Nierówności fiskalne w strukturze dochodów gmin województwa wielkopolskiego a skuteczność transferów rządowych
Słowa kluczowe:
samodzielność dochodowa, nierówności fiskalne, gminy, krzywa Lorenza, indeks ThielaAbstrakt
Celem artykułu jest ocena wpływu transferów rządowych na poziom nierówności fiskalnych między gminami województwa wielkopolskiego w latach 2019–2023. Analizie poddano skuteczność subwencji ogólnej, dotacji celowych z budżetu państwa oraz dotacji z państwowych funduszy celowych w redukcji nierówności dochodowych w różnych typach jednostek samorządu terytorialnego, uwzględniając cztery warianty zasilania finansowego. W badaniu zastosowano metody ilościowe zaczerpnięte z ekonomii nierówności, w tym graficzną analizę z wykorzystaniem krzywej Lorenza, współczynnik Giniego i indeks Thiela. Zastosowanie trzech miar pozwoliło na solidną i wielowymiarową ocenę poziomu skuteczności mechanizmów wyrównawczych.
Wyniki empiryczne potwierdzają występowanie istotnych dysproporcji fiskalnych między poszczególnymi typami Wielkopolskich gmin oraz wskazują, że skuteczność mechanizmów wyrównawczych różni się w zależności od typu jednostki.
Subwencja ogólna wywiera silny efekt wyrównawczy głównie w gminach o średnim potencjale dochodowym, podczas gdy dotacje celowe silniej wspierają jednostki o niższej samodzielności finansowej. Pełny system transferów stopniowo poprawia rozkład dochodów, z największym efektem w gminach wiejskich i o niskich dochodach, natomiast w gminach miejskich wpływ mechanizmów wyrównawczych jest najniższy.
Artykuł wnosi nową perspektywę do analizy polityki fiskalnej, łącząc trzy komplementarne miary nierówności w kontekście finansowania jednostek samorządowych. Przeprowadzone w niniejszym opracowaniu badanie stanowi więc cenną podstawę do przyszłych analiz porównawczych oraz punkt odniesienia w ocenie rezultatów nowej polityki finansowej wobec samorządu.
Downloads
Bibliografia
Bal-Domańska, B. (2018). Klasyfikacja gmin według wysokości i struktury dochodów budżetów. Prace Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu, 517, 9–18. DOI: 10.15611/pn.2018.517.01.
Blöchliger, H., Kim, J. (2022). Fiscal Equalisation in OECD Countries. OECD Working Papers on Fiscal Federalism, 44, 1–39. DOI: 10.1787/5k97b11n2gxx-en.
Blöchliger, H., King, D. (2006). Fiscal Autonomy of Sub-Central Governments. OECD Working Papers on Fiscal Federalism, 2, 1–31. DOI: 10.1787/5k97b127pc0t-en.
Borodo, A. (2008). Zagadnienia prawne finansów i gospodarki samorządu terytorialnego, A. Borodo (red.), Toruń: Towarzystwo Naukowe Organizacji i Kierownictwa. Dom Organizatora.
Brenton, S. (2019). The Price of Federation: Comparing Fiscal Equalization in Australia, Canada, Germany and Switzerland. Regional & Federal Studies, 30(1): 93–111. DOI: 10.1080/13597566.2019.1658082.
Bury, A. (2005). Dochody własne i ich znaczenie dla dochodów i wydatków budżetów samorządowych. Łódź. Wydawnictwo Wyższej Szkoły Finansów i Informatyki.
Conover, W.J. (1999). Practical Nonparametric Statistics. Third Edition. New York: John Wiley & Sons.
Czarny, A. (2016). Założenia i realizacja samodzielności dochodowej wybranych jednostek samorządu terytorialnego. Folia Pomeranae Universitatis Technologiae Stetinensis. Seria Oeconomica, 329(84)3, 41–52. DOI: 10.21005/oe.2016.84.3.04.
Czempas, J. (2017). Dysproporcje w dochodach gmin wiejskich w Polsce w latach 2002–2015. Prace Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu, 485, 59–68. DOI: 10.15611/pn.2017.485.05.
