Zarządzanie gospodarstwem domowym a zróżnicowany ze względu na płeć podział nieodpłatnej pracy w związkach dwuzarabiających: ujęcie teoretyczne i metodologiczne
Słowa kluczowe:
pary z podwójnymi dochodami, role płciowe, zarządzanie gospodarstwem domowym, praca nieodpłatnaAbstrakt
Niniejszy artykuł analizuje teoretyczne i metodologiczne podstawy zarządzania gospodarstwem domowym w kontekście pracy nieodpłatnej, ze szczególnym uwzględnieniem związków dwuzarabiających. Praca nieodpłatna, obejmująca obowiązki domowe, opiekę nad dziećmi oraz opiekę nad osobami starszymi, stanowi istotny, choć często niewidoczny element życia gospodarczego i społecznego. Pomimo jej znaczenia, zarządzanie i podział pracy nieodpłatnej były dotychczas w ograniczonym stopniu przedmiotem badań naukowych, szczególnie w krajach takich jak Słowacja. Artykuł przedstawia przegląd kluczowych podejść teoretycznych oraz międzynarodowych badań empirycznych, podkreślając, w jaki sposób role płciowe i procesy negocjacyjne kształtują rozkład pracy nieodpłatnej. Choć analiza nierówności płci nie jest głównym celem artykułu, autorzy uznają płciowy charakter praktyk zarządzania gospodarstwem domowym oraz ich potencjalny wpływ na równowagę między życiem zawodowym a prywatnym oraz dobrostan jednostki. W artykule argumentuje się na rzecz włączenia perspektyw zarządczych do badań nad pracą nieodpłatną, z naciskiem na potrzebę postrzegania gospodarstw domowych nie tylko jako miejsc konsumpcji, ale także jako jednostek organizacji i koordynacji. Na koniec przedstawiono kierunki przyszłych badań, wskazując na potrzebę kontekstowych badań empirycznych, które lepiej uchwycą specyfikę związków dwuzarabiających w warunkach słowackich i w podobnych środowiskach społeczno-ekonomicznych. Wnioski artykułu mają znaczenie dla polityki publicznej, inicjatyw na rzecz równości płci oraz dobrostanu osób żyjących w rodzinach o podwójnych dochodach.
Downloads
Bibliografia
Alby, F., Fatigante, M., Zucchermaglio, C. (2014). "Somebody is thinking about it": Women as household managers in dual-earner families. Zeitschrift für Familienforschung, 26(1), 29–48. DOI: 10.3224/zff.v26i1.15914.
Aldrich, F.K. (2003). Smart homes: past, present and future. In: R. Harper (ed.), Inside the smart home (pp. 17–39). London: Springer London.
Altuzarra, A., Gálvez-Gálvez, C., González-Flores, A. (2020). Do Spanish dual-earner couples share unpaid work equally? Social Indicators Research, 150(3), 731–763. DOI: 10.1007/s11205-020-02346-3.
Amin, H.A., Akhter, N. (2019). Home economics for class IX & X. Dhaka: National Curriculum & Textbook Board.
Antonopoulos, R. (2008). The unpaid care workpaid work connection. Annandale-on-Hudson, NY: Levy Economics Institute.
AwadAllah, M.A.F.T. (2019). Proposal to develop the field of home management in home economics in the light of the quality standards. Journal of Research in Specific Education Fields, 5(22), 76–171. DOI: 10.21608/JEDU.2019.109067.
Bartley, S.J., Blanton, P.W., Gilliard, J.L. (2005). Husbands and wives in dual-earner marriages: Decision-making, gender role attitudes, division of household labor, and equity. Marriage & Family Review, 37(4), 69–94. DOI: 10.1300/J002v37n04_05.
Becker, G.S. (1993). A treatise on the family: Enlarged edition. London: Harvard Uni-versity Press.
Bednárik, J. (2024). Analýza ekonomickej hodnoty neplatenej práce vo vzťahu k HDP ako podklad pre vytvorenie nástrojov pre vyváženú deľbu práce. Bratislava: Inštitút výskumu práce a rodiny.
Bruyn-Hundt, M. (1996). The economics of unpaid work (Doctoral dissertation, Maastricht University). Amsterdam: Thesis Publishers. DOI: 10.26481/dis.19960626mb.
Cambridge Dictionary. (n.d.) Couple. Retrieved from: https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/couple (2025.01.29).
Ciciolla, L., Luthar, S.S. (2019). Invisible household labor and ramifications for adjustment: Mothers as captains of households. Sex Roles, 81(7), 467–486. DOI: 10.1007/s11199-018-1001-x.
Clarkberg, M., Moen, P. (2001). Understanding the time-squeeze: Married couples' preferred and actual work-hour strategies. American Behavioral Scientist, 44(7), 1115–1136. DOI: 10.1177/00027640121956683.
