Relacje przesiedleńców z Kresów południowo-wschodnich na zachodnie ziemie Polski w ujęciu socjolingwistycznym – problemy i wyzwania badawcze
DOI:
https://doi.org/10.15584/slowo.2025.16.18Słowa kluczowe:
socjolingwistyka, przesiedlenia, Kresy południowo-wschodnie, badania pemięci, metodologia badańAbstrakt
Artykuł dotyczy analizy relacji przesiedleńców z Kresów południowo-wschodnich na ziemie zachodniej Polski po II wojnie światowej, uwzględniając ich wartość jako źródła badań socjolingwistycznych. Materiał badawczy stanowią wywiady przeprowadzone w latach 1991–2006, które dokumentują język, pamięć i tożsamość osób przesiedlonych. W artykule zawarto omówienie metodologii badań, podkreślając wyzwania związane z interpretacją źródeł oraz ich znaczenie dla badań nad zmianami językowymi i kulturowymi. Analiza pokazuje, że relacje przesiedleńców stanowią cenny materiał do interdyscyplinarnych badań łączących socjolingwistykę, badania pamięci i inne perspektywy badawcze. Wskazano również na potrzebę dalszej eksploracji tych źródeł zarówno w kontekście dziedzictwa językowego, jak i jego roli w kształtowaniu współczesnej tożsamości mieszkańców zachodnich ziem Polski.
Downloads
Bibliografia
Adamowski, J., Wójcicka, M. (red.). (2012). Pamięć jako kategoria rzeczywistości kulturowej. Tom 6. Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.
Berger, P.L., Luckmann, T. (1983). Społeczne tworzenie rzeczywistości. J. Niżnik (tłum.). Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.
Charmaz, K. (2009). Teoria ugruntowana: Praktyczny przewodnik po analizie jakościowej. B. Komorowska (tłum.). Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Chlebda, W. (2012). Pamięć ujęzykowiona. W: J. Adamowski, M. Wójcicka (red.). Pamięć jako kategoria rzeczywistości kulturowej. Tom 6. Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, s. 109–119.
Czachur, W., Wójcicka, M. (2021). Pamięć i pamiętanie w przestrzeni języka z perspektywy badań lingwistycznych. W: P. Stalmaszczyk (red.), Język(i) w czasie i przestrzeni (s. 211–235). Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.
Czajkowska, A. (2022). Memory studies – multidyscyplinarna podróż w poszukiwaniu metody. Parezja, nr 2(18), 39–54. https://doi.org/10.15290/PAREZJA.2-22.18.05
Czarnecka, K., Dzięgiel, E., Kravchuk, A. (2023). Nazwa mowa chachłacka w relacjach powojennych przesiedleńców ze wschodu zamieszkałych w zachodniej Polsce. LingVaria, 2(36), 195–208. https://doi.org/10.12797/LV.18.2023.36.13
Czarnecka, K., Dzięgiel, E., Ławrynow, D. (2023). Z Kresów wschodnich na zachodnie. Relacje przesiedleńców z komentarzem językowym. T. II. Lwowskie. Kraków: Instytut Języka Polskiego PAN.
Czarnecka, K., Dzięgiel, E., Ławrynow, D. (2025). Z Kresów wschodnich na zachodnie. Relacje przesiedleńców z komentarzem językowym. T. III. Stanisławowskie i Wołyń. Kraków: Instytut Języka Polskiego PAN.
Czarnecka, K., Kowalska, D.A., Yanushevska, L. (2021). Z Kresów wschodnich na zachodnie. Relacje przesiedleńców z komentarzem językowym. T. I. Tarnopolskie. Kraków: Instytut Języka Polskiego PAN.
Dejna, K. (1987). Atlas gwar polskich. Kwestionariusz – notatnik. Łódź: Zakład Poligraficzny Politechniki Łódzkiej.
Erll, A. (2018). Kultura pamięci. Wprowadzenie. A. Terepek (tłum.), M. Saryusz-Wolska (posłowie i red. nauk.). Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego.
Geertz, C. (2005). Opis gęsty: W stronę interpretatywnej teorii kultury. S. Sikora (tłum.). W: M. Kempny, E. Nowicka (red.), Badanie kultury. Elementy teorii antropologicznej (s. 35–58). Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Glaser, B.G., Strauss, A.L. (2009). Odkrywanie teorii ugruntowanej. Strategie badania jakościowego. M. Gorzko (tłum.). Kraków: Zakład Wydawniczy Nomos.
Głuszkowski, M. (2011). Socjologiczne i psychologiczne uwarunkowania dwujęzyczności staroobrzędowców regionu suwalsko-augustowskiego. Toruń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.
Halbwachs, M. (2022). Społeczne ramy pamięci. M. Król (tłum.). Warszawa: Wydawnictwo Aletheia.
Kaźmierska, K. (2008). Biografia i pamięć. Na przykładzie pokoleniowego doświadczenia ocalonych z Zagłady. Kraków: Zakład Wydawniczy Nomos.
Kłoskowska, A. (1996). Kultury narodowe u korzeni. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Liczkiewicz, W. (2012). Pamięć oficjalna, pamięć zbiorowa uciskanej mniejszości a pamięć biograficzna: wspomnienia o represjach najstarszego pokolenia Polaków w Kamieńcu Podolskim. W: E. Dzięgiel, K. Czarnecka, D.A. Kowalska (red.), Polskie dziedzictwo językowe na dawnych Kresach. Język polski dawnych Kresów wschodnich. T. 5 (s. 187–198). Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Semper.
Marcol, K. (2020). Toutowie. Język i pamięć w ustanawianiu tożsamości. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.
Paryl, W., Mieszczankowska, M. (2004). Słownik gwary przesiedleńców ze wsi Tuligłowy koło Komarna. Kraków: Wydawnictwo Lexis.
Popper, K.R. (1959). The Logic of Scientoific Discovery. Routlege.
Saryusz-Wolska, M. (2020). Przeszłość i przyszłość badań pamięci. Czy potrzebujemy nowej dyscypliny? Politeja, nr 2(65), 11–24. https://doi.org/0.12797/Politeja.17.2020.65.01
Stempel-Gancarczyk, K. (2020). Procesy zanikania języka na podstawie badań gwar polskich na Bukowinie rumuńskiej. Warszawa: Instytut Slawistyki Polskiej Akademii Nauk.
Stempel-Gancarczyk, K. (2025). Mitologizacja utraconych ziem rodzinnych w relacjach przesiedleńców z Kresów południowo-wschodnich zamieszkałych na terenie zachodniej Polski jako element pracy biograficznej. Studia z Filologii Polskiej i Słowiańskiej, 60, Article 3409. https://doi.org/10.11649/sfps.3409.
Wylegała, A. (2014). Przesiedlenia a pamięć. Studium (nie)pamięci społecznej na przykładzie ukraińskiej Galicji i polskich „Ziem Odzyskanych”. Toruń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.
Pobrania
Opublikowane
Jak cytować
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Słowo. Studia językoznawcze
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne 4.0 Międzynarodowe.
