Koncept i konceptosfera w badaniach językoznawców rosyjskich
DOI:
https://doi.org/10.15584/slowo.2025.16.26Słowa kluczowe:
koncept, konceptosfera, konceptologia, językoznawstwo rosyjskieAbstrakt
Przedmiotem rozważań podjętych w niniejszym artykule są terminy koncept i konceptosfera w badaniach językoznawców rosyjskich. Termin koncept jest jednym z bazowych pojęć rosyjskiej lingwistyki kognitywnej i lingwokulturologii. W artykule została przedstawiona historia rozwoju terminu koncept w językoznawstwie rosyjskim. Ukazano liczne, często sprzeczne, definicje konceptu oraz zwrócono uwagę na inne określenia: koncept kulturowy, bazowe jednostki obrazu świata, koncepty narodowe, dominanty kulturowe, konstanty i słowa kluczowe. Przeanalizowano relacje pomiędzy terminami koncept – pojęcie – konceptosfera. Analiza konceptualna nie ma sprecyzowanych i ostatecznych metod badań. Konceptologia wciąż charakteryzuje się niejednoznacznością pojęć i metod badawczych mimo wielu prac badawczych nad konceptami.
Downloads
Bibliografia
Alefirenko, N.F. (2003). Problemy verbalizatsii kontsepta. Volgograd.
Anusiewicz, J. (1995). Lingwistyka kulturowa: zarys problematyki. Wrocław.
Arutyunova, N.D. (1993). Vvedeniye. W: N.D. Arutyunova (red.). Logicheskiy analiz yazyka. Mental’nyye deystviya (s. 3–7). Moskva.
Arutyunova, N.D. (1998). Yazyk i mir cheloveka. Moskva.
Arutyunova, N.D. (red.). (1991). Logicheskiy analiz yazyka. Kul’turnyye kontsepty. Moskva.
Askol’dov, S.A. (1997). Kontsept i slovo. W: V.P. Neroznak (red.), Russkaya slovesnost’. Ot teorii slovesnosti k strukture teksta. Antologiya (s. 267–279). Moskva.
Babushkin, A.P. (1996). Tipy kontseptov v leksiko-frazeologicheskoy semantike yazyka. Voronezh.
Bartmiński, J. (1986). Czym zajmuje się etnolingwistyka? Akcent, 26, 16–22.
Bartmiński, J. (2008). Etnolingwistyka, lingwistyka kulturowa, lingwistyka antropologiczna? Język a Kultura, 20, 15–33.
Bartmiński, J. (2016). O aktualnych zadaniach etnolingwistyki. Etnolingwistyka, 28, 7–29.
Białek, E. (2025). Koncept polskość w dyskursie dyplomatycznym. LingVaria, 1(39), 89–104.
Boldyrev, N.N. (2009). Protsessy kontseptualizatsii i kategorizatsii v yazyke i rol’ v nih abstraktnoj semantiki. W: V.A. Vinogradov, V.F. Novodranova, N.K. Ryabtseva (red.), Gorizonty sovremennoy lingvistiki: traditsii i novatorstvo (s. 38–50). Moskva.
Brileva, I.S., Volskaya, N.P., Gudkov, D.B. i in. (2004). Russkoye kul’turnoye prostranstvo. Lingvokul’turologicheskiy slovar’. Moskva.
Chudinov, A.P. (2015). Kognitivnaya nauka – kognitivnyye nauki – federatsiya kognitivnykh nauk. Voprosy kognitivnoy lingvistiki, 1 (042), 117–121.
Dąbrowska, A. (2016). Współczesne problemy lingwistyki kulturowej. Postscriptum nr 2–1(48–49), 140–155.
Evans, V. (2007). Leksykon językoznawstwa kognitywnego. Kraków.
Evsyukova, T.V., Butenko E.Y. (2016). Lingvokul’turologiya. Moskva.
Frumkina, R.M. (1996). „Teorii srednego urovnya” v sovremennoy lingvistike. Voprosy yazykoznaniya, 2. 55–67.