Czempas, J. (2018). Nierówności sytuacji dochodowej miast na prawach powiatu w województwie śląskim. Wiadomości Statystyczne, 9(688), 2–70.
Felis, P., Otczyk, G. (2021). Zróżnicowanie fiskalnych skutków gminnej polityki podatkowej w Polsce. Studia BAS, 1(65), 77–102. DOI: 10.31268/StudiaBAS.2021.06.
Flis, J., Swianiewicz, P. (2021). Rządowy Fundusz Inwestycji Lokalnych – reguły podziału. Warszawa: Fundacja im. Stefana Batorego.
Gałecka, M., Patrzałek, L., Kuropka, I., Szabela-Pasierbińska, E. (2022). The fiscal capacity of local government versus government expenditure, and its impact on eliminating interregional social inequalities in Poland. Region, 9(1), 51–67. DOI: 10.18335/region.v9i1.368.
Hajdys, D. (2017). Dochody podatkowe gmin w Polsce jako wyznacznik samodzielności finansowej. Przedsiębiorczość i Zarządzanie, t. 18, z. 7, cz. 2, s. 51–65.
Jastrzębska, M. (2004). Samodzielność ekonomiczna i finansowa jednostek samorządu terytorialnego. Ekonomia. Rynek, Gospodarka, Społeczeństwo, 13, 100–112.
Kańduła, S. (2017a). Mechanizmy wyrównywania fiskalnego. Studium empiryczne gmin w Polsce w latach 2004-2014. Poznań: Uniwersytet Ekonomiczny we Poznaniu.
Kańduła, S. (2017b). The Efficiency of Fiscal Equalization. The Case Study of Municipalities in Poland. Lex Localis. Journal of Local Self-Government, 15(4), 803–825. DOI: 10.4335/15.4.803-825(2017).
Kańduła, S. (2017c). Wyrównanie dochodów gmin warunkiem ich zrównoważonego rozwoju? Studia Oeconomica Posnaniensia, 5(5), 103–122. DOI: 10.18559/SOEP.2017.5.7.
Kiczek, M. (2017). Zróżnicowanie dynamiki dochodów gmin województwa podkarpackiego w latach 2006-2015. Studia i Materiały, Studia i Prace WNEIZ US, 47(3), 233–245.
Kluza, K., Skuza, S. (2023). Nierówności fiskalne w JST i mechanizmy korekcyjno-wyrównawcze. Analiza empiryczna za lata 2007-2021 oraz propozycja modelowych rozwiązań. W: J. Szołno-Koguc (red.), Finanse samorządowe (s. 101–136). Warszawa: PAN.
Kornberger-Sokołowska, E. (2012). Finanse jednostek samorządu terytorialnego. Warszawa: LexisNexis.
Kossowski, T.M., Motek, P. (2021). Zróżnicowanie i polaryzacja przestrzenna dochodów własnych gmin. Wiadomości Statystyczne, 66(8), 1–23. DOI: 10.5604/01.3001.0015.2301.
Kowalik, P. (2013). Pionowa i pozioma nierównowaga finansowa oraz system jej wyrównywania w państwie federalnym na przykładzie Niemiec i Stanów Zjednoczonych. Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu.
Kowalska, I., Jurewicz, D. (2020). Uzależnienie budżetów jednostek samorządu terytorialnego od transferów z budżetu państwa. Finanse Komunalne, 6, 18–29.
Kozera, A. (2018). Własny potencjał dochodowy gmin wiejskich w Polsce. Zeszyty Naukowe SGGW, Polityki Europejskie, Finanse i Marketing, 19(68), 95–106. DOI: 10.22630/PEFIM.2018.19.68.9.
Nowak, E. (2022). Dochody własne gminy jako podstawowe źródło zaspokajania potrzeb wspólnoty samorządowej w gminie Zagórz. Płock: Wydawnictwo Naukowe Akademii Mazowieckiej w Płocku. Nauki Ekonomiczne, 36, 225–242. DOI: 10.19251/ne/2022.36(11).
