The influence of totalitarianism on the development of musical traditions in Galicia. The security apparatus and church organs in the Krakow area in the years 1959–1962
DOI:
https://doi.org/10.15584/galiciana.2025.19.10Keywords:
Galicia, church organs, communist totalitarianism, political police, 1959–1962Abstract
After the end of the Second World War, a communist government and a Stalinist “order” were imposed in Poland against the will of the people. Throughout the communist period, the Catholic Church in Poland was an opponent of the totalitarian order and an enemy of the authorities under Moscow’s supervision. The clergy and the faithful in the former Galician lands of southern Poland, especially in the Kraków voivodeship, were particularly active against the regime. The political police (Security Service) showed, according to archival documentation from the years 1959–1962, an interest in church organs as a musical instrument in terms of their manufacture, repair, reparation and tuning. For the secret police it was important who built the organ (legality of organbuilding companies, individual organ-builders and fiscalism of their incomes), where the funds for such undertakings came from (sources of financing and their legality), and in the case of antique organs, whether the work was carried out with the consent, knowledge and under the supervision of the Provincial Conservator of Monuments (official state decision-making). Often the fact of organising financial collections for the purchase or renovation of organs was not, in the opinion of the communist authorities, legal, if it had not been officially reported and formally authorised by the organisers beforehand. The “people’s” authorities, fighting against the Catholic Church (clergy, believers), permanently obstructed its functioning in order to secularise and humiliate it. In the period analysed, one of the main punishments used against Church people for manifestations of resistance and opposition to the “people’s” government were penal and administrative proceedings with the imposition of fines. The text gives examples of the use of this type of repression, showing one of the mechanisms used to combat the Catholic Church. The official communist machine had at its disposal a wide range of repressive proceedings, often leading to the collapse and liquidation of organ-building companies, whose traditions dated back to the Galician times.
Downloads
References
Baran P., Błogosławieństwo organów – wczoraj i dziś, „Pro Musica Sacra” 2019, nr 17, s. 171–191.
Barczyński W., Małopolski szlak bożogrobców, Miechów 2012.
Bielawski B., Rola rekonstrukcji w konserwacji zabytkowych instrumentów muzycznych, „Ochrona Zabytków” 1993, t. 46, nr 3(182), s. 246–250.
Bieńko K., Działalność Organmistrzowska Włodzimierza Truszczyńskiego, „Seminare” 2013, t. 34, s. 367–385.
Brylla W.J., Joseph Goebel [w:] U. Pape, W. Hackel, C. Kirchner, Lexikon norddeutscher Orgelbauer, t. 4, Berlin 2017, s. 277.
Chwałek J., Cechy i kryteria organów zabytkowych [w:] B. Bielawski, T. Bojasiński, J. Chwałek, J. Gołos, W. Wojnarowski, Organy zabytkowe. Referaty na konferencję organizowaną w Krakowie w dniach 8–9 marca 1972 r., Warszawa 1972, s. 5–13.
Danilewicz J., Kościół i jego wnętrze w świetle przepisów prawno-liturgicznych, Kielce 1948.
Dominiczak H., Organy bezpieczeństwa PRL w walce z Kościołem katolickim 1944–1990 w świetle dokumentów MSW, Warszawa 2000.
Dorawa M., Potrzeba ochrony i konserwacji zabytkowych organów, „Ochrona Zabytków” 1970, t. 23, z. 2(89), s. 125–127.
Dudek A., Gryz R., Komuniści i Kościół w Polsce (1945–1989), Kraków 2003.
Dudek A., Gryz R., Komuniści i Kościół w Polsce (1945–1989), Kraków 2006.
Dziurok A., Kruchtoizacja. Polityka władz partyjno-państwowych wobec Kościoła katolickiego w latach 1945–1956 w województwie śląskim/katowickim, Katowice 2012.
Dziurok A., Wstęp [w:] Metody pracy operacyjnej aparatu bezpieczeństwa wobec Kościołów i związków wyznaniowych 1945–1989, wstęp, wybór dokumentów, red. A. Dziurok, Warszawa 2004, s. 17–75.
Egzaminy mistrzowskie w Bydgoszczy, „Rzemieślnik Pomorski. Tygodnik Gospodarczy” 1948, nr 2, s. 5.
Encyklopedia Kościoła, t. 2: L–Z, oprac. F.L. Cross, E.A. Livingstone, Warszawa 2004.
Gembalski J., Organy na Górnym Śląsku, t. IV, Katowice 2012.
