Roślinne produkty lecznicze w koncepcji zrównoważonego rozwoju gospodarki leśnej
DOI:
https://doi.org/10.15584/pjsd.2025.29.1.1Słowa kluczowe:
roślinne produkty lecznicze, Europejska Agencja Leków, „Farmakopea Europejska”, zrównoważony rozwój, leśne surowce niedrzewne, użytkowanie lasuAbstrakt
Kategoria roślinnych produktów leczniczych należy do zróżnicowanej grupy produktów i – w aspekcie prawnym – stanowi efekt współdziałania dwóch instytucji: Europejskiej Agencji Leków oraz Europejskiego Dyrektoriatu Jakości Leków i Ochrony Zdrowia. Roślinne produkty lecznicze realizują cenne wskazania terapeutyczne, niedostępne dla tzw. leków „syntetycznych”, co gwarantuje im istotne miejsce w nowoczesnej medycynie. Wytwarzane są zarówno z surowców zielarskich pozyskiwanych z plantacji, jak i z roślin pochodzących ze stanowisk naturalnych. Surowcom tym i otrzymywanym z nich lekom stawiane są przez „Farmakopeę Europejską” kompleksowe wymogi jakościowe w które wpisano nie tylko np. zawartość substancji czynnych gwarantujących pożądany efekt leczniczy, ale także troskę o środowisko przyrody i dbałość o zrównoważony rozwój. Pozyskiwanie surowców zielarskich ze stanu naturalnego z przeznaczeniem na produkcję roślinnych produktów leczniczych wpisuje się w postulaty zrównoważonego użytkowania lasu poprzez lepsze wykorzystanie i ochronę zasobów leśnych, zróżnicowanie i wzbogacenie źródeł dochodów dla zarządców lasów, zwiększenie możliwości zatrudnienia oraz wiedzy lokalnych społeczności na temat zasobów leśnych. Promocja tej formy zagospodarowania zasobów przyrodniczych wpisuje się zarówno w postulaty ochrony przyrody, politykę ograniczania emisji zanieczyszczeń, jak i cele polityki rozwoju obszarów wiejskich.
Downloads
Bibliografia
Bilek M. 2019. Uprawa i pozyskiwanie roślin leczniczych w świetle wymogów systemu GACP. Podkarpackie Wiadomości Rolnicze. 12. 30-34.
Bilek M. 2020. Jakość farmakopealna wybranych leśnych surowców leczniczych. Podkarpackie Wiadomości Rolnicze. 7. 28-31.
Bilek M. 2023. Roślinne produkty lecznicze w zaleceniach Europejskiej Agencji Leków. Część 1. Aptekarz Polski. 4. 45-51.
Bilek J., Bilek M. 2023. Roślinne produkty lecznicze w czasie ciąży i karmienia piersią. Aptekarz Polski. 4. 35-44.
Bilek M., Ekiert R., Staniszewski P. 2019. Środowisko leśne źródłem surowców leczniczych. Las Polski. 20. 30-31.
Bilek M., Staniszewski P. 2020. Jak pozyskiwać leśne surowce niedrzewne? Zalecenia w świetle Zasad użytkowania lasu oraz norm i wytycznych przemysłu spożywczego i farmaceutycznego. Las Polski. 12. 26-29.
Bilek M., Staniszewski P. 2021. Szczęśliwe małżeństwo? O perspektywach współpracy nauk leśnych z naukami farmaceutycznymi. Las Polski. 24. 21-23.
Całus-Makowska K. 2022. Zanieczyszczenie środowiska naturalnego przez farmaceutyki i ich metabolity. [w:] A. Rosińska, B. Karwowska, M. Madeła (red.). Inżynieria środowiska i biotechnologia - wyzwania i nowe technologie. Wyd. Politechniki Częstochowskiej. 2022. 35-45. [dok. elektr.: https://bibliotekanauki.pl/chapters/27321484.pdf. data wejścia 16.05.2025].
Communication from the Commission to the European Parliament, The European Council, The Council, The European Economic and Social Committee and the Committee of the Regions. A Green Deal Industrial Plan for the Net-Zero Age. COM/2023/62 final [dok. elektr.: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A52023DC0062. data wejścia 16.05.2025].
Communication from the Commission to the European Parliament, The Council, The European Economic and Social Committee and the Committee of the Regions. A long-term Vision for the EU's Rural Areas - Towards stronger, connected, resilient and prosperous rural areas by 2040 COM/2021/345 final [dok. elektr.: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT /?uri=CELEX%3A52021DC0345. data wejścia 16.05.2025].
