On Two Newly Discovered “Scythian” Arrowheads from the Sandomierz Upland
DOI:
https://doi.org/10.15584/anarres.2025.20.7Keywords:
Bronze Age, Scythians, arrowheads, Sandomierz Upland, eastern influences, Early Iron Age, weaponry, Tarnobrzeg Lusatian cultureAbstract
During the Late Bronze Age and Early Iron Age, the Sandomierz Upland was inhabited by communities of the so-called Tarnobrzeg Lusatian culture, which incorporated a range of cultural traits inspired by the Scythians which can be discerned in their ornaments, ceramics, and weaponry. Until recently, evidence of these eastern influences had been scarce and largely incidental. The recent discovery of two arrowheads – from Zawichost and Wyszmontów – clearly associated with the Scythian cultural sphere, significantly expands the available evidence for such contacts in the region. This paper offers a formal and typological analysis of these artefacts and considers the possible routes by which they may have reached the Sandomierz Upland.
Downloads
References
Adamik-Proksa J., Burghardt M., Ocadryga-Tokarczyk E., Rajpold W. and Tokarczyk T. 2022. Osada społeczności scytyjskiego kręgu kulturowego w Hruszowicach, stan. 2, jako element tzw. aglomeracji chotynieckiej. Rzeszów: Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego.
Adamik-Proksa J. and Ocadryga-Tokarczyk E. 2021. Problem chronologii zolnika z grodziska w Chotyńcu i tworzących go poziomów użytkowych w świetle badań nad klasyfikacją i datowaniem szpil. Przegląd Archeologiczny 69, 147–169.
Barford P. 2000. Stosowanie wykrywaczy metali podczas badań archeologicznych. Przegląd Archeologiczny 52, 443–454.
Burghardt M. 2020. Classification and Chronology of the Collection of Arrowheads from the Ash-hill found in the hillfort of the Scythian cultural circle in Chotyniec, site 1, Jarosław District. Sprawozdania Archeologiczne 72(2), 327–355.
Chochorowski J. 1974. Bemerkungen über die Chronologie der Pfeilspitzen skythischen Typs im Nordteil von Mitteleuropa. Prace Archeologiczne 18, 161–182.
Chochorowski J. 2014. Scytowie a Europa Środkowa – historyczna interpretacja archeologicznej rzeczywistości. Materiały i Sprawozdania Rzeszowskiego Ośrodka Archeologicznego 35, 9–58.
Chochorowski J. and Gawlik A. 1997. Żelazny czekan kultury Vekerzug z Żuklina, gm. Kańczuga. Materiały i Sprawozdania Rzeszowskiego Ośrodka Archeologicznego 18, 173–179.
Chomentowska B. 1989. Osada kultury łużyckiej grupy tarnobrzeskiej w Zawadzie, gmina Połaniec, woj. tarnobrzeskie w świetle dotychczasowych badań. In A. Barłowska and E. Szałapata (eds.), Grupa tarnobrzeska kultury łużyckiej, 2. Rzeszów: Muzeum Okręgowe w Rzeszowie, 325–342.
Czopek S. 1995. Żelazny akinakes z Rozborza, woj. przemyskie w kontekście innych znalezisk tzw. scytyjskich z południowo-wschodniej Polski. Archeologia Polski 40(1–2), 107–123.
Czopek S. 2004. Cmentarzysko ciałopalne z wczesnej epoki żelaza w Knapach. Rzeszów: Instytutu Archeologii Uniwersytetu Rzeszowskiego, Muzeum Okręgowe w Rzeszowie.
Czopek S. 2007. Związki dorzecza Wisły z terenami lasostepu ukraińskiego w epoce brązu i wczesnej epoce żelaza. In L. Bakalarska (ed.), Wspólnota dziedzictwa archeologicznego ziem Ukrainy i Polski. Materiały z konferencji zorganizowanej przez Ośrodek Ochrony Dziedzictwa Archeologicznego, Łańcut (26–28 X 2005 r.). Warszawa: Krajowy Ośrodek Badań i Dokumentacji Zabytków, 213–225.
