Wydatki proekologiczne a stan środowiska w działalności samorządu terytorialnego – studium przypadku regionów w Polsce
DOI:
https://doi.org/10.15584/nsawg.2026.1.5Słowa kluczowe:
zrównoważony rozwój, ekologia, wydatki proekologiczne, region, środowisko, województwa, miara syntetycznaAbstrakt
Działalność gospodarcza przyczynia się do degradacji środowiska, co podkreśla znaczenie zrównoważonego rozwoju we wspieraniu rozwoju regionalnego w aspekcie ekologicznym. Wydatki proekologiczne stanowią kluczowy instrument polityki publicznej, umożliwiają bowiem redukcję presji antropogenicznej, poprawę jakości życia mieszkańców oraz wzmocnienie odporności rozwoju regionalnego. Celem niniejszego artykułu jest ocena poziomu nakładów proekologicznych oraz stanu środowiska w regionach Polski na podstawie danych z okresów 2010–2012 oraz 2020–2022. W badaniu wykorzystano metodę liniowego porządkowania CRITIC–TOPSIS, która wykazała rosnącą, choć wciąż słabą zależność między nakładami proekologicznymi a stanem środowiska. Poziom wydatków proekologicznych w polskich regionach jest wyraźnie zróżnicowany przestrzennie – regiony silnie uprzemysłowione, takie jak śląskie, dolnośląskie i małopolskie, wykazują wyższy poziom nakładów, często o charakterze kompensacyjnym, w odpowiedzi na historyczne obciążenia środowiskowe. Niemniej wysoki poziom nakładów nie przekłada się jednoznacznie na lepszy stan środowiska, co uwypukla istotną rolę czynników przyrodniczych i gospodarczych w kształtowaniu jakości ekologicznej. Regiony o korzystnych uwarunkowaniach przyrodniczych, takie jak warmińsko-mazurskie, pomorskie i podkarpackie, osiągają wysokie wskaźniki środowiskowe przy stosunkowo niskim poziomie wydatków. W konsekwencji efektywna ochrona środowiska wymaga zróżnicowanego, dostosowanego do specyfiki regionalnej podejścia, łączącego odpowiednie finansowanie z lokalnymi strategiami transformacji w kierunku zielonej gospodarki.
Downloads
Bibliografia
Ahakwa, I., Tackie, E.A. (2024). Natural resources as a double-edged sword towards ecological quality: Can environmental regulations and green human capital rectify the adverse impacts? Journal of Cleaner Production, 457, 142436. DOI: 10.1016/j.jclepro.2024.142436.
Bąk, I. (2023). Regional diversity of the environmental quality of life in Poland. Zeszyty Naukowe Politechniki Śląskiej. Seria Organizacja i Zarządzanie, 168, 81–93. DOI: 10.29119/1641-3466.2023.168.5.
Bhowmik, R., Ahsan Anwar, A.Sh., Raza Syed, Q., The Cong P., Ngan Ha, N. (2024). Does environmental policy stringency alter the natural resources-emissions nexus? Evidence from G-7 countries. Geoscience Frontiers, 15(5), 101874, 1–13. DOI: 10.1016/j.gsf.2024.101874.
Borkowski, S. (2020). Toyotaryzm. Teoria. Metoda BOST. Kielce: Wyd. Politechniki Świętokrzyskej.
Bozatli, O., Akca, H. (2024). Effectiveness of environmental protection expenditures and resource tax policy in the Netherland’s load capacity factor: Do government effectiveness and renewable energy matter? Evidence from Fourier augmented ARDL. Resources Policy, 92, 105030. DOI: 10.1016/j.resourpol.2024.105030.
Burchart, J. (2001). Środowiskowe uwarunkowania rozwoju miasta i gminy Szadek. Biuletyn Szadkowski, 1, 77–90.
Dabyltayeva, N., Rakhymzhan, G. (2019). The Green Economy Development Path: Overview of Economic Policy Priorities. Journal of Security and Sustainability Issues, 8(4), 643–651. DOI: 10.9770/jssi.2019.8.4(8).
Dziekański, P., Popławski, Ł., Wyszkowski, A., Wrońska, M. (2024). Assessment of the spatial disparities of the green economy in the voivodeships of Poland in 2010–2020. Economics and Environment, 4(87), 1–17. DOI: 10.34659/eis.2023.87.4.699.
