Pierwsze przejście demograficzne w Pstrągowej (koniec XIX i początek XX w.)
DOI:
https://doi.org/10.15584/galisim.2025.12.18Słowa kluczowe:
demografia, pierwsze przejście demograficzne, Galicja, Pstrągowa, wieśAbstrakt
Artykuł dotyczy zmian demograficznych zachodzących w Pstrągowej w latach 1874–1912. Zbadano pierwsze przejście demograficzne, bazując na opracowanym odpowiednio materiale archiwalnym. W tym celu przeanalizowano 4438 metryk urodzeń oraz 2564 metryk zgonów. Chcąc lepiej poznać tamtejszą społeczność, szczególne miejsce poświęcono dziejom miejscowości. Narracja obejmująca wydarzenia po rabacji galicyjskiej, zbudowana na podstawie ówczesnej prasy, zawiera dotąd nieznane informacje dotyczące badanej wsi. Dzięki temu zabiegowi ukazano, że rozwój cywilizacyjny znajduje odzwierciedlenie w zmianach demograficznych. Wykazano transformację dynamiki populacji.
Downloads
Bibliografia
Dembiński S., Rok 1846. Kronika dworów szlacheckich zebrana na pięćdziesięcioletnią rocznicę smutnych wypadków lutego, z drukarni L.D. Stoegera, Jasło 1896.
Długosz J., Liber beneficiorum dioecesis Cracoviensis nunc primum e codice autographo editus, t. II, Ex typographia Kirchmajeriana, Kraków 1864.
Jougan A., Kancelarya Parafialna czyli zbiór przepisów kościelnych i państwowych dla urzędów parafialnych z szczególniejszem uwzględnieniem ksiąg metrykalnych, Drukarnia „Polonia”, Lwów 1912.
„Materiały do Klimatografii Galicji”, Drukarnia Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 1886, 1888, 1891, 1894 – 1895, 1898, 1904.
Ostaszewski-Barański K., Krwawy rok: opowiadanie historyczne, Wilhelm Zukerkandl, Złoczów 1913.
Schematismus Universi Venerabilis Cleri Saecularis et Regularis Dioeceseos Tarnoviensis pro Anno Domini 1874, Typis Józef Karnstädt, Tarnów 1874 i lata następne do 1912 r.
Słownik Królestwa Polskiego, t. 9, red. B. Chlebowski, W. Walewski, F. Sulimierski, Warszawa Borowski S., Rozwój demograficzny i problem maltuzjański na ziemiach polskich pod panowaniem niemieckim w latach 1807–1914, „Przeszłość Demograficzna Polski” 1970, t. 3, s. 125–137.
Borowski S., Zgony i wiek zmarłych w Wielkopolsce w latach 1806–1914, „Przeszłość Demograficzna Polski” 1967, t. 1, s. 111–130.
Brodnicka E., Ludność parafii Wieleń nad Notecią w drugiej połowie XVIII w., „Przeszłość Demograficzna Polski” 1968, t. 2, s. 177–215.
Eberhardt P., Fazy rozwoju demograficznego Polski, „Rocznik Nauk Społecznych” 2014, t. 6, nr 2, s. 135–160.
Falniowska-Gradowska A., Z dziejów wsi nad środkowym Wisłokiem w XVIII wieku [w:] Studia nad dziejami Strzyżowa i okolic, red. S. Cynarski, Towarzystwo Naukowe, Rzeszów 1980, s. 195–244.
Fihel A., Płeć a trwanie życia. Analiza demograficzna, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2011.
Gawęda S., Rozwój gospodarki wiejskiej od połowy XV do początków XVII wieku [w:] Studia nad dziejami Strzyżowa i okolic, red. S. Cynarski, Towarzystwo Naukowe, Rzeszów 1980, s. 85–110.
Gwoździcki W., Dzieje miasteczka i parafii Czudec, Wydawnictwo Archidiecezji Przemyskiej, Przemyśl 1992.
Karaś M., Nazwy miejscowe byłego powiatu strzyżowskiego [w:] Studia nad dziejami Strzyżowa i okolic, red. S. Cynarski, Towarzystwo Naukowe, Rzeszów 1980, s. 31–58.
Kotowska I., Ewolucja badań nad procesami ludnościowymi i relacji między demografią a naukami ekonomicznymi – zarys problematyki [w:] Ewolucja nauk ekonomicznych. Jedność a różnorodność, relacje do innych nauk, problemy klasyfikacyjne, red. M. Gorynia, Polska Akademia Nauk, Warszawa 2019, s. 153–172.
Kuklo C., Demografia Rzeczypospolitej przedrozbiorowej, Wydawnictwo DiG, Warszawa 2009.