Craig, L., Churchill, B. (2021). Dual-earner parent couples’ work and care during COVID-19. Gender, Work & Organization, 28, 66–79. DOI: 10.1111/gwao.12497.
Crouter, A.C., Manke, B. (1997). Development of a typology of dual-earner families: A window into differences between and within families in relationships, roles, and activities. Journal of Family Psychology, 11(1), 62–75. DOI: 10.1037/0893-3200.11.1.62.
Downing, J.B., Goldberg, A.E. (2011). Lesbian mothers’ constructions of the division of paid and unpaid labor. Feminism&Psychology, 21(1), 100–120. DOI: 10.1177/0959353510375869.
Freudenthaler, H.H., Mikula, G. (1998). From unfulfilled wants to the experience of injustice: Women's sense of injustice regarding the lopsided division of household labor. Social Justice Research, 11, 289–312. DOI: 10.1023/A:1023238900697.
Friedewald, M., Da Costa, O., Punie, Y., Alahuhta, P., Heinonen, S. (2005). Perspectives of ambient intelligence in the home environment. Telematics and informatics, 22(3), 221–238. DOI: 10.1016/j.tele.2004.11.001.
Greenstein, T.N. (1996). Gender ideology and perceptions of the fairness of the division of household labor: Effects on marital quality. Social Forces, 74(3), 1029–1042. DOI: 10.1093/sf/74.3.1029.
Harrington, B., Van Deusen, F., Humberd, B. (2011). The new dad: Caring, committed and conflicted. Boston, MA: Boston College Center for Work & Family.
Harvey, A., Taylor, M.E. (2000). Designing household survey questionnaires for developing countries: Lessons from fifteen years of living standard measurement studies. Washington, DC: The World Bank.
Hertog, E., Fukuda, S., Matsukura, R., Nagase, N., Lehdonvirta, V. (2023). The future of unpaid work: Estimating the effects of automation on time spent on housework and care work in Japan and the UK. Technological Forecasting and Social Change, 191, 122443. DOI: 10.1016/j.techfore.2023.122443.
Hessing, M. (1994). More than clockwork: Women's time management in their combined workloads. Sociological Perspectives, 37(4), 611–633. DOI: 10.2307/1389281.
Hill, M.L., McFarland, H.K. (1971). Home Management for Low-Income Families: Ninth and Tenth Grade Level. Normal, IL: Illinois State University.
Himsel, A.J., Goldberg, W.A. (2003). Social comparisons and satisfaction with the division of housework: Implications for men's and women's role strain. Journal of Family Issues, 24(7), 843–866. DOI: 10.1177/0192513X03255323.
Hirway, I. (2015). Unpaid work and the economy: linkages and their implications. Indian Journal of Labour Economics, 58(1), 1–21. DOI: 10.1007/s41027-015-0010-3.
Howe, R.T. (2012). Marriages and families in the 21st century: A biological approach (1st ed.). Oxford: Blackwell.
Jain, T.A. (2019). Study on Synthesis of Review of Literature of Family Financial Practices on Married Couples. International Journal of Multidisciplinary, 4(5), 74–80.
Kika, M., Kollár, J. (2020). K niektorým otázkam rozhodovania slovenských domácností. Sociológia, 52(4), 354–373.
Kika, M., Martinkovičová M. (2015). Neplatená práca v slovenských domácnostiach – výskum, výsledky a súvislosti. Sociológia, 47(5), 474–503.
Lee, Y.S. (2005). Measuring the gender gap in household labor: Accurately estimating wives’ and husbands’ contributions. In: B. Schneider, L.J. Waite (eds.), Being together, working apart: Dual-career families and the work-life balance (pp. 229–247). Cambridge, UK: Cambridge University Press.
Lehdonvirta, V., Shi, L.P., Hertog, E., Nagase, N., Ohta, Y. (2023). The future (s) of unpaid work: How susceptible do experts from different backgrounds think the domestic sphere is to automation? Plos One, 18(2), e0281282, 1–16. DOI: 10.1371/journal.pone.0281282.
Masterson, C.R., Hoobler, J.M. (2015). Care and career: A family identity based typology of dual-earner couples. Journal of Organizational Behavior, 36(1), 75–93. DOI: 10.1002/job.1945.
McElory, M.B., Horney, M.J. (1981). Nash-Bargained Household Decisions: Toward a Generalization of the Theory of Demand. International Economic Review, 22(2), 333–349. DOI: 10.2307/2526280.
Mederer, H.J. (1993). Division of labor in two-earner homes: Task accomplishment versus household management as critical vari- ables in perceptions about family work. Journal of Marriage and the Family, 55(1), 133–145. DOI: 10.2307/352964.
Medina, B. (1991). The Filipino family. Quezon City: UP Press.
Miranda, V. (2011). Cooking, caring and volunteering: Unpaid work around the world. Paris: OECD Publishing.