OECD. (2022). Fiscal Federalism 2022: Making Decentralisation Work. Pobrane z: https://www.oecd.org/en/publications/fiscal-federalism-2022_201c75b6-en/full-report.html (2025.02.15).
OECD. (2023). Fiscal Federalism 2023: Making Decentralisation Work. Paris: OECD Publishing. DOI: 10.1787/05a2a171-en.
Olejnik, Ł.W. (2022). Dotacje inwestycyjne z rządowych funduszy wsparcia dla samorządów 2019–2021. Polityczna alokacja zasobów? Studia Regionalne i Lokalne, 2(88), 56–71. DOI: 10.7366/1509499528805.
Patrzałek, L. (2025). Finanse samorządu terytorialnego. Współczesne wyzwania, trendy, dylematy. Wrocław. Wydawnictwo Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu.
Patrzałek, L., Poniatowicz, M., Guziejewska, B., Kańduła, S. (2019). Nierówności fiskalne w samorządzie terytorialnym. Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu.
Piszczek, M., Surówka, K. (2023a). Sytuacja finansowa samorządu terytorialnego w Polsce w latach 2018-2022 a idea samorządności – na przykładzie gmin, miast na prawach powiatu oraz miast metropolitalnych. Finanse Komunalne, 4, 7–18.
Piszczek, M., Surówka, K. (2023b). Kondycja finansowa miast tworzących Unię Metropoli Polskich. Finanse Komunalne, 6, 17–29.
Poniatowicz, M. (2015). Determinanty autonomii dochodowej samorządu terytorialnego w Polsce. Prace Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu, 404, 245–264. DOI: 10.15611/pn.2015.404.17.
Rodríguez-Pose, A. Krøijer, A. (2010). Fiscal Decentralization and Economic Growth in Central and Eastern Europe. LEQS Paper, 12, 1–43.
Ruśkowski, E. (2021). System finansowy samorządu terytorialnego, Warszawa: ABC.
Stanny, M., Strzelczyk, W. (2015). Zróżnicowanie przestrzenne sytuacji dochodowej gmin a rozwój społeczno-gospodarczy obszarów wiejskich w Polsce. Roczniki Naukowe Stowarzyszenia Ekonomistów Rolnictwa i Agrobiznesu, 17(4), 301–307.
Surówka, K. (2013). Samodzielność finansowa samorządu terytorialnego. Warszawa: PWE.
Surówka, K. (2017). Adekwatność dochodów JST do zakresu realizowanych zadań a problem ich samodzielności finansowej na przykładzie gmin oraz miast na prawach powiatu. Prace Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu, 485, 430–439
Swaniewicz, P., Łukomska, J. (2023). Sytuacja finansowa samorządów na koniec 2022 roku – niebezpieczne tendencje. Warszawa: Fundacja Batorego.
Szołno-Koguc, J. (2021). Samodzielność dochodowa jednostek samorządu terytorialnego – aspekty teoretyczne. Studia BAS, 1(65), 9–20. DOI: 10.31268/StudiaBAS.2021.02.
Śmiechowicz, J. (2021). Subwencja i dotacje z budżetu państwa – funkcje, zasady przyznawania oraz rola w tworzeniu dochodów jednostek samorządu terytorialnego w Polsce, Studia BAS, 4(68), 41–66. DOI: 10.31268/StudiaBAS.2021.35.
Śmiechowicz, K., Szołno-Koguc, J. (2019). Dochody podatkowe samorządu i czynniki je kształtujące. Lublin: Wydawnictwo UMCS.
Ustawa o dochodach jednostek samorządu terytorialnego z dnia 13 listopada 2003 (Dz. U. 2014, poz. 1115).
Ustawa o dochodach jednostek samorządu terytorialnego z dnia 1 października 2024 (Dz. U. 2024, poz. 1572).
Werner, J. (2008). Fiscal Equalisation among the states in Germany. Working Papers, 02-2008, 1–21.
Opublikowane
Jak cytować
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Uniwersytet Rzeszowski
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