Doniec Z., Krauze-Baranowska M., Czerwionka-Szaflarska M., Kuchar E., Fecka I., Sybilski A., Woroń J., Mastalerz-Migas A. 2025. Produkty lecznicze roślinne w chorobach układu oddechowego – STANowisko Polskiego towarzystwa FITOterapii – STANFITO PULMO II. Lekarz POZ. 1 (11). 21-35.
Dymowski W. 2000. Zasady rejestracji nowych leków pochodzenia naturalnego w Polsce. Postępy Fitoterapii. 3. 2-9.
Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2004/24/WE z dnia 31 marca 2004 r. zmieniająca dyrektywę 2001/83/WE w sprawie wspólnotowego kodeksu dotyczącego produktów leczniczych stosowanych u ludzi, w odniesieniu do tradycyjnych ziołowych produktów leczniczych. [dok. elektr.: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/?uri=CELEX:32004L0024/. data wejścia 16.05.2025].
Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/128/WE z dnia 21 października 2009 r. ustanawiająca ramy wspólnotowego działania na rzecz zrównoważonego stosowania pestycydów. [dok. elektr.: https://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:L:2009:309:0071: 0086: pl: PDF. data wejścia 16.05.2025].
Ekiert R., Bilek M., Staniszewski P. 2019. Na czym polega współpraca z firmą zielarską? Las Polski 22. 20-21.
European Pharmacopoeia 11. Strasbourg 2022.
European Union monographs [dok. elektr.: https://www.ema.europa.eu/en/human-regulatory-overview/herbal-medicinal-products/european-union-monographs-list-entries/. data wejścia 16.05. 2025].
Europejska konwencja o ochronie zwierząt kręgowych używanych do celów doświadczalnych i innych celów naukowych. Dz.U. L 222 z 24.8.1999. s. 31. [dok. elektr.: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/PDF/?uri=CELEX:01999A0824(01)-20051202. data wejścia 16.05.2025]
Gołos P., Kaliszewski A. 2016. Ekonomiczne znaczenie wybranych niedrzewnych pożytków leśnych w Polsce. Sylwan. 4. 336-343.
Główny Inspektorat Sanitarny. 2023. Suplementy diety to nie leki. Co jeszcze warto o nich wiedzieć? [dok. elektr.: https://www.gov.pl/web/gis/suplementy-diety-to-nie-leki-co-jeszcze-warto-o-nich-wiedziec2/. data wejścia 16.05.2025].
Guideline on good agricultural and collection practice (GACP) for starting materials of herbal origin. 2006. [dok. elektr.: https://www.ema.europa.eu/en/documents/scientific-guideline/guideline-good-agricultural-and-collection-practice-gacp-starting-materials-herbal-origin_en.pdf. data wejścia 16.05.2025].
Herbal Medicinal Products [dok. elektr.: https://www.ema.europa.eu/en/human-regulatory-overview/herbal-medicinal-products/. data wejścia 16.05.25].
Herbal: European Union herbal monographs [dok. elektr.: https://www.ema.europa. eu/en/search?f%5B0%5D=ema_search_categories%3A85/. data wejścia 16.05.2025].
Instrukcja Ochrony Lasu. 2024. CILP. Warszawa 2024 [dok. elektr.: https://www.lasy.gov.pl/pl/publikacje/copy_of_gospodarka-lesna/ochrona_lasu/instrukcja-ochrony-lasu-1/instrukcja-ochrony-lasu-23-05-2024.pdf. data wejścia 16.05.2025].
Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów. Nowa strategia leśna UE 2030. [dok. elektr.: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/ALL/?uri=CELEX:52021DC0572 - COM/2021/572 final. data wejścia 16.05.2025].
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. Dz.U. 1997 nr 78 poz. 483
Kwaśny J. Zanieczyszczenie środowiska wodnego substancjami farmaceutycznymi. Strategiczne ujęcie problemu. Przemysł Chemiczny. 1(9). 72-76. http://doi.org/10.15199/62.2021.9.14.
Lesińska-Sawicka M., Waśkow M. 2012. Medycyna ludowa, gusła i zabobony jako metody lecznicze praktykowane w XXI wieku. Medycyna Rodzinna. 1. 10-14.
Matejczyk M.: Toksyczność wybranych farmaceutyków i ich mieszanin w ściekach w stosunku do Escherichia coli. 2022. Oficyna Wydawnicza Politechniki Białostockiej. Białystok 2022. [dok. elektr.: https://pb.edu.pl/oficyna-wydawnicza/wp-content/uploads/sites/4/2022/08/Toksycznosc-wybranych-farmaceutykow-1-1.pdf. data wejścia 16.05.2025].