Frumkina, R.M. (2009). Yest’ li u sovremennoy lingvistiki svoya epistemologiya? W: L.N. Czurilina (red.), Aktual’nyye problemy sovremennoy lingvistiki (s. 41–46). Moskva.
Goldberg, V.B. (2008). Diskussionnyye problemy sovremennoy lingvokontseptologii. W: V.I. Karasik, I.A. Sternin (red.), Antologiya kontseptov. T. 6 (s. 4–17). Volgograd.
Gryshkova, N. (2014). „Leksem”, „pojęcie”, „stereotyp”, „koncept”, „znaczenie”, „idea” – propozycja regulacji terminologicznych. W: I. Bielińska-Gardziel, S. Niebrzegowska-Bartmińska, J. Szadura (red.), Wartości w językowo-kulturowym obrazie świata Słowian i ich sąsiadów, 3: Problemy eksplikowania i profilowania pojęć (s. 21–49). Lublin.
Karasik, V.I. (2002). Yazykovoy krug: lichnost’, kontsepty, diskurs. Moskva.
Karasik, V.I., Slyshkin, G.G. (2001). Lingvokul’turnyy kontsept kak yedinitsa issledovaniya. W: I.A. Sternin (red.), Metodologicheskiye problemy kognitivnoy lingvistiki (s. 75–80). Voronezh.
Karasik, V.I., Sternin, I.A. (red.). (2006). Antologiya kontseptov. Volgograd.
Khayrullina, D.D. (2017). Sootnosheniye i vzaimosvyaz’ terminov «kontsept», «ponyatiye», «znacheniye» v sovremennykh issledovaniyakh. Yazykoznaniye, 12 (78), 157–161.
Kiklewicz, A. (2020). Od znaczenia do konceptu: pragmatyczno-kulturowe aspekty specyfikacji semantycznej. Poradnik Językowy, 7, 50–61.
Kiklewicz, A., Kamałowa, A. (red.). (2010). Концепты культуры в языке и тексте: теория и анализ. Olsztyn.
Kossakowska-Maras, M. (2019). Tipologiya kontseptov v russkoy kognitivnoy lingvistike i lingvokul’turologii. Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Rzeszowskiego. Seria Filologiczna. Glottodydaktyka 11, z. 104, 113–125.
Kovshova, M., Gudkov, D. (2017). Slovar’ lingvokul’turologicheskikh terminov. Moskva.
Krasavskiy, N.A. (2001). Emotsional’nyye kontsepty v nemetskikh i russkikh lingvokul’turakh. Volgograd.
Krasnykh, V. (2003). “Svoy” sredi “chuzhykh”: mif ili realnost’? Moskva.
Kubryakova, Y.S. (red.). (1996). Kratkiy slovar’ kognitivnykh terminov. Moskva.
Ligara, B. (2014), Semantyka terminu w perspektywie porównawczej: koncept, pojęcie czy signifié? Poradnik Językowy, 2, 7–21.
Likhachev, D.S. (1993). Kontseptosfera russkogo yazyka. Moskva.
Lukszyn, J., Zmarzer, W. (2006). Teoretyczne podstawy terminologii. Warszawa.
Małecki, Ł. (2013). Kognitywny model konceptu STRACH w języku ukraińskim. Studia Ukrainica Posnaniensia, 1, 131–138.
Maslova, V.A. (2001). Lingvokul’turologiya. Moskva.
Maslova, V.A. (2017). Vvedeniye v kognitivnuyu lingvistiku. Moskva.
Mullagaliyeva, L.K. (2006). Kontsepty russkoy kul’tury v mezhkul’turnoy kommunikatsii. Slovar’. Moskva.
Nepop-Ajdaczyć. L. (2007). Polska etnolingwistyka kognitywna. Kijów.
Niebrzegowska-Bartmińska, S. (2017), Jakie dane są relewantne etnolingwistycznie? Etnolingwistyka, 29, 11–29.
