Seniorzy „niewykluczeni” cyfrowo

Autor

  • Katarzyna Garwol Instytut Nauk Socjologicznych Uniwersytet Rzeszowski https://orcid.org/0000-0002-4498-7156
  • Ján Stebila Katedra Techniky a Technológií Univerzita Mateja Bela v Banskej Bystrici

DOI:

https://doi.org/10.15584/nsawg.2021.2.7

Słowa kluczowe:

wykluczenie, senior, bankowość online, internet, e-commerce

Abstrakt

Artykuł opisuje sposoby i zakres korzystania przez polskich seniorów z technologii cyfrowych. Starsi ludzie w powszechnej opinii są uznawani za osoby wykluczone cyfrowo, a więc mające trudności z obsługą Internetu oraz sprzętu, który służy do łączenia się z nim. W artykule został przedstawiony wybiórczy przegląd badań, które zdają się przeczyć tezie o wykluczeniu cyfrowym seniorów. Coraz częściej są oni aktywnymi bywalcami wirtualnego świata, szereg czynności realizują przez Internet i doceniają korzyści, jakie on im przynosi.

Seniorzy stanowią znaczącą grupę zarówno w społeczeństwie polskim, jak i w społeczeństwie całej Unii Europejskiej. Z biegiem lat ich odsetek w stosunku do ogółu społeczeństwa będzie się zwiększał. Aby zobrazować ten fakt, znaczną część artykułu zajmuje opis miejsca seniorów w strukturze demograficznej Polski wraz z prognozami na przyszłość w tym obszarze. Kolejno opisano korzystanie z technologii cyfrowych przez osoby starsze, zwłaszcza w odniesieniu do Internetu i urządzeń służących do jego obsługi. Przenalizowano możliwe powody niechęci osób starszych do korzystania z technologii IT oraz opisano przykładowe programy rządowe mające służyć aktywizacji seniorów w tym zakresie. Następnie przytoczono wyniki badań na temat korzystania przez ludzi starszych z bankowości internetowej oraz z handlu online, co pokazało, iż w przeciągu ostatniej dekady znacząco zmieniło się ich podejście do tych aktywności i stali się oni czynnymi uczestnikami rynku usług online. Zwrócono uwagę, jak ważną determinantą jest tu wiek, od którego daną osobę można uznać za seniora, gdyż wyniki badań znacznie różnią się w zależności od tego, czy analizie poddaje się osoby w wieku 60+ czy też w wieku 65+. W podsumowaniu uznano, iż współczesnych seniorów nie powinno się już określać jako wykluczonych cyfrowo, pomimo iż nadal taki stereotyp jest powszechny w społeczeństwie.

Bibliografia

Badanie opinii publicznej w zakresie funkcjonowania rynku usług telekomunikacyjnych oraz preferencji konsumentów. Raport z badania klientów indywidualnych w wieku 60+. (2019). Pobrane z: https://uke.gov.pl/akt/badania-konsumenckie-2019,286.html (2020.09.15).

Badanie: Co kupują seniorzy w sieci? (2019). Pobrane z: https://www.dlahandlu.pl/e-commerce/wiadomosci/badanie-co-kupuja-seniorzy-w-sieci,76478.html (2020.05.25).

Bankowość elektroniczna. (2020). Pobrane z: https://stat.gov.pl/metainformacje/slownik-pojec/pojecia-stosowane-w-statystyce-publicznej/1755,pojecie.html (2020.06.10).

Baranowska, A. (2017). Starzenie się społeczeństwa europejskiego jako wyzwanie XXIwieku. Casus, Opuscula Sociologica, 4(22), 55–66.

Batorski, D. (2009). Korzystanie z technologii komunikacyjno-informacyjnych. W: J. Czapiński, T. Panek (red.), Diagnoza społeczna. Warunki i jakość życia mieszkańców (s. 281–309). Warszawa: Rada Monitoringu Społecznego.

CBOS (2016). Portret społeczno-demograficzny seniorów. Komunikat z badań, nr 160. Pobrane z: https://cbos.pl/SPISKOM.POL/2016/K_160_16.PDF (2020.06.04).

Ceglarz, J. (2018). Polski senior wymyka się stereotypom. Z internetem za pan brat. Pobrane z: https://www.money.pl/gospodarka/wiadomosci/artykul/polski-senior-wymyka-sie-stereotypom-z,136,0,2422408.html (2020.07.9).

Creswell, J. W. (2013). Projektowanie badań naukowych. Metody jakościowe, ilościowe i mieszane. Kraków: Wydawnictwo UJ.

Felisiak, M. (2015). Internauci 2015. Komunikat z badań CBOS, nr 90. Warszawa: Fundacja CBOS.

Gacka, J. (2017). Polscy seniorzy w sieci: wirtualna złota jesień? Korzystanie przez osoby dojrzałe w internetu i nowych technologii. Konteksty Społeczne. Tom 5, 1(9), 84–91.

Garwol, K. (2019). Stopień umiejętności korzystania z technologii cyfrowych a wykluczenie społeczne na przykładzie osób niepełnosprawnych, starszych i ubogich. Nierówności Społeczne a Wzrost Gospodarczy, 58(2), 47–68. DOI: 10.15584/nsawg.2019.2.4.

Informacja o sytuacji osób starszych w Polsce za rok 2017. (2018). Pobrane z: https://www.gov.pl/web/rodzina/informacja-o-sytuacji-osob-starszych-w-polsce-za--rok-2018 (2020.09.12).