Fan, L., Wang, D. (2024). Natural resource efficiency and green economy: Key takeaways on clean energy, globalization, and innovations in BRICS countries. Resources Policy, 88, 104382. DOI: 10.1016/j.resourpol.2023.104382.
Fan, W., Yan, L., Chen, B., Ding, W., Wang, P. (2022). Environmental governance effects of local environmental protection expenditure in China. Resources Policy, 77, 102760. DOI: 10.1016/j.resourpol.2022.102760.
Gao, Q., Zhang, R.P., Gao, L.H. (2024). Can environmental policies improve marine ecological efficiency? Examining China’s Ecological Civilization Pilot Zones. Marine Pollution Bulletin, 203, 116479. DOI: 10.1016/j.marpolbul.2024.116479.
Global Green New Deal, Green Economy, UNEP, Green Growth, OECD, Strategia Europa 2020.
Głowicka-Wołoszyn, R., Wysocki, F. (2018). Problem identyfikacji poziomów rozwoju w konstruowaniu cech syntetycznych. Prace Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu, 508. Taksonomia 31. Klasyfikacja i analiza danych. Teoria i praktyka, 56–65.
Graczyk, A. (2015). Zorientowana rynkowo polityka ekologiczna w polityce rozwoju Unii Europejskiej. Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego. Studia i Prace Wydziału Nauk Ekonomicznych i Zarządzania, 40(2), 69–82. DOI: 10.18276/sip.2015.40/2-06.
Hahnel, R. (2010). Green Economics: Confronting the Ecological Crisis. New York: M.E. Sharpe.
Hassan, I., Alhamrouni, I., Azhan, N.H. (2023). A CRITIC–TOPSIS Multi-Criteria Decision-Making Approach for Optimum Site Selection for Solar PV Farm. Energies, 16, 4245. DOI: 10.3390/en16104245.
Hassan, W. Ul H., Shah, H., Yan, H., Yasmeen, R., Xu, X. (2024). Natural resources utilization efficiency evaluation, determinant of productivity change, and production technology heterogeneity across developed and developing G20 economies. Technology in Society, 77, 102507. DOI: 10.1016/j.techsoc.2024.102507.
Hocherman, T., Trop, T., Ghermandi, A. (2025). Time lags in environmental governance: A critical review. Ambio, 54, 2042–2059. DOI: 10.1007/s13280-025-02211-y.
Hong, W., Li, Y., Yang, X., Guo, R., Liang, M., Li, X. (2024). Identification of intercity ecological synergy regions and measurement of the corresponding policy network structure: A network analysis perspective. Landscape and Urban Planning, 245, 105008. DOI: 10.1016/j.landurbplan.2024.105008.
Hossain, B. (2024). Do government spending on pollution abatement and targeted environmental policies promote green growth in Canada? Journal of Cleaner Production, 434, 140391. DOI: 10.1016/j.jclepro.2023.140391.
Huang, Y., Gan, J., Liu, B., Zhao, K. (2024). Environmental policy and green development in urban and rural construction: Beggar-thy-neighbor or win-win situation? Journal of Cleaner Production, 446, 141201. DOI: 10.1016/j.jclepro.2024.141201.
Jahanshahloo, G.R., Hosseinzadeh, L.F., Davoodi, A.R. (2009). Extension of TOPSIS for decision-making problems with interval data: Interval efficiency. Mathematical and Computer Modelling, 49(5–6), 1137–1142. DOI: 10.1016/j.mcm.2008.07.009.
Jewtuchowicz, A. (2005). Terytorium i współczesne dylematy jego rozwoju. Łódź: Wyd. UŁ.
Jędrzejczak-Gas, J., Barska, A., Wyrwa, J., Nowak, L. (2024). Green Economy from a Regional Perspective – a Polish Case Study European. Journal of Sustainable Development, 13(3), 261–274. DOI: 10.14207/ejsd.2024.v13n3p261.
Kalbarczyk, E.A., Kalbarczyk, R. (2022). Credibility assessment of municipal climate change adaptation plans using the ex-ante method: A case study of Poland. Sustainable Cities and Society, 87(5), 104242, 1–13. DOI: 10.1016/j.scs.2022.104242.
