Rola historycznie ukształtowanej mentalności w trwaniu białoruskiego systemu politycznego
DOI:
https://doi.org/10.15584/johass.2026.1.7Słowa kluczowe:
Białoruś, system polityczny, kultura, modele mentalne, RosjaAbstrakt
W 2024 r. minęło 30 lat od dojścia do władzy Aleksandra Łukaszenki. Obecnie białoruski system polityczny klasyfikowany jest jako skonsolidowany autorytaryzm. Celem artykułu jest zbadanie, czy mentalność Białorusinów jest czynnikiem sprzyjającym utrzymywaniu się autorytarnego systemu politycznego w tym kraju. Artykuł opiera się głównie na badaniu mentalności politycznej Białorusinów przeprowadzonym w 2023 r. w ramach projektu Narodowego Centrum Badań i Rozwoju (Polska), a także na analizie historycznej. W trakcie analiz doszliśmy do wniosku, że historycznie ukształtowane modele mentalne są w istocie ważnym czynnikiem wpływającym na utrzymywanie się białoruskiego systemu politycznego, ale tylko do pewnego stopnia. Modele mentalne miały (naszym zdaniem) szczególne znaczenie dla kierunku, w jakim kraj ten podążył w latach 90. Później władza dyktatora i jego coraz potężniejszy zewnętrzny protektor – Rosja – nie pozwoliły na zmiany polityczne na Białorusi, pomimo zmian pokoleniowych i mentalnych. Obecnie Białoruś jest całkowicie podporządkowana Moskwie. Nie ma obecnie żadnych perspektyw na zmiany w systemie politycznym Białorusi bez uprzednich zmian systemowych w Rosji. W obecnej sytuacji geopolitycznej Białorusi modele mentalne tracą na znaczeniu jako czynniki przyczyniające się do utrzymania się reżimu.
Downloads
Bibliografia
Acemoglu D., Robinson J.A., 2012, Why Nations Fail. The Origins of Power, Prosperity and Poverty, Profile Books, London.
Astapenia R., 2016, Белорусско-российские отношения с перспективы Минска: формальный союз и фактическая дезинтеграция, „Nowa Polityka Wschodnia”, 2(11), s. 43–56.
Carr E.H., 2016, The Twenty Years' Crisis, 1919–1939. Reissued with a New Preface from Michael Cox, Palgrave Macmillan.
Davies N., 1998, Europa, Wydawnictwo Znak, Kraków.
Democracy Indeks, 2023, https://www.eiu.com/n/campaigns/democracy-index-2023/(accessed: 17.01.2025).
Denzau A., North D.C., 1994, Shared Mental Models: Ideologies and Institutions, “Kyklos”, 1.
Eberhardt A., 2008, Gra pozorów. Stosunki rosyjsko-białoruskie 1991–2008, Polski Instytut Spraw Międzynarodowych, Warszawa.
Foligowski P., 1999, Białoruś trudna niepodległość, Wydawnictwo Alta2, Wrocław.
Frear M., 2019, Belarus under Lukashenka. Adaptive Authoritarianism, Routledge, London – New York.
Heller M., 1989, Maszyna i śrubki. Jak hartował się człowiek sowiecki, Wydawnictwo Pomost, Warszawa.
Heydemann S., 2008, Institutions and Economic Performance. The Abuse of Culture in New Institutional Economics, “Studies in Comparative International Development” 43(2), s. 27–52.
Hofstede Insights, 2023, https://www.hofstede-insights.com/country-comparison-tool (accessed: 25.09.2023).
Inglehart R.F., 2018, Cultural Evolution. People's Motivations are Changing and Reshaping the World, Cambridge University Press, Cambridge.
Jonson-Laird P.N., Byrne R.M.J., 1993, Précis of Deduction, “Behavioral and Brain Sciences” 16, s. 323–380.
Lane J-E., Ersson S., 2016, Culture and Politics. A Comparative Approach, Taylor & Francis, London – New York.
Marples, D.R., 1999, Belarus: A Denationalized Nation, Routledge.
Marples D.R., 2002, Motherland: Russia in the 20th Century, Routledge.
Marples, D.R., 2007, The Lukashenka Phenomenon: Elections, Propaganda, and the Foundations of Political Authority in Belarus, “Trondheim Studies on East European Cultures and Societies”.
Morgenthau H.J., Thompson K.W., Clinton D.W., 2006, Politics Among Nations, McGraw-Hill Education.
North, D.C., 1994a, Economic Performance Through Time, “The American Economic Review” 3, s. 359–368.
North D.C., 1994b, The Historical Evolution of Polities, “International Review of Law & Economics” 4, s. 381–391.
North D.C., 2005, Understanding the Process of Economic Change, Princeton University Press, Princeton–Oxford.
Pieczewski A., Sidarava A., 2024, Why Do Regimes Arise and Persist? Belarus and the Theory of Daron Acemoglu and James Robinson, “Gospodarka Narodowa. The Polish Journal of Economics” 1(317) s. 19–33.
Pieczewski A., Sidarava A., 2025, The Clash of Civilisations? Religion as a Major Component of Cultural Differentiation on the Example of Belarus and Poland, “Comparative Economic Research. Central and Eastern Europe”, vol. 28(4), s. 69–91.
Poczobut A., 2013, System Białoruś, Wydawnictwo Helion, Gliwice.
Rudling, P.A., 2014, The Rise and Fall of Belarusian Nationalism 1906–1931, University of Pittsburgh Press.
Szybieka Z., 2002, Historia Białorusi 1795–2000, Instytut Europy Środkowo-Wschodniej, Lublin.
Waltz K.N., 2001, Man, the State, and War, Columbia University Press.
Wilkin J., 2016, Instytucjonalne i kulturowe podstawy gospodarowania. Humanistyczna perspektywa ekonomii, Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa.
Williamson O., 2000, The new institutional economics. Taking stocks, looking ahead, “Journal of Economic Literature” 38, s. 595–613.
World Values Survey, 2023, https://www.worldvaluessurvey.org/WVSNewsShow.jsp?ID=467 (accessed: 25.09.2024).
Pobrania
Opublikowane
Jak cytować
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
