Strajki jako barometr powojennej modernizacji: przypadek brytyjskiego węgla
DOI:
https://doi.org/10.15584/rss.2025.18.5Słowa kluczowe:
górnictwo węgla, strajki górników, powojenna Wielka Brytania, nacjonalizacja, Narodowa Rada Węgla (NCB), Narodowy Związek Górników (NUM), spory płacowe, inflacja, stosunki przemysłowe, związki zawodowe, interwencja państwa, historia pracy, polityka energetyczna, produktywność, solidarność społeczności górniczychAbstrakt
Artykuł analizuje strajki górników w powojennej Wielkiej Brytanii, koncentrując się na latach czterdziestych i pięćdziesiątych XX w. oraz na relacjach między presjami gospodarczymi, polityką państwa a dynamiką ruchu związkowego. Punkt wyjścia stanowi paradoks przemysłu węglowego: strategiczna niezbędność węgla dla odbudowy i bilansu handlowego kontra chroniczne niedoinwestowanie, niska mechanizacja i ryzykowne warunki pracy. W pierwszej części omawiamy kontekst: reglamentację i Essential Work Order w czasie II wojny światowej, powojenne oszczędności oraz nacjonalizację z 1947 r. pod kierownictwem National Coal Board (NCB). Następnie rekonstruujemy przebieg i uwarunkowania głównych strajków z lat 1950–1951 oraz 1955, ze szczególnym uwzględnieniem sporów płacowych, rosnącej inflacji i sporów o produktywność. Pokazujemy, jak Narodowy Związek Górników (NUM) przesuwał się od strategii negocjacyjnej ku bardziej bojowym taktykom, a rządy Partii Pracy i Partii Konserwatywnej różnicowały odpowiedzi regulacyjne i polityczne. Artykuł łączy perspektywę ekonomiczną z analizą społeczno - -kulturową: przedstawia rolę mediów w konstruowaniu wizerunku górnika oraz trwałe formy solidarności w społecznościach górniczych. Wnioskujemy, że strajki były nie tylko reakcją na płace i bezpieczeństwo, lecz także symptomem szerszego sporu o zakres władzy państwa w gospodarce oraz o miejsce klasy pracującej w powojennym porozumieniu społecznym. Epizody te torowały drogę do bardziej konfrontacyjnych stosunków pracy w latach sześćdziesiątych i siedemdziesiątych.
Downloads
Bibliografia
Ashworth W., State Control in Modern Britain, London 1950.
Ashworth W., The History of the British Coal Industry, vol. 5: 1946–1982: The Nationalized Industry, Oxford 1986.
Barnett C., The Lost Victory: British Dreams, British Realities 1945–1950, London 1996.
Beynon H., Authority and change in the coalfields, „Journal of Law and Society” 1985, no. 12(3).
Beynon H., Digging Deeper: Issues in the Miners’ Strike, London 1985.
Campbell A.J., The Scottish Miners, 1874–1939: Industry, Work and Community, Aldershot 2000.
Church R.A., The History of the British Coal Industry, vol. 3: 1830–1913, Oxford 1986.
Curtis B., The South Wales Miners, 1964–1985, Cardiff 2013.
Dorey P., British Conservatism and Trade Unionism, 1945–1964, Farnham 2000.
Foster C., Industrial Policies of the National Coal Board 1947–1980, Oxford 1981.
Gildart K., Mining, class and industrial politics: The 1950s unofficial strikes, „North West Labour History” 2001, no. 26.
Gildea R., Backbone of the Nation: Mining Communities and the Great Strike of 1984–85, New Haven–London 2023.
Hinton J., Labour and Socialism: A History of the British Labour Movement 1867–1974, Brighton 1983.
Kerr A., Industry and Politics in the Seventies: The National Coal Board, London 1978.
Phillips J., Collieries, Communities and the Miners’ Strike in Scotland, 1984 –85, Manchester 2012.
Phillips J., Injustice, deindustrialisation and the 1984–1985 Miners’ Strike in Scotland, „Social History” 2023, no. 48(3).
Phillips J., The Scottish Miners and the Politics of Trade Unionism, 1945–1955, Edinburgh 1989.
Plackett M.W., Ormerod R.J., Toft F.J., The National Coal Board Strategic Model, „European Journal of Operational Research” 1982, no. 13.
Ritschel D., The Politics of Planning: The Debate on Economic Planning in Britain in the 1930s, Oxford 1997.
Royle T., Colliery disasters and safety legislation in the UK, „Business History” 1999, no. 41(4).
Saville J., The Politics of Continuity: British Foreign Policy and the Labour Government, 1945–46, London 1993.
Supple B., The Nationalisation of the British Coal Industry, London 1980.
Supple B.E., The History of the British Coal Industry, vol. 4: 1913–1946: The Political Economy of Decline, Oxford 1987.
Taylor A., The NUM and British Politics, vol. 1: 1944–1968, Aldershot 2003.
Taylor A., The NUM and British Politics, vol. 2: 1969–1995, Aldershot 2005.
Thompson A.W.J., The Dynamics of the British Coal Industry: A Study in Economic Change, London 1951.
Waddington D., A Police Perspective on the Miners' Strike, Aldershot 1994.
Williams G., The British Coal Industry, Newton Abbot 1980.
Williams R., The Long Revolution, London 1961.
Williams R., Labour relations in the coal industry, „Economic History Review” 1985, no. 38(3).
Wrigley C., British Trade Unions since 1933, Cambridge 2002.
Wrigley C., Trade unions and industrial conflict in post-war Britain, „Journal of Contemporary History” 1993, no. 28(2).
Pobrania
Opublikowane
Jak cytować
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Rzeszowskie Studia Socjologiczne
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
