Dystynkcje ideologii
Słowa kluczowe:
attributes of ideology, ideology versus science and philosophy, ideology versus religion, aims of ideologyAbstrakt
W kontekście dokonanych i ciągle toczących się zmian w życiu społecznym w wymiarze makro- i mikrostrukturalnym zasadnym jest pytanie o rolę ideologii i mechanizm jej funkcjonowania.
Współczesna rzeczywistość społeczna odznacza się światopoglądowym i ideologicznym pluralizmem potęgowanym przez oddziaływania środków społecznego przekazu będących powszechnym przekaźnikiem lansowanych idei, wartości i stylów życia. Ma to wpływ na powstanie zjawiska relatywizowania prawdy, zagubienia w poszukiwaniu celów i sensu życia, powstawanie konfliktów i kryzysów w wielu grupach społecznych.
W tej sytuacji można postawić tezę, że ideologia jest czynnikiem determinującym człowieka i społeczeństwo w ich funkcjonowaniu. Aby odpowiedzieć na pytanie o rolę ideologii w kształtowaniu wielowymiarowego życia społecznego, którego sprawcą jest aktor społeczny w relacjach z innymi, konieczne jest wyjaśnienie natury i istoty ideologii. Celem artykułu jest ukazanie głównych dystynkcji ideologii i jej wpływu na społeczną praxis.
Podjęcie tematu uzasadnia obserwowany od trzech stuleci proces tworzenia się wielu ideologii i doświadczenie ich przemożnego wpływu na życie społeczne i polityczne ludzkości.
Autorka niniejszego artykułu podejmuje próbę eksplikacji ważnych cech konstytutywnych ideologii z uwzględnieniem przyczyn, dla których one powstają, a także fenomenu ich skutecznego wpływu, w większym bądź mniejszym zasięgu, na świadomość, emocje i działanie ludzi. Faktyczne skutki urzeczywistnionych w historii ideologii nie stanowią przedmiotu artykułu.
Downloads
Bibliografia
Althusser L., Balibar E., Czytanie „Kapitału”, tłum. W. Dłuski, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1975.
Arendt H., Korzenie totalitaryzmu, t. 2, tłum. M. Szawiel, D. Grinberg, Wydawnictwo WaiP, Warszawa 2008.
Awdiejew A., Ideologia, postawa a komunikacja [w:] Ideologie w słowach i obrazach, red. I. Kamińska-Szmaj, T. Piekot, M. Poprawa, Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław 2008.
Azenbacher A., Wprowadzenie do filozofii, tłum. J. Zychowicz, Wydawnictwo Polskiego Towarzystwa Teologicznego, Kraków 1992.
Bartyzel J., Szkoła Frankfurcka, Antonio Gramsci i Nowa Lewica, https://teologiapolityczna.pl/prof-jacek-bartyzel-szkola-frankfurcka-antonio-gramsci-i-nowa-lewica
Bell D., Koniec ideologii na Zachodzie [w:] Socjologia lektury, red. P. Sztompka, M. Kucia, Wydawnictwo Znak, Kraków 2006.
Bocheński J., Sto zabobonów, Wydawnictwo Philed, Kraków 1992.
Gramsci A., Nowoczesny Książę, tłum. B. Sieroszewska, Studenckie Koło Filozofii Marksistowskiej UW, Warszawa 2006.
Habermas J., Knowledge and human interests, trans. J.J. Shapiro, Polity Press, Boston 1987.
Head B.W., Ideology and Social Science. Destutt de Tracy and French Liberalism, Dordrecht 1985.
Horkheimer M., Teoria tradycyjna a teoria krytyczna, tłum. J. Łoziński, „Colloquia Communia” 1983, nr 2, s. 48–59.
Jan Paweł II, Centessimus annus, https://opoka.org.pl/biblioteka/W/WP/jan_pawel_ii/encykliki/centesimus_1.html
Jan Paweł II, Pamięć i tożsamość, Wydawnictwo Znak, Kraków 2005.
Jan Paweł II, Przekroczyć próg nadziei, Wydawnictwo KUL, Lublin 1994.
Jaroszyńki P., Ideologia czy filozofia, http://piotrjaroszynski.pl/felietony-wywiady/643-ideologiaczy-filozofia
Jaroszyński P., Ideologia [w:] Powszechna encyklopedia filozofii, http://www.ptta.pl/pef/pdf/i/Ideologia.pdf
Kamiński S., Pojęcie nauki i klasyfikacja nauk, Wydawnictwo Towarzystwo Naukowe KUL, Lublin 1970.