Już prawie 15 proc. Polaków kupuje przez internet żywność i kosmetyki (raport). (2019).Pobrane z: https://www.wiadomoscihandlowe.pl/artykuly/juz-prawie-15-proc-polakow-kupuje-przez-internet-z,59439 (2020.05.20).

Mazurkiewicz, P. (2019). Szturm seniorów na serwisy zakupowe. Pobrane z: https://cyfrowa.rp.pl/biznes/30847-szturm-seniorow-serwisy-zakupowe (2020.08.15).

Niemczyk, A. (2016). Seniorzy wobec nowych technologii. Studia Ekonomiczne, 303,102–112.

Polska cofnęła się o dekadę. Jeden z największych spadków w UE. (2021). Pobrane z: https:// www.money.pl/gospodarka/polska-cofnela-sie-o-dekade-jeden-z-najwiekszych-spadkow-w-ue-6626498842483360a.html (2021.04.11).

Polska starzeje się w szybkim tempie. (2019). Pobrane z: https://www.obserwatorfinansowy. pl/forma/warto-wiedziec/raporty/polska-starzeje-sie-w-szybkim-tempie/ (2020.05.30).

Raport Portal Statystyczny. (2019). Bankowość internetowa i mobilna w Polsce. Pobrane z:https://portalstatystyczny.pl/bankowosc-internetowa-i-mobilna-w-polsce-raport/ (2020.06.21).

Raport ZBP. (2019). InfoSenior 2019. Pobrane z: https://www.zbp.pl/getmedia/af0d53f-7-48da-43ec-af46-d901821b6dd0/ZBP_InfoSenior_2019_FINAL (2020.09.10).

Rozkrut, D. (2019). Rocznik demograficzny. Demographic Yearbook of Poland. Pobrane z: https:// stat.gov.pl/download/gfx/portalinformacyjny/pl/defaultaktualnosci/5515/3/13/1/rocznik_demografczny_2019.pdf (2020.08.27).

Sąsiada, T. (2019). E-commerce rośnie w siłę. Coraz więcej Polaków kupuje przez internet. Pobrane z: https://www.money.pl/gospodarka/e-commerce-rosnie-w-sile-coraz--wiecej-polakow-kupuje-przez-internet-6428007143048833a.html (2020.07.19).

Seniorzy w sieci. (2020). Pobrane z: https://www.seniorzy.pl/pasje/3214-seniorzy-w-sieci (2020.05.30).

Słowacja liczba ludności 5430561 (na żywo). (2020). Pobrane z: https://www.populationof.net/pl/slovakia/ (2020.06.05).

Szczegółowy opis osi priorytetowych Programu Operacyjnego Polska Cyfrowa na lata 2014-2020. (2018). Pobrane z: https://www.polskacyfrowa.gov.pl/media/50413/POPC_SZOOP_12_0_25012018_n.pdf (2020.07.14).

Szmigielska, B., Bąk, A., Hołda, M. (2012). Seniorzy jako użytkownicy Internetu. Nauka, 2, 141–155.

Szmigielska, B., Bąk, A., Jaszczak A. (2012). Komputer w życiu seniorów – doniesienie z badań jakościowych. Studia Edukacyjne, 23, 343–366.

Tomczyk, Ł. (2010). Seniorzy w świecie nowych mediów, E-mentor, 4(36). Pobrane z: http://www.e-mentor.edu.pl/artykul/index/numer/36/id/776 (2020.07.13).

Tygodnik Gospodarczy PIE. (2019). Pobrane z: http://pie.net.pl/wp-content/uploads/2019/10/Tygodnik-Gospodarczy-PIE_41-2019.pdf (2020.09.3).

Wawrzyniak, J. K. (2013). Dekryminalizacja ze względu na wiek i negatywne nastawienie marginalizacji zawodowej (dla) osób starszych. W: A. Zamkowska (red.), Wykluczenie społeczne a potrzeby wsparcia społecznego (s. 131–139). Radom: Wydawnictwo UT-H.

Wąsiński, A., Tomczyk, Ł. (2013). Wstęp. W: A. Wąsiński, Ł. Tomczyk (red.), Seniorzy w świecie nowych technologii. Implikacje dla praktyki oraz rozwoju społeczeństwa informacyjnego (s. 5–11). Bielsko-Biała: WSA w Bielsku-Białej.

Według Google wyszukiwanie przy użyciu urządzeń mobilnych wyprzedziło wyszukiwanie desktopowe. (2015). Pobrane z: https://www.bluerank.pl/wedlug-google-wyszukiwanie-przy-uzyciu-urzadzen-mobilnych-wyprzedzilo-wyszukiwanie-desktopowe/ (2020.05.15).

Widawska, E., Wysocka, E., Wieczorek, Z. (2014). Wyznaczniki wykluczenia cyfrowego i dostępności stron internetowych instytucji publicznych. Częstochowa: Wydawnictwo Akademii im. Jana Długosza w Częstochowie.

Woderska, N. (2018). MEMO – darmowa aplikacja dla seniorów do trenowania pamięci i zapobiegania demencji. Pobrane z: https://epale.ec.europa.eu/pl/resource-centre/content/memo-darmowa-aplikacja-dla-seniorow-do-trenowania-pamieci-i-zapobiegania (2021.04.11).

ZBP. (2019). 94 proc. seniorów posiadających dostęp do sieci korzysta z bankowości internetowej. Wyniki badania ZBP. (2019). Pobrane z: https://prnews.pl/94-proc-seniorow-posiadajacych-dostep-sieci-korzysta-bankowosci-internetowej-wyniki-badania-zbp-440272 (2020.08.28).

Downloads

Opublikowane

2021-06-30

Numer

Dział

Artykuły