
Dąbrowski B., Na deskach świat oznaczających, Kraków 1981.
Drabina J., Bytom powojenny (1945–2002) we wspomnieniach i na fotografiach, Bytom 2002.
Drabina J., Historia Bytomia 1254–2000, Bytom 2000.
Dygacz A., Dorobek artystyczny Państwowej Opery Śląskiej w Bytomiu [w:] Opera Śląska w Bytomiu (1945–1955), red. Z. Hierowski, Stalinogród 1956, s. 31–75.
Golik-Szarawarska G., Lwowski rodowód Opery na Śląsku po II wojnie światowej. Rekonesans badawczy [w:] Niezwykła więź Kresów Wschodnich i Zachodnich. Wpływ lwowian na rozwój nauki i kultury na Górnym Śląsku po 1945 roku, red. K. Heska-Kwaśniewicz, A. Ratuszna, E. Żurawska, Katowice 2012, s. 35–153.
Golik-Szarawarska G., Uczniowie Adama Didura wobec okoliczności politycznych. Rekonesans [w:] Adam Didur. Droga artystyczna przez Metropolitan Opera do Bytomia, red. G. Golik-Szarawarska, Katowice 2020, s. 112–150.
Hierowski Z., Fakty z dziesięciolecia. Trudne początki [w:] Opera Śląska w Bytomiu (1945–1955), red. Z. Hierowski, Stalinogród 1956, s. 10–22.
Hierowski Z., Pięć lat Opery Śląskiej [w:] Dama Pikowa. 12. VI. 1950, s. 3–8.
Hierowski Z., W ofiarnej służbie, [w:] Opera Śląska w Bytomiu (1945–1955), red. Z. Hierowski, Stalinogród 1956, s. 22–30.
Kański J., Opera Śląska. Scena ambitnego repertuaru [w:] Opera Śląska w dwudziestoleciu, red. Z. Keller, Bytom 1964, b.p.
Kijonka T., Od pierwszej „Halki”. Opera Śląska w latach 1945–1985, Bytom 1986.
Kijonka T., Opera Śląska (1945–1970), Bytom 1970.
Kijonka T., Z dziejów Opery Śląskiej [w:] Pół wieku Opery Śląskiej. Księga jubileuszowa Teatru z lat 1945–2000, red. T. Kijonka, Bytom 2000, s. 25–140.
Lachowicz S., Muzyka w okupowanym Krakowie 1939–1945, Kraków 1988.
Linert A., Adam Didur – założyciel i kontynuator [w:] Adam Didur. Droga artystyczna przez Metro politan Opera do Bytomia, red. G. Golik-Szarawarska, Katowice 2020, s. 93–111.
Linert A., Teatr Śląski w latach 1945–1949, Katowice 1979.
Linert A., Teatr śląsko-lwowski [w:] Niezwykła więź Kresów Wschodnich i Zachodnich. Wpływ lwowian na rozwój nauki i kultury na Górnym Śląsku po 1945 roku, red. K. Heska-Kwaśniewicz, A. Ratuszna, E. Żurawska, Katowice 2012, s. 120–134.
Linert A., Śląskie sezony. Teatr Katowic 1907–2012, Katowice 2012.
Lusek J., Kultura niejedno ma imię. Między duchem a materią [w:] eadem, Konsulat na granicy. Działalność Konsulatu Generalnego Rzeczypospolitej Polskiej w Bytomiu (1922–1931), Bytom–Opole 2022, s. 261–336.
Mazepa L., Adam Didur we Lwowie, Wrocław 2005.
Meiser A.B., Życie kulturalne Bytomia w latach 1945–1970 w świetle wspomnień, artykułów prasowych i archiwaliów, rozprawa doktorska napisana pod kierunkiem dr hab. B. Szargot, prof. UJD, promotor pomocniczy dr A. Pobratyn, Uniwersytet Humanistyczno-Przyrodniczy im. J. Długosza w Częstochowie, Częstochowa 2021, https://www. ajd.czest.pl (31.03.2024).
Misiewicz A., Heroiny. Rozmowy o operze, ludziach i życiu, Katowice 2018.
Napiontkowa A., Teatr polskiego października, Warszawa 2012.
Opera Śląska. 14 VI 1945 – 14 VI 1985. Wydanie jubileuszowe, red. T. Kijonka, Bytom 1985.
Panek W., Adam Didur i wokaliści polscy na scenach operowych świata przełomu XIX/XX wieku. Studium muzykologiczno-biografistyczne, Wołomin 2010.
Pasławski J., Państwowa Opera Śląska (Statystyka), [w:] Opera Śląska w Bytomiu (1945–1955), red. Z. Hierowski, Stalinogród 1956, s. 88–126.
Piekarski M., Muzyka we Lwowie. Od Mozarta do Majerskiego. Kompozytorzy, muzycy, instytucje, Warszawa 2018.
Przesiedlenie ludności polskiej z Kresów Wschodnich do Polski 1944–1947, red. S. Ciesielski, Warszawa 1999.
Słownik Biograficzny Teatru Polskiego 1765–1965, red. Z. Raszewski, Warszawa 1973.
Surówka B., Ćwierć wieku Opery Śląskiej [w:] Opera Śląska 1945–1970, red. T. Kijonka, Katowice 1970, s. 35–52.
Tracz B., Z problemów życia codziennego mieszkańców Bytomia w latach osiemdziesiątych XX w. [w:] Bytom w cieniu dwóch totalitaryzmów. Szkice z dziejów miasta 1933–1989, red. S. Rosenbaum, Katowice 2012, s. 256–302.
Waldorff J., Jak stałem się reżyserem operowym [w:] Pół wieku Opery Śląskiej. Księga jubileuszowa Teatru z lat 1945–2000, red. T. Kijonka, Bytom 2000, s. 385–388.
Woźniakowski K., Jawne polskie życie teatralne w okupowanym Krakowie 1939–1945, „Pamiętnik Teatralny” 1997, z. 1–4, s. 227–252.
Woźnica H., Sezony artystyczne 1945–1985 [w:] Od pierwszej „Halki”. Opera Śląska w latach 1945–1985, Bytom 1986, b.p.
Wyrzykowski Ł., Pierwszy afisz i pamięć [w:] Pół wieku Opery Śląskiej. Księga jubileuszowa Teatru z lat 1945–2000, red. T. Kijonka, Bytom 2000, s. 415–426.
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License
Copyright (c) 2025 Musica Galiciana. Kultura muzyczna Galicji w kontekście stosunków polsko-ukraińskich
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