Czopek S. 2011. Between Chronology and Function. Horizont (?) of graves with glass beads on cemeteries of the late phase of Tarnobrzeg Lusatian culture. Sprawozdania Archeologiczne 63, 115–134.
Czopek S. 2019. Enklawa scytyjskiego kręgu kulturowego w południowo-wschodniej Polsce. Przegląd Archeologiczny 67, 119–148.
Czopek S. 2020. Znaczenie odkryć w Chotyńcu (południowo-wschodnia Polska) dla interpretacji procesów kulturowo-historycznych na zachodnim Wołyniu i Podolu (Ukraina) we wczesnej epoce żelaza. Archeologia Polski 65, 67–114.
Czopek S., Pawliw D., Trybała-Zawiślak K. and Wojcieszczuk N. 2015. New discoveries of arrowheads of Scythian type from Polish-Ukrainian borderland (San, Bug and upper Dniester drainage basin). Acta Archaeologica Carpathica 50, 191–216.
Czopek S., Trybała-Zawiślak K., Tokarczyk T., Ocadryga-Tokarczyk E., Burghardt M., Adamik-Proksa J. and Rajpold W. 2017. Pierwsze sprawozdanie z weryfikacyjnych badań na grodzisku z wczesnej epoki żelaza w Chotyńcu. Materiały i Sprawozdania Rzeszowskiego Ośrodka Archeologicznego 38, 291–306.
Czopek S., Trybała-Zawiślak K., Adamik-Proksa J., Burghardt M., Jabłkowski M., Makowiecka M., Makowiecki D., Rajpold W., Tokarczyk T., Ocadryga-Tokarczyk E. and Rogóż J. 2024a. Raport Chotyniecki, 3: Wyniki badań wykopaliskowych przeprowadzonych w latach 2016–2019 w obrębie zolnika na grodzisku w Chotyńcu. Rzeszów: Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego.
Czopek S., Tokarczyk T., Jabłkowski M. and Kubit P. 2024b. Raport Chotyniecki, 4: Badania stanowisk aglomeracji chotynieckiej. Rzeszów: Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego.
Dąbrowski J. 2009. Polska przed trzema tysiącami lat. Czasy kultury łużyckiej. Warszawa: Wydawnictwo TRIO.
Dzieje 2020 = Herodot, Dzieje, S. Hammer (ed.). Warszawa: Czytelnik.
Florek M. 2022a. A Preliminary Report on a Search for Artefacts and Verification Excavations Conducted within the Limits of the Old Village of Trójca in 2020 and 2021. Analecta Archaelogica Ressoviensia 17, 37–49.
Florek M. 2022b. Militaria z wczesnośredniowiecznej osady w Trójcy koło Zawichostu. Acta Militaria Mediaevalia 18, 87–106.
Gackowski J., Kowalski Ł. and Garbacz-Klempka A. 2018. Nowy głos w dyskusji na temat zabytków o stylistyce stepowej z Kujaw i ziemi chełmińskiej. Perspektywa Archeometalurgiczna. Śląskie Sprawozdania Archeologiczne 60(1), 329–347.
Gawlik A. 2007. Geneza zausznic gwoździowatych. In J. Chochorowski (ed.), Studia nad epoką brązu i wczesną epoką żelaza. Księga poświęcona Profesorowi Markowi Gedlowi na pięćdziesięciolecie pracy w Uniwersytecie Jagiellońskim. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 219–240.
Grechko D. S. 2020. About the dating of the Scythian Type Arrowheads of the Late Hallstatt Period from Central Europe. Arheologìâ 4, 12–27.
Hellmuth A. 2006. Smolenice-Molpír im Licht skythischer Angriffe auf die hallstattzeitlichen Sied lungen nördlich und südlich der Mährischen Pforte. Slovenská archeológia 54(2), 191–208.
Hellmuth A. 2010. Bogenschüzen des Pontischen Raumes in der Älteren Eisenzeit. Typologische Gliederung, Verbreitung und Chronologie der skythischen Pfeilspitzen (= Uniwersitätsforchungenen zur Prähistorischen Archälogie 177). Bonn: Verlag Dr Rudolf Habelt GmBH .
Hoczyk-Siwkowa S. 1996. Przeprawa zawichojska w świetle badań nad osadnictwem plemiennym Małopolski. Archeologia Polski Środkowowschodniej 1, 169–172.