Kang, H., Li, L., Feng, J., (2023). Are natural resources a hindrance to ecological footprint? Mineral rents, energy production, and consumption positions. Resources Policy, 86, 104048. DOI: 10.1016/j.resourpol.2023.104048.
Khoshnava, S.M., Rostami, R., Zin, R.M., Štreimikienė, D., Yousefpour, A., Strielkowski, W., Mardani, A. (2019). Aligning the Criteria of Green Economy (GE) and Sustainable Development Goals (SDGs) to Implement Sustainable Development. Sustainability, 11(17), 4615. DOI: 10.3390/su11174615.
Klóska, R., Ociepa-Kicińska, E., Czyżycki, R., Szklarz, P. (2020). Regional Development in Poland in Taxonomic Terms. Sustainability, 12(11), 4780. DOI: 10.3390/su12114780.
Kowalczyk, A., Nowak, M., Rutkowski, T. (2022). Regional differences in environmental policy effectiveness in Europe: A comparative study. Environmental Policy and Governance, 32(3), 231–245. DOI: 10.1002/eet.1979.
Kozera, A., Dworakowska-Raj, M., Standar, A. (2021). Role of Local Investments in Creating Rural Development in Poland. Energies, 14, 1748. DOI: 10.3390/en14061748.
Krajewski, P. (2016). The Impact of Public Environmental Protection Expenditure on Economic Growth. Problemy Ekorozwoju, 2, 99–104.
Kuciński, K. (2009). Strategie przedsiębiorstwa wobec wymogów zrównoważonego rozwoju. Warszawa: Oficyna Wydawnicza SGH.
Leong, H.Y., Chang, C.-K., Khoo, K.S., Chew, K.W., Chia, S.R., Lim, J.W., Chang, J.-S., Show, P.L. (2021). Waste biorefinery towards a sustainable circular bioeconomy: a solution to global issues. Biotechnol Biofuels, 14, 87. DOI: 10.1186/s13068-021-01939-5.
Lu, Y., Li, Y., Fang, G., Deng, M., Sun, Ch. (2023). Ecological risk assessment and management for riverfront development along the Yangtze River in Jiangsu Province, China. Ecological Indicators, 155, 111075, DOI: 10.1016/j.ecolind.2023.111075.
Łuczak, A. (2015). Wykorzystanie rozszerzonej interwałowej metody Topsis do porządkowania liniowego obiektów. Prace Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu, 385, 147–155. DOI: 10.15611/pn.2015.385.16.
Ma, F., Saleem, H., Ding, X., Nazir, S., Tariq, S. (2024). Do natural resource rents, green technological innovation, and renewable energy matter for ecological sustainability? Role of green policies in testing the environmental kuznets curve hypothesis. Resources Policy, 91, 104844. DOI: 10.1016/j.resourpol.2024.104844.
Makarewicz-Marcinkiewicz, A. (2015). Nierówności społeczne na drodze do zrównoważonego rozwoju. Problem polityki społecznej i gospodarczej. Toruń: Wyd. Adam Marszałek.
Malina, A. (2004). Wielowymiarowa analiza przestrzennego zróżnicowania struktury gospodarki Polski według województw. Kraków: Wyd. AE w Krakowie.
Nygaard, A.Ch. (2024). Green infrastructure and socioeconomic dynamics in London low-income neighbourhoods: A 120-year perspective. Cities, 144, 104616. DOI: 10.1016/j.cities.2023.104616.
OECD Green Growth Studies Towards Green Growth? Tracking progress four years of the green growth strategy. Retrieved from: https://www.oecd.org/content/dam/oecd/en/publications/reports/2015/07/towards-green-growth_g1g53897/9789264234437-en.pdf (2026.01.20).
Pan, X., Li, M., Guo, Sh., Pu, Ch. (2020). Research on the competitive effect of local government’s environmental expenditure in China. Science of the Total Environment, 718,137238. DOI: 10.1016/j.scitotenv.2020.137238.
Pirowski, A. (2014). Zielona infrastruktura w największych miastach Europy porównanie i ocena potencjału. Praca doktorska wykonana na Wydziale Ogrodnictwa, Biotechnologii i Architektury Krajobrazu, SGGW w Warszawie.
Rahko, J. (2023). The effects of environmental investments on the economic performance of industrial plants – Evidence from Finland. Journal of Cleaner Production, 394, 136142. DOI: 10.1016/j.jclepro.2023.136142.
