Common features of the language of Polish cities (based on an analysis of seven dictionaries)
DOI:
https://doi.org/10.15584/slowo.2025.16.27Keywords:
urban dialect, regionalism, urban dictionary, dialectism, borrowingAbstract
The purpose of the paper is to determine the common features linking the languages of Polish cities. The basis of the analysis is seven dictionaries of urban dialects/regionalisms. These are dictionaries showing the specificity of the speech of residents of Bydgoszcz, Poznań, Warsaw, Łódź, Cracow, Niepołomice and Zakopane. Each of them, in addition to the strictly dictionary part, contains a study of the collected lexis. A comparison of insights into the features that distinguish the speech of each city’s residents from the nationwide standard allows conclusions to be drawn about the general features of urban Polish. These include the sources of origin of lexis: from the past (archaisms), from nearby rural dialects (dialectisms), from foreign languages used by Polish city dwellers who came from other countries (borrowings), from professiolects (professionalisations). There are also innovations created by the townsfolk themselves, proper names (unofficial names of various urban objects).
Downloads
References
Batko-Tokarz, B. (2017). Regionalizmy krakowskie w ujęciu tematycznym. W: K, s. 39–53.
Baumgart, E. (2015). W naszym firtlu. Akant, nr 8 (229), 10–11 (za: Moch, 2016).
Bieńkowska, D., Umińska-Tytoń, E. (2019). Miasto w polskich badaniach lingwistycznych. Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.
Cząstka-Szymon, B., Ludwig, J., Synowiec, H. (2000). Mały słownik gwary Górnego Śląska, część I. Wydanie drugie poszerzone i poprawione przez B. Cząstkę-Szymon. Katowice: Leksykon.
Danysz, A. (1914). Odrębności słownikarskie kulturalnego języka Wielkopolski w stosunku do kulturalnego języka w Galicji. Język Polski II, 243–261.
Dyszak, A.S. (2008). Jak mówili bydgoszczanie. Mały słownik gwary bydgoskiej. Bydgoszcz: Towarzystwo Miłośników Miasta Bydgoszczy.
Dyszak, A.S. (2015). Gwara miejska bydgoszczan. Bydgoszcz: Wydawnictwo Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego.
Dyszak, A.S. (2025). Nowy słownik gwary miejskiej bydgoszczan. Wydanie drugie poprawione i uzupełnione. Bydgoszcz: Wydawnictwo Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego.
Furdal, A. (1966). Podział polskich dialektów miejskich. Rozprawy Komisji Językowej Wrocławskiego Towarzystwa Naukowego VI, 155–161.
Kobus, J., Gniazdowski T. (red.). (2018). Słownik języka mieszkańców okolic Gniezna. Święta, wierzenia i przesądy. Poznań: Wydawnictwo „Poznańskie Studia Polonistyczne”.
Kobus, J., Migdałek, A. (2021). Słownik języka mieszkańców okolic Pobiedzisk. Praca na roli i w gospodarstwie. Poznań: Wydawnictwo „Poznańskie Studia Polonistyczne”.
Meller, D. (2015). Słownik gwary używanej w Chełmży i okolicach (tzw. gwara chełmińska). Chełmża, Toruń: Pracownia Sztuk Plastycznych.
Moch, W. (2016). Stylizacja dialektalna i regionalizacja kreatywna w powieści Franciszka Becińskiego Wieś na zakręcie drogi. Gwara kujawska a gwary bydgoska i poznańska. W: A.S. Dyszak, I. Benenowska (red.), Linguistica Bidgostiana. Series Nova II (s. 91–108). Warszawa: BEL Studio.
Nitsch, K. (1914). Odrębności językowe Poznania, Krakowa i Warszawy. Język Polski II, 262–270.
Przedruk w: Nitsch, K. (1955). Wybór pism polonistycznych, t. II: Studia wyrazowe (s. 209–217). Wrocław–Kraków: Zakład imienia Ossolińskich – Wydawnictwo.
Osowski, B. (red.). (2018a). Gospodarz. Słownik języka mieszkańców powiatu kolskiego. Poznań: Wydawnictwo Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk.
Osowski, B. (red.). (2018b). Gospodyni. Słownik języka mieszkańców powiatu kolskiego. Poznań: Wydawnictwo Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk.
Padalak, J. (1997). Potoczne nazewnictwo miejskie Poznania. W: P, s. 92–102.
Przybylska, R. (2017). Ogólna charakterystyka słownika. W: K, s. 9–13.
Umińska-Tytoń, E. (2007a). Charakterystyka słownictwa. W: Ł, s. 65–94.
Umińska-Tytoń, E. (2007b). Nieoficjalne nazewnictwo miejskie. W: Ł, s. 115–150.
Walczak, B. (1997). Słownictwo. W: P, s. 53–69.
Waniakowa, J. (1995). O pewnym regionalizmie południowopolskim [nakastlik]. W: A. Otfinowski (red.), Materiały XVII Konferencji Młodych Językoznawców-Dydaktyków. Bydgoszcz-Wenecja 22–24 maja 1990 (s. 179–187). Bydgoszcz: Wydawnictwo Uczelniane WSP w Bydgoszczy.
Wieczorkiewicz, B. (1967/68). Współczesna gwara warszawska. Próba charakterystyki. Literatura Ludowa XI, nr 4–6, 61–79.
Wieczorkiewicz, B. (1976). Metodologia badań gwar miejskich. W: W. Lubaś (red.), Miejska polszczyzna mówiona. Metodologia badań. Materiały z konferencji naukowej w Sosnowcu w dniach 20–21 czerwca 1974 roku (s. 9–20). Katowice: Uniwersytet Śląski.
Wyderka, B. (2005). Odmiany regionalne czy regiony językowe? Biuletyn Polskiego Towarzystwa Językoznawczego LXI, 59–66.
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License
Copyright (c) 2025 Słowo. Studia językoznawcze
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.