Kłosińska E. 2001. Czekan żelazny z miejscowości Werchrata, pow. Lubaczów. Archeologia Polski Środkowowschodniej 6, 219–221.
Kłosińska E. 2005a. Na południowo-wschodnich peryferiach popielnicowego świata – sytuacja kulturowa i osadnicza w młodszej epoce brązu i we wczesnej epoce żelaza w dorzeczu Huczwy i górnego Bugu. In S. Czopek (ed.), Problemy kultury wysockiej. Rzeszów: Muzeum Okręgowe w Rzeszowie, 161–192.
Kłosińska E. 2005b. Przyczynek do rozpoznania osadnictwa ludności kultury łużyckiej na pograniczu Kotliny Sandomierskiej, Wyżyny Kielecko-Sandomierskiej oraz Wyżyny Lubelskiej. In M. Kuraś (ed.), Archeologia Kotliny Sandomierskiej. Stalowa Wola: Muzeum Regionalne w Stalowej Woli, 271–287.
Kłosińska E. 2007. Lubelszczyzna i Ukraina w młodszych odcinkach epoki brązu i we wczesnej epoce żelaza – pytania o losy wspólne i nie wspólne. In L. Bakalarska (ed.), Wspólnota dziedzictwa archeologicznego ziem Ukrainy i Polski. Materiały z konferencji zorganizowanej przez Ośrodek Ochrony Dziedzictwa Archeologicznego, Łańcut (26–28 X 2005 r.). Warszawa: Krajowy Ośrodek Badań i Dokumentacji Zabytków, 226–249.
Kłosińska E. 2013. Research problems of the Lusatian culture in the early Iron Age in the Lublin region in the light of new archaeological findings. In J. Kolendo, A. Mierzwiński, S. Moździoch and L. Żygadło (eds.), Z badań nad kulturą społeczeństw pradziejowych i wczesnośredniowiecznych. Księga jubileuszowa dedykowana Profesorowi Bogusławowi Gedidze w osiemdziesiątą rocznicę urodzin przez przyjaciół, kolegów i uczniów. Wrocław: Instytut Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk, 349–364.
Kondracki J. 1988. Geografia fizyczna. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Kondracki J. 2002. Geografia regionalna Polski. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Kowalski-Bilokrylyy J. 2014. Pochodzenie kolczyków typu Kłyżów. Materiały i Sprawozdania Rzeszowskiego Ośrodka Archeologicznego 35, 59–63.
Kruk J. and Przywara L. 1983. Roślinność potencjalna, jako metoda rekonstrukcji naturalnych warunków rozwoju społeczności pradziejowych. Archeologia Polski 28, 19–50.
Krupka J. 2024. Znaleziska luźne przedmiotów metalowych z okresu rzymskiego w okolicy Sandomierza, unpublished manuscript of BA thesis in the library of Institute of Archaeology, University of Maria Curie-Skłodowska.
Kutyło Ł., Radziwiłko K., Rudziejewski-Rudziewicz W. and Wołoszyn M. 2023. Archeologia wobec wyzwań współczesności. Nauka obywatelska w działaniach archeologicznych na przykładzie współpracy z tzw. detektorystami. In M. Pawleta, D. Kobiałka and A. Marciniak (eds.), Archeologia wobec materialnych śladów współczesności. Kraków: Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych Universitas, 239–272.
Ligoda J. 2004. Materiały ze zniszczonego cmentarzyska ciałopalnego w Tarnobrzegu stan. 1. Materiały i Sprawozdania Rzeszowskiego Ośrodka Archeologicznego 25, 105–124.
Melŭkova A. I. 1964. Vooruženie skifov (= Arheologiȃ SSSR. Svod arheologičeskih istočnikov D1-4). Moskva: Institut arheologii, Akademiâ nauk SSSR.
Michalski J. 1982. Pracownia odlewnicza brązu w Zawadzie, woj. tarnobrzeskie. In Z. Bukowski (ed.), Pamiętnik Muzeum Miedzi, 1. Legnica: Towarzystwo Przyjaciół Nauk w Legnicy, 199–207.