Ryszawska, B. (2013). Zielona gospodarka w dokumentach strategicznych Unii Europejskiej. Ekonomia i Środowisko, 3(46), 26–37.
Senetra, A., Pawlewicz, K., Pawlewicz, A. (2019). The Dynamics of Changes and Spatial Differences in the Synthetic Indicator for Evaluating Environmental Performance in Poland: Current State. International Journal of Environmental Research and Public Health, 16(22), 4490. DOI: 10.3390/ijerph16224490.
Skowroński, A. (2003). Idea zrównoważonego rozwoju w polskiej polityce ekologicznej. Studia Ecologiae et Bioethicae, 1, 653–665.
Sohag, K., Husain, Sh., Soytas, U. (2024). Environmental policy stringency and ecological footprint linkage: Mitigation measures of renewable energy and innovation. Energy Economics, 136(C), 107721, 1–15. DOI: 10.1016/j.eneco.2024.107721.
Telukdarie, A.T., Katsumbe, H., Mahure, K. (2024). Murulane, Exploring the green economy – A systems thinking modelling approach. Journal of Cleaner Production, 436, 140611. DOI: 10.1016/j.jclepro.2024.140611.
Velasquez, M., Hester, P.T. (2013). An Analysis of Multi-Criteria Decision Making Methods. International Journal of Operations Research, 2(10), 56–66.
Wróblewski, Ł. (2012). Peryferyjność geograficzna a peryferyjność ekonomiczna regionu przygranicznego. Biuletyn Instytutu Zachodniego, 113, 1–5.
Wu, Y., Wei, Y.D., Liu, M., García, I. (2023). Green infrastructure inequality in the context of COVID-19: Taking parks and trails as examples. Urban Forestry & Urban Greening, 86, 128027. DOI: 10.1016/j.ufug.2023.128027.
Wysocki, F. (2010). Metody taksonomiczne w rozpoznawaniu typów ekonomicznych rolnictwa i obszarów wiejskich. Poznań: Wyd. UP w Poznaniu.
Xuan, D., Jiang, X., Fang, Y. (2023). Can globalization and the green economy hedge natural resources? Functions of population growth and financial development in BRICS countries. Resources Policy, 82, 103414. DOI: 10.1016/j.resourpol.2023.103414.
Yang, Q.-Ch., Feng, G.-F., Chang, Ch.-P., Wang, Q.-J. (2021). Environmental protection and performance: A bi-directional assessment. Science of The Total Environment, 774, 145747. DOI: 10.1016/j.scitotenv.2021.145747.
Yilmaz, S. (2025). The Impact of Environmental Protection Expenditures on Reducing Greenhouse Gas Emissions. Sustainability, 17, 3192. DOI: 10.3390/su17073192.
Yin, J., Wang, J., Wang, C., Wang, L., Chang, Z. (2023). CRITIC-TOPSIS Based Evaluation of Smart Community Governance: A Case Study in China. Sustainability, 15, 1923. DOI: 10.3390/su15031923.
Yuyang, L. (2024). Natural resource efficiency and the road to a green economy: From scarcity to availability. Resources Policy, 89, 104574. DOI: 10.1016/j.resourpol.2023.104574.
Zabel, A., Häusler, M.M. (2024). Policy instruments for green infrastructure. Landscape and Urban Planning, 242, 104929. DOI: 10.1016/j.landurbplan.2023.104929.
Zhang, X, He, S., Ma, L. (2024). Local environmental fiscal expenditures, industrial structure upgrading, and carbon emission intensity. Frontiers in Environmental Science, 12, 1369056. DOI: 10.3389/fenvs.2024.1369056.
Zhou, J., Deng, Q., Chen, Q., Chu, B., Li, Y., Wang, Z. (2024). Waste-green infrastructure nexus: Green roof promotion by digestate and digestate biochar from food waste. Bioresource Technology, 402, 130845. DOI: 10.1016/j.biortech.2024.130845.
Żylicz, T. (1990). Ekonomia wobec zagadnień środowiska przyrodniczego. Elementy teorii oraz implikacje praktyczne. Warszawa: Wyd. UW.
Pobrania
Opublikowane
Jak cytować
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Uniwersytet Rzeszowski
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