Glugla P., Biogramy Misjonarzy Ślązaków, pracujących w Tarnowie w latach 1904–1989, „Śląskie Studia Historyczno-Teologiczne” 2018, t. 51, z. 1, s. 171–191.
Glugla P., Charakterystyka i działalność bp. Karola Pękali w świetle wybranych dokumentów proweniencji komunistycznej [w:] Biskupi w rzeczywistości politycznej Polski „ludowej”, t. 2, red. R. Łatka, Warszawa 2022, s. 291–335.
Glugla P., Komunistyczny fiskalizm jako jeden z instrumentów represji wobec Kościoła katolickiego przełomu lat 50. i 60. XX w. na przykładzie diecezji tarnowskiej [w druku].
Gromada Ł., 500 lecie parafii Ostrowsko, „Tatrzański Orzeł” 2013–2014, R. 66, nr 4, s. 7.
Historyczno-prawna analiza struktur organów bezpieczeństwa państwa w Polsce Ludowej (1944–1990). Zbiór studiów, red. A. Jusupović, R. Leśkiewicz, Warszawa 2013.
Informator archidiecezji krakowskiej 2000. Parafie i kościoły, oprac. P. Natanek, Kraków 2000.
Kamiński W., Organmistrze polscy [w:] J.W. Reiss, Mała encyklopedia muzyki, red. S. Śledziński, Warszawa 1981.
Katalog kościołów i duchowieństwa archidiecezji Krakowskiej rok 1958, Kraków 1958.
Kazienko E., W kręgu świętych patronów nowotarskich w dobie średniowiecza, „Nasza Przeszłość. Studia z dziejów Kościoła i kultury katolickiej w Polsce” 2016, t. 126, s. 62–80.
Kądziela P., Kościół a Państwo w Polsce 1945–1965, Wrocław 1990.
Krawczyk P., Status prawny Kościoła katolickiego w PRL, „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Przyrodniczo-Humanistycznego w Siedlcach. Seria: Administracja i Zarządzanie” 2016, nr 37(110), s. 151–165.
Kumor B., Powstanie i rozwój sieci parafialnej w Małopolsce południowej do końca XVI wieku, Warszawa 1962.
Marecki J., Represje wobec osób duchownych i zakonnych na terenie woj. krakowskiego 1944–1975. Leksykon biograficzny, t. 1, Kraków 2014.
Marecki J., Represje wobec osób duchownych i zakonnych na terenie woj. krakowskiego 1944–1975. Leksykon biograficzny, t. 2, Kraków 2016.
Matoga P., Historia organów w opactwie oo. Cystersów w Krakowie-Mogile, „Kwartalnik Młodych Muzykologów UJ” 2018, nr 36(1), s. 25–26.
Nowak A., Słownik biograficzny kapłanów diecezji tarnowskiej 1786–1985, t. III: K–P, Tarnów 2001.
Pasierb J.S., Ochrona zabytków sztuki kościelnej, przygotował J. Żmudziński, Warszawa 1995.
Pasternak P., Gdyński olbrzym, czyli organy Zygmunta Kamińskiego w kościele Najświętszego Serca Pana Jezusa w Gdyni, „Musica Sacra” 2017, t. XIII, s. 251–285.
Pasternak P., Przyczynki do historii budownictwa organowego w PRL [w:] W kręgu kultury PRL. Muzyka. Rodzaje i style, red. D. Skotarczak, K. Bittner, Poznań 2017, s. 169–171.
Piekarz G., Ks. Kazimierz Pasionek – „maestro” diecezji tarnowskiej w pielgrzymce wiary, „Tarnowskie Studia Teologiczne” 2012, t. 31/1, s. 97–109.
Pietrzyk A., Działalność organmistrzowska rodziny Biernackich [w:] Organy i muzyka organowa IV, red. J. Krassowski, Gdańsk 1982, s. 157–176.
Polcyn H., Czy brak rodzimych konserwatorów organów?, „Ochrona Zabytków” 1970, R. 23, z. 2(89), s. 127–129.
Poźniak G., Katalog organów Diecezji Opolskiej, cz. 1 [w:] Z Dziejów kultury chrześcijańskiej na Śląsku, t. 80, Opole 2014.
Radziewicz-Winnicki J., Architektura organów w Polsce – geneza i ewolucja formy, „Zeszyty Naukowe Politechniki Śląskiej. Architektura” 1986, nr 875, z. 5.
Rzepecki A., Problematyka wygaśnięcia Konkordatu zawartego między Rzeczpospolitą Polską a Stolica Apostolską w dniu 10 lutego 1925 roku, „Studia Erasmiana Wratislaviensia” 2011, z. 5, s. 285–304.