Matławska I. 2020. Od tradycyjnego ziołolecznictwa do racjonalnej fitoterapii. Postępy Fitoterapii. 21(1). 55-57.
Najwyższa Izba Kontroli. 2016. Dopuszczanie do obrotu suplementów diety. Informacja o wynikach kontroli [dok. elektr.: https://www.nik.gov.pl/plik/id,13031,vp,15443.pdf. data wejścia 16.05.2025].
Oktaba J., Staniszewski P. 2017. Gospodarka leśna w strategii zmian wzorców produkcji i konsumpcji na sprzyjające realizacji zasad trwałego, zrównoważonego rozwoju - wyzwania edukacyjne SiM CEPL, Rogów. 1. 269-274.
PEFC PL 1003ver2:2024 - Zrównoważona gospodarka leśna – Wymagania [dok. elektr .: https://cdn.pefc.org/pefc.pl/media/2025-06/822902b8-ffb1-47be-9650-ea1144e75546/bcf9c980-3ca2-5cc4-a3f0-b7ea56f38998.pdf. data wejścia 16.05.2025].
Plotka-Wasylka J., Namiesnik J. 2019. Green Analytical Chemistry: Past, Present and Perspectives. Springer. Singapur 2014.
Proposal for a Regulation of the European Parliament and of the Council on establishing a framework of measures for strengthening Europe’s net-zero technology products manufacturing ecosystem (Net Zero Industry Act). COM/2023/161 final [dok. elektr.: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A52023PC0161. data wejścia 16.05.2025].
Resolution L2 Pan-European Criteria, Indicators and Operational Level Guidelines for Sustainable Forest Management [dok. elektr.: https://foresteurope.org/wp-content/uploads/2016/10/MC_lisbon_resolutionL2_with_annexes.pdf. data wejścia 16.05.2025].
Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 9 października 2014 r. w sprawie ochrony gatunkowej roślin. Dz.U. 2014 poz. 1409 [dok. elektr.: https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/ DocDetails.xsp?id=wdu20140001409. data wejścia 16.05.2025].
Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) NR 1107/2009 z dnia 21 października 2009 r. dotyczące wprowadzania do obrotu środków ochrony roślin i uchylające dyrektywy Rady 79/117/EWG i 91/414/EWG [dok. elektr.: https://eur-lex.europa.eu /LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:L:2009:309:0001:0050:pl:PDF. data wejścia 16.05.2025].
Salicis cortex - herbal medicinal product. 2017. [dok. elektr.: https://www.ema.europa.eu/en/medicines/herbal/salicis-cortex/. data wejścia 16.05.2025].
Samochowiec L. 2001. Lek roślinny w świetle nowoczesnej farmakoterapii. Postępy Fitoterapii. 1(1). 2-6.
Sienkiewicz A. 2021. Poprodukcyjne odpady zielarskie jako surowce do produkcji biopaliwa [dok.elektr.:https://bazawiedzy.pb.edu.pl/info/projectmain/611a3db6a438d01a841241b7/Szczeg%C3%B3%C5%82y+rekordu+%E2%80%93+Projekty+%E2%80%93+Politechnika+Bia%C5%82ostocka?affil=&r=projectmain&ps=20&tab=&lang=pl&pn=1. data wejścia 16.05.2025].
Traktat z Lizbony zmieniający Traktat o Unii Europejskiej i Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską, sporządzony w Lizbonie dnia 13 grudnia 2007 r. [dok. elektr.: https://sip.lex.pl/akty-prawne/dzu-dziennik-ustaw/traktat-z-lizbony-zmieniajacy-traktat-o-unii-europejskiej-i-traktat-17581452. data wejścia 16.05.2025].
Ustawa z dnia 28 września 1991 r. o lasach. Dz. U. 1991 Nr 101 poz. 444 [dok. elektr.: https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU19911010444/U/D19910444Lj.pdf. data wejścia 16.05.2025].
Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody. Dz. U. 2004 Nr 92 poz. 880 [dok. elektr.: https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=wdu20040920880. data wejścia 16.05.2025].
Ustawa z dnia 18 grudnia 2003 r. o ochronie roślin. Dz. U. 2004 Nr 11 poz. 94 [dok. elektr.: https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU20040110094/U/D20040094Lj.pdf. data wejścia 16.05.2025].
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Polish Journal for Sustainable Development

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.