Moe, K.S., Shandy, D.J. (2010). Glass ceilings and 100-hour couples: What the opt-out phenomenon can teach us about work and family. Athens, GA: University of Georgia Press.
Moulton-Tetlock, E.E., Ahn, J.N., Haines, E.L., Mason, M.F. (2019). Women’s work: Remembering communal goals. Motivation Science, 5(2), 157–178. DOI: 10.1037/mot0000109.
Nosheen, F., Ali, T., Ahmad, M. (2011). Gender division of labour in household management and their perception regarding training needs in Potohar Region. Pakistan Journal of Agricultural Science, 48(1), 83–88.
Oinas, T. (2018). The division of labour within households: Men’s increased participation? In: T. Oinas (ed.), Family, work and well-being (pp. 21–31). Cham: Springer International Publishing.
Picchio, A. (2003). Unpaid work and the economy: A Gender Analysis of the Standards of Living. London: Routledge. DOI: 10.4324/9780203987285.
Považanová, M. (2016). Teoretické východiská skúmania neplatenej práce. In: M. Uramová, M. Orviská (eds.), Neplatená práca na Slovensku (pp. 22–64). Banská Bystrica: Belianum.
Rahman, K., Jan, A., Bibi, S., Ahmad, M. (2021). Exploring association between work-family-conflict and dynamics of marital relationships of dual career couples in peshawar, pakistan. PalArch's Journal of Archaeology of Egypt/Egyptology, 18(4), 3803–3817.
Raley, S.B., Mattingly, M.J., Bianchi, S.M. (2006). How dual are dual-income couples? Documenting change from 1970 to 2001. Journal of Marriage and Family, 68(1), 11–28. DOI: 10.1111/j.1741-3737.2006.00230.x.
Raley, S., Bianchi, S.M., Wang, W. (2012). When do fathers care? Mothers’ economic contribution and fathers’ involvement in child care. American Journal of Sociology, 117(5), 1422–1459. DOI: 10.1086/663354.
Schneider, D. (2011). Market earnings and household work: New tests of gender performance theory. Journal of Marriage and Family, 73(4), 845–860. DOI: 10.2307/29789630.
Sevilla-Sanz, A., Gimenez-Nadal, J.I., Fernández, C. (2010). Gender roles and the division of unpaid work in Spanish households. Feminist Economics, 16(4), 137–184. DOI: 10.1080/13545701.2010.531197.
Sprey, J. (1979). Conflict theory and the study of marriage and the Family. In: P.G. Boss, W. J. Doherty, R. LaRossa, W.R. Schumm, S.K. Steinmetz (eds.), Contemporary theories about the Family (pp. 130–159). New York, NY: Free Press.
Srinivasan, K.K., Athuru, S.R. (2005). Analysis of within-household effects and between-household differences in maintenance activity allocation. Transportation, 32, 495–521. DOI: 10.1007/s11116-005-5355-x.
Stevens, D., Kiger, G., Riley, P.J. (2001). Working hard and hardly working: Domestic labor and marital satisfaction among dual-earner couples. Journal of Marriage and Family, 63(2), 514–526. DOI: 10.1111/j.1741-3737.2001.00514.x.
Swiebel, J. (1999). Unpaid work and policy-making: Towards a broader perspective of work and employment. New York, NY: United Nations, Department of Economic and Social Affairs.
Treas, J., Tai, T.O. (2012). How couples manage the household: Work and power in cross-national perspective. Journal of Family Issues, 33(8), 1088–1116. DOI: 10.1177/0192513X11426700.
Varghese, A. (1985). Home management. New Delhi, India: New Age International.
Winkler, A.E., Ireland, T.R. (2009). Time spent in household management: Evidence and implications. Journal of Family and Economic Issues, 30(3), 293–304. DOI: 10.1007/s10834-009-9160-0.
Yovcheva, I. (2012). Applying Marketing and Management Approaches, Methods and Techniques to Household Management. Kocaeli Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 24, 75–87.
Zachorowska-Mazurkiewicz, A. (2016). Gender, unpaid labour and economics. Acta Universitatis Lodziensis. Folia Oeconomica, 6(326), 121–132. DOI: 10.18778/0208-6018.326.08.
Zaman, S., Shahid, M. (2023). Gender roles and work-family balance among dual-earner couples in Pakistan. Journal of Media and Entrepreneurial Studies, 3, 27–38. DOI: 10.56536/jmes.v3i.27.
Zimmermann, H.J. (1987). Multi-Criteria Decision Making in Ill-Structured Situations. In: H.J. Zimmermann (ed.), Fuzzy Sets, Decision Making, and Expert Systems (pp. 125–192). Dordrecht, Netherlands: Springer.
Opublikowane
Jak cytować
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Uniwersytet Rzeszowski
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