Schematyzm Diecezji Tarnowskiej na rok 1977, oprac. ks. J. Rzepa, Tarnów 1977.
Skop B., Organy katedry w Kwidzynie, „Studia Zamkowe” 2020, t. 7, s. 187–214.
Steczek Ł., Działalność firmy organmistrzowskiej Biernacki w granicach archidiecezji katowickiej. Studium historyczno-instrumentoznawcze, rozprawa doktorska napisana pod kier. dr. Hab. H.A. Olszara, prof. UŚ w Wydziale Teologicznym na Uniwersytecie Śląskim, Katowice 2023, https://opus.us.edu.pl/info/phd/USL8ccc6d5e10974f6abe3d7db580e32e85/ (22.05.2024).
Szpak E., Mentalność ludności wiejskiej w PRL. Studium zmian, Warszawa 2013.
Talarek K., Diecezja tarnowska w latach 1945–1970. Problemy personalno-organizacyjne, Tarnów 2012.
Talarek K., Kapłani diecezji tarnowskiej aresztowani i więzieni przez władze komunistyczne w latach 1946–1955, Tarnów 2010.
Terlecki R., Miecz i tarcza komunizmu Historia aparatu bezpieczeństwa 1944–1990, Kraków 2013.
Tryba Ł., Rys historyczny organów Wacława Biernackiego w Biesiadkach na podstawie kroniki parafialnej, „Hosanna. Pismo organistów diecezji tarnowskiej” 2015, R. 10, nr 2(23), s. 38–42.
Wierzbicki M., Między męczeństwem a przystosowaniem. Kościół katolicki w Europie Środkowo-Wschodniej pod rządami komunistów (1944–1989), „Pamięć i Sprawiedliwość. Pismo naukowe poświęcone historii najnowszej” 2017, t. 1(29), s. 17–24.
Wiśniewski J., Miasto Wolbrom w Olkuskiem, b.m.w., 1934.
X. M.S., Organy [w:] Podręczna Ecyklopedia Kościelna, t. 29–30: N–O–P, oprac. S. Gall i red. Z. Chełmicki, Warszawa 1913, s. 237–238.
Zieliński Z., Kościół w Polsce 1944–2002, Radom 2003.
Żaryn J., Dzieje Kościoła katolickiego w Polsce 1944–1989, Warszawa 2003.
Majchrzak A., Kościół Przemienienia Pańskiego i Nawiedzenia NMP Kamienica (małopolskie), https://musicamsacram.pl/instrumenty/704-kamienica-kosciol-przemienienia-panskiego-i-nawiedzenia-nmp (16.05.2024).
Mamel M., Kościół św. Wojciecha Krzeczów (małopolskie), https://musicamsacram.pl/instrumenty/1226-krzeczow-kosciol-sw-wojciecha (16.05.2024).
Mamel M., Sanktuarium Matki Bożej Opiekunki i Królowej Rodzin Maków Podhalański (małopolskie), https://musicamsacram.pl/instrumenty/1699-makow-podhalanski-sanktuarium-matki-bozej-opiekunki-i-krolowej-rodzin#google_vignette (12.05.2024).
Mąka J., Kościół św. Jana Chrzciciela Lubień (małopolskie), https://musicamsacram.pl/instrumenty/842-lubien-kosciol-sw-jana-chrzciciela (16.05.2024).
Mąka J., Kościół Wniebowzięcia NMP Szreniawa (małopolskie), https://musicamsacram.pl/instrumenty/1016-szreniawa-kosciol-wniebowziecia-nmp (16.05.2024).
Pajor P., Kościół Opieki Matki Bożej Kamień (małopolskie), https://musicamsacram.pl/instrumenty/1109-kamien-kosciol-opieki-matki-bozej#google_vignette (16.05.2024).
Pajor P., Kościół Narodzenia NMP Igołomia (małopolskie), https://musicamsacram.pl/instrumenty/1319-igolomia-kosciol-narodzenia-nmp#google_vignette (10.05.2024).
Parafia Ostrowsko. Historia parafii, http://parafiaostrowsko.info/wordpress/index.php/historia-parafii/ (18.05.2024).
Wirtualne Muzeum Zabytkowych Instrumentów Muzycznych, https://zabytkoweinstrumenty.wordpress.com/tag/produkcja-fisharmonii-w-polsce/ (16.05.2024).
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License
Copyright (c) 2025 Musica Galiciana. Kultura muzyczna Galicji w kontekście stosunków polsko-ukraińskich

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.