Karalus A., Zagadnienie ideologii we wczesnych pismach Juergena Habermasa, „Idea. Studia nad strukturą i rozwojem pojęć filozoficznych” 2013, XXV, s. 181–198.
Karwat M., Cechy myślenia ideologicznego [w:] Ideologie w słowach i obrazach, red. I. Kamińska-Szmaj, T. Piekot, M. Poprawa, Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław 2008.
Kołakowski L., Główne nurty marksizmu, t. 3: Rozkład, PWN, Warszawa 2009.
Kowalczyk S., Bóg w myśli współczesnej. Problematyka Boga i religii u czołowych filozofów współczesnych, Wydawnictwo Wrocławskiej Księgarni Archidiecezjalnej, Wrocław 1976.
Kowalczyk S., Z problematyki dialogu chrześcijańsko-marksistowskiego, ODiSS, Warszawa 1977.
Kowalczyk S., Religijność w fenomenie ateizmu, „Communio” 1981, nr 1(4), s. 75–90.
Krąpiec M.A., Człowiek – kultura – uniwersytet, Wydawnictwo KUL, Lublin 1998.
Kunicki Z., Ideologiczne zawłaszczenia i kulturowe wywłaszczenia. Centesimus annus a teoria krytyczna [w:] Polityka społeczna wobec „rzeczy nowych”. 25-lecie encykliki Centesimus annus św. Jana Pawła II, red. J. Mazur, Uniwersytet Papieski Jana Pawła II, Wydawnictwo Naukowe, Kraków 2016.
Lukács G., Wprowadzenie do ontologii bytu społecznego, cz. II/1: Najważniejsze kompleksy problemowe, tłum. K. Slęczka, PWN, Warszawa 1984.
Mamcarz-Plisiecki A., Jan Paweł II wobec ideologii. Argumenty filozoficzne i teologiczne, „Człowiek w Kulturze” 2015, nr 25, s. 43–64.
Manheim K., Ideologia i utopia, tłum. J. Miziński, Wydawnictwo „Test”, Lublin 1992.
Marks K., 18 brumaire’a Ludwika Bonaparte, Wydawnictwo Krytyka Polityczna, Warszawa 2011.
Marks K., Engels F., Ideologia niemiecka, tłum. K. Błeszczyński, S. Filmus [w:] Dzieła, t. 3, Książka i Wiedza, Warszawa 1962.
Mazurek F.J., Herberta Marcusego krytyka współczesnej cywilizacji, „Chrześcijanin w Świecie” 1974, nr 3, s. 84–87.
Olechnicki K., Załęcki P., Słownik socjologiczny, Wydawnictwo Graffiti BC, Toruń 1997.
Otowicz R., Ideologia a moralnospołeczne nauczanie Kościoła, Oficyna Przeglądu Powszechnego, Warszawa 1991.
Pawlak Z., Geneza antropologii filozoficznej Karola Wojtyły, „Teologia i Człowiek” 2003, nr 1, s. 35–51.
Ryszka F., Nauka o polityce. Rozważania metodologiczne, Wydawnictwo PWN, Warszawa 1984.
Schaff A., Marksizm a jednostka ludzka. Przyczynek do marksistowskiej filozofii człowieka, PWN, Warszawa 1965.
Schaff A., Stereotypy a ludzkie działanie, Wydawnictwo Książka i Wiedza, Warszawa 1981.
Slezkine J., Dom władzy, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 2019.
Spirkin A.G., Zarys filozofii marksistowskiej, Książka i Wiedza, Warszawa 1969.
Stråth B., Ideology and Conceptual History [w:] The Oxford Handbook of Political Ideologies, red. M. Freeden, L.T. Sargent, M. Stears, Oxford University Press, Oxford 2013.
Tanalski D., Bóg, człowiek i polityka. Człowiek w teorii Jana Pawła II, Wydawnictwo Książka i Wiedza, Warszawa 1986.
Tatarkiewicz W., Historia filozofii, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2001.
Wiatr J., Ideologia i wychowanie, Wydawnictwo Książka i Wiedza, Warszawa 1965.
Zieliński W., Wola i przyjemność jako irracjonalne kategorie epistemologii w teorii Karla Mannheima, Biblioteka Cyfrowa: Uniwersytet Papieski Jana Pawła II w Krakowie.
Żyro T., Ideologia Americana. U źródeł przekonań politycznych, Warszawa 2002.
Pobrania
Opublikowane
Jak cytować
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2020 Rzeszowskie Studia Socjologiczne
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