Nikitin, M.V. (2024). Razvernutyye tezisy o kontseptakh. Voprosy kognitivnoy lingvistiki, 1 (001), 53–64.
Palmer, G.B. (1996). Toward a Theory of Cultural Linguistics. Austin, TX.
Pimenova, M.V. (2004a). Dusha i dukh: osobennosti kontseptualizatsii: monografiya. Kemerovo.
Pimenova, M.V. (2004b). Vvedeniye v kognitivnuyu lingvistiku. Kemerovo.
Popova, Z.D., Sternin, I.A. (1999). Ponyatiye kontsept v lingvisticheskikh issledovaniyakh. Voronezh.
Popova, Z.D., Sternin, I.A. (2003). Ocherki po kognitivnoy lingvistike. Voronezh.
Popova, Z.D., Sternin, I.A. (2007). Kognitivnaya lingvistika. Moskva.
Prokhorov, Y.Y. (2005). K probleme kontsepta i kontseptosfery. W: V.V. Krasnykh, A.I. Izotov (red.), Yazyk, soznaniye, kommunikatsiya: Sb. statey. Vyp. 30 (s. 73–94). Moskva.
Ryabtseva, N.K. (1991). Vopros: prototipicheskoye znacheniye kontsepta. W: N.D. Arutyunova (red.), Logicheskiy analiz yazyka. Kul’turnyye kontsepty (s. 72–77). Moskva.
Sharifian, F. (2011). Cultural Conceptualisations and Language: Theoretical Framework and Applications. Amsterdam/Philadelphia.
Sharifian, F. (2016). Lingwistyka kulturowa. Etnolingwistyka 28, 31–57.
Shvedova, N.Y. (2005). Izbrannye raboty po russkomu yazyku. Moskva.
Stepanov, Y.S. (1997). Konstanty: Slovar’ russkoy kul’tury. Moskva.
Tokarev, G.V. (2000). Problemy lingvokul’turologicheskogo opisaniya kontsepta (na primere kontsepta «trudovaya deyatel’nost’»). Tula.
Tokarev, G.V. (2003). Diskursivnyye liki kontsepta: Monografiya. Tula.
Trendowicz, M. (2014). Modelirovaniye kontseptov SHPION i RAZVEDCHIK v russkoy lingvokul’ture. Gdańsk.
Vorkachev, S.G. (2004). Schast’ye kak lingvokul’turnyy kontsept. Moskva.
Vorkachev, S.G. (2007). Lyubov’ kak lingvokul’turnyy kontsept. Moskva.
Vorkachev, S.G. (2010). «Kuda zh nam plyt’?» – lingvokul’turnaya kontseptologiya: sovremennoye sostoyaniye, problemy, vektor razvitiya. Yazyk, kommunikatsiya i sotsial’naya sreda, 8, 5–27.
Vorob’yova, O.P. (2013). Kontseptologiya v Ukraine: obzor problematiki. W: A.E. Levitskiy (red.), Lingvokontseptologiya: perspektivnyye napravleniya (s. 10–37). Lugansk.
Waszakowa, K. (2020). Wieloaspektowość pojęcia konceptualizacji w gramatyce Ronalda Langackera (spojrzenie z perspektywy użytkownika terminologii kognitywnej). LingVaria, 1(29), 9–30.
Wierzbicka, A. (1999). Semanticheskiye universalii i opisaniye yazykov. Moskva.
Zalevskaya, A.A. (2001). Psikholingvisticheskiy podkhod k probleme kontsepta. W: I.A. Sternin (red.), Metodologicheskiye problemy kognitivnoy lingvistiki (s. 36–44). Voronezh.
Zaliznyak, A.A., Shmelev, A.D., Levontina, I.B. (2012). Konstanty i peremennyye russkoy yazykovoy kartiny mira. Moskva.
Pobrania
Opublikowane
Jak cytować
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Słowo. Studia językoznawcze
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne 4.0 Międzynarodowe.