Miśkiewicz J. and Węgrzynowicz T. 1974. Cmentarzysko kultury łużyckiej z Kosina, pow. Kraśnik (stanowiska I, II, III). Wiadomości Archeologiczne 29(2), 131–203.
Nakielski W. 2022. Wczesnośredniowieczne znaleziska numizmatyczne z Trójcy-Zawichostu. Nota Wstępna. Warszawski Pamiętnik Numizmatyczny 10, 37–72.
Niedźwiedź E., Niedźwiedź J. and Kłosińska E. M. 2025. Osady ludności kultury łużyckiej w miejscowości Okalina-Wieś, stan. 2 i 3, gm. Opatów, woj. świętokrzyskie. In T. Dzieńkowski, M. Maziarczuk, M. Stasiak-Cyran and M. Szeliga M. (eds.), XL Lubelska Konferencja: Badania archeologiczne w Polsce środkowowschodniej, zachodniej Białorusi i Ukrainie w 2024 roku, 29–30 maja. Streszczenie wystąpień. Lublin: Instytutu Archeologii Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie, 31.
Podgórska-Czopek J. and Czopek S. 1991. Materiały z osady kultury łużyckiej (grupy tarnobrzeskiej) i kultury przeworskiej ze stanowiska 1 w Tarnobrzegu-Zakrzowie. Materiały i Sprawozdania Rzeszowskiego Ośrodka Archeologicznego za lata 1980–1984 12, 71–114.
Poradyło W. 2022. Cmentarzysko z epoki brązu i wczesnej epoki żelaza w Machowie (Tarnobrzeg) (= Biblioteka Muzeum Archeologicznego w Krakowie 11) Kraków: Biblioteka Muzeum Archeologicznego w Krakowie.
Rajpold W. 2013. Przemiany ludnościowe zachodzące od środkowego okresu epoki brązu do początków epoki żelaza w tarnobrzesko-koprzywnickim regionie osadniczym. Materiały i Sprawozdania Rzeszowskiego Ośrodka Archeologicznego 34, 35–50.
Rajpold W. 2022. Osada z epoki brązu i wczesnej epoki żelaza na stanowisku Tarnobrzeg 5. Materiały i Sprawozdania Rzeszowskiego Ośrodka Archeologicznego 43, 95–124.
Różańska H. 1960. Wczesnośredniowieczny skarb srebrny z Trójcy, pow. Opatów. Materiały Wczesnośredniowieczne 5, 160–282.
Różańska H. 1962. W sprawie skarbu z Trójcy. Wiadomości Archeologiczne 28(1), 79.
Sadowski S. 2012. Nowe znalezisko czekana typu scytyjskiego z południowo-wschodniej Polski. In W. Blajer (ed.), Peregrinationes archaeologicae in Asia et Europa Joanni Chochorowski dedicatae. Kraków: Instytut Archeologii Uniwersytetu Jagiellońskiego, 385–390.
Słupecki L. 2018. Bitwa pod Zawichostem, niedziela 19 czerwca 1205. In D. Cyngot (ed.), Zawichost we wczesnym średniowieczu. Warszawa: Instytutu Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk, 57–64.
Trybała-Zawiślak K. 2012. Kłyżów, stan. 2 i Mokrzyszów, stan. 2. Cmentarzyska ciałopalne z wczesnej epoki żelaza (= Collectio Archaeologica Ressoviensis 21). Rzeszów: Instytut Archeologii Uniwersytetu Rzeszowskiego.
Trybała-Zawiślak K. 2019. Wczesna epoka żelaza na terenie Polski południowo-wschodniej – dynamika zmian i relacje kulturowe. Rzeszów: Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego.
Wąsowicz T. 1967. Sandomierska sieć drożna w wiekach średnich. In T. Wąsowicz and J. Pazdur (eds.), Studia Sandomierskie. Materiały do dziejów miasta Sandomierza i regionu sandomierskiego. Łódź: Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, 111–130.
Downloads
Published
Versions
- 2026-01-03 (2)
- 2025-12-31 (1)
How to Cite
Issue
Section
License
Copyright (c) 2025 Analecta Archaeologica Ressoviensia
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 International License.
