Ostatni etap – film Wandy Jakubowskiej z muzyką Romana Palestra. Próba interpretacji
DOI:
https://doi.org/10.15584/galiciana.2025.19.27Słowa kluczowe:
Ostatni etap, Wanda Jakubowska, film wojennyAbstrakt
Ostatni etap Wandy Jakubowskiej to jedna z najważniejszych, jeśli nie najważniejsza powojenna polska produkcja zwracająca oczy całej Europy na tematykę obozową. Leon Bukowiecki na łamach „Filmu” w kwietniu 1948 roku zapowiada obraz filmowy, „który musi przeniknąć do głębi każdego widza, bez względu na to czy był w obozie czy też nie. Ostatni etap, to nie tylko inscenizowany dokument z kraju milczenia. To dzieło artystyczne wysokiej klasy”1. W lipcu 1948 roku film zdobywa I nagrodę III Międzynarodowego Festiwalu w Mariańskich Łaźniach, 22 tys. widzów ogląda film na I Międzynarodowym Festiwalu Robotniczym w Zlinie, gdzie również zdobywa jedną z czterech równorzędnych nagród. Jakubowska zostaje okrzyknięta najlepszą reżyserką ówczesnej Europy. Rok później film będzie ostro skrytykowany na Zjeździe Filmowców w Wiśle za inspiracje włoskim neorealizmem. Dziś jasna ideologiczna wymowa tego dzieła i uwikłanie w propagandową politykę nie ujmują mu walorów artystycznych. Towarzyszący świetnemu warsztatowi realizm socjalistyczny tego kina i specyficzna estetyka przekazu idą w parze z pełnym profesjonalizmem. Historię tego filmu tworzą także przeciwności, z którymi Jakubowska walczyła z wielkim impetem. W źródłach wspomina się kluczowy dla filmu wyjazd reżyserki do Moskwy, a nawet łzy i wzruszenie Stalina, który przychylił się do realizacji tej produkcji.
Downloads
Bibliografia
Mycielski Z., Dziennik 1950–1959, Warszawa 1999.
Palester R., Partytura do filmu Ostatni etap.
Bukowiecki L., Oświęcim na ekranie, „Film” 1948, R. III, nr 6(38), s. 3.
Gwizdalanka D., Trzy postawy wobec totalitaryzmu: Roman Palester – Andrzej Panufnik – Witold Lutosławski [w:] Muzyka i totalitaryzm, red. M. Jabłoński, J. Tatarska, Poznań 1996, s. 169–184.
Helmann Z., Roman Palester. Twórca i dzieło, Kraków 1999.
Lindstedt I., Roman Palester jako pionier polskiej muzyki filmowej, „Muzyka” 2019, nr 1, s. 83–105.
Lissa Z., Estetyka muzyki filmowej, Kraków 1964.
Jacko J.F., Cisza jako pojęcie analogiczne, Próba analizy ontologiczno-semiotycznej [w:] Przestrzeń ciszy. Przestrzenie wizualne i akustyczne człowieka. Antropologia wizualna jako przedmiot i metoda badań, red. J. Harbanowicz, A. Janiak, Wrocław 2011, s. 13–20.
Markowska E., Jana Krenza pięćdziesiąt lat z batutą. Rozmowy o muzyce polskiej, Kraków 1996.
Palester R., Konflikt Marsjasza, „Kultura” 1951, nr 7–8, s. 13–16.
Palester R., Twórczość muzyczna w nowej Polsce, „Ruch Muzyczny” 1946, nr 11–12, s. 13–19.
Sowińska I., Polska muzyka filmowa 1945–1968, Katowice 2006.
Szkłowski W., Eisenstein, Warszawa 1980.
Talarczyk-Gubała M., Wanda Jakubowska od nowa, Warszawa 2015.
Żytomirski E., Dom pod Oświęcimiem – Ostatni etap, „Film” 1948, R. 3, nr 7(39), s. 9.
Pobrania
Opublikowane
Jak cytować
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Musica Galiciana. Kultura muzyczna Galicji w kontekście stosunków polsko-ukraińskich
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