Kumor B., Schematyzmy diecezji tarnowskiej z XIX w. jako źródło demograficzne, „Przeszłość Demograficzna Polski” 1967, t. 1, s. 67–87.
Ładogórski T., Periodyzacja rozwoju demograficznego ludności polskich ziem zachodnich i północnych w latach 1816–1914, „Przeszłość Demograficzna Polski” 1972, t. 5, s. 103–117.
Maksimowicz A., Wzorzec umieralności w kolejnych fazach przejścia [w:] Teoria przejścia demograficznego, red. M. Okólski, Państwowe Wydawnictwo Ekonomiczne, Warszawa 1990, s. 118–163.
Ogórek B., Populacja Krakowa w kontekście długofalowych procesów demograficznych na przełomie XIX i XX wieku, „Przeszłość Demograficzna Polski” 2013, t. 32, s. 25–87.
Ogórek B., Transformacja demograficzna ludności Krakowa w latach 1859–2010, „Rocznik Małopolski” 2013, t. 15, s. 105–127.
Okólski M., Modernizacja społeczeństwa a przejście demograficzne [w:] Teoria przejścia demograficznego, red. M. Okólski, Państwowe Wydawnictwo Ekonomiczne, Warszawa 1990, s. 14–90.
Pilarz B., Stec B., Złotek M., Pstrągowa. Nasza mała ojczyzna, Poligrafia Wyższego Seminarium Duchownego, Rzeszów 2004.
Pociecha J., The Process of Demographic Transition in Lands of the Former Polish – Lithuanian Commonwealth and Other Areas with Polish – Speaking Populations 1865–1912, „Przeszłość Demograficzna Polski” 2020, t. 42, s. 123–146.
Puczyński B., Ludność Brzeżan i okolicy w XVII i XVIII w., cz. II, „Przeszłość Demograficzna Polski” 1972, t. 5, s. 15–64.
Pułaska-Turyna B., Wzorzec rozrodczości w kolejnych fazach przejścia [w:] Teoria przejścia demograficznego, red. M. Okólski, Państwowe Wydawnictwo Ekonomiczne, Warszawa 1990, s. 192–214.
Rachwał P., Księgi metrykalne z czasów zaboru austriackiego w archiwach parafialnych w Lubelskiem – regulacje prawne, stan zachowania, „Rocznik Lubelskiego Towarzystwa Genealogicznego” 2014, t. 6, s. 306–325.
Rejman S., Pierwsze przejście demograficzne w Galicji jako element modernizacji – Rzeszów na tle największych miast Galicji: Lwowa i Krakowa, „Galicja” 2021, t. 7, s. 327–343.
Rejman S., Zgony i ich uwarunkowania w parafii farnej w Rzeszowie w latach 1876–1913 w kontekście pierwszego przejścia demograficznego, „Przeszłość Demograficzna Polski” 2018, t. 40, s. 245–270.
Sieradzki J., Wycech C., Rok 1846 w Galicji, PWN, Warszawa 1958.
Ślusarek K., W przededniu autonomii. Własność ziemska i ziemiaństwo zachodniej Galicji w połowie XIX wieku, Wydawnictwo DiG, Warszawa 2013.
Wałach E., Rabacja galicyjska w powiecie strzyżowskim, Rzeszów 2022.
Wnęk K., Przemiany demograficzne we Lwowie w latach 1829–1938, „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego” 2008, z. 135, s. 113–127.
Wnęk K., Zyblikiewicz L., Callahan E., Ludność nowoczesnego Lwowa w latach 1857–1938, Towarzystwo Naukowe Societas Vistulana, Kraków 2006.
X. Sprawozdanie Wydziału Krakowskiego Towarzystwa Oświaty Ludowej: rok 1892, Drukarnia Związkowa pod zarządem A. Szyjewskiego, Kraków 1893.
Zając K., Studium nad ruchem naturalnym miasta Rymanowa w świetle ksiąg parafialnych z lat 1850–1950, „Przeszłość Demograficzna Polski” 1969, t. 3, s. 143–177.
Zamorski K., Transformacja demograficzna w Galicji na tle przemian ludnościowych innych obszarów Europy Środkowej w drugiej połowie XIX wieku i na początku XX w., Nakładem Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 1991.
Zygmunt A., Dokąd zmierza starzejąca się Europa? O uwarunkowaniach i konsekwencjach starości demograficznej [w:] Wieloproblemowość – wybrane aspekty ponowoczesności, red. G. Libor, M. Michalska, Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, Katowice 2014, s. 9–27.
Żyromski M., Dziewiętnastowieczna rodzina polska, „Roczniki Socjologii Rodziny” 2000, t. 12, s. 173–188.
http://napogorzu.blogspot.com/2011/08/kapliczka-w-nowej-wsi-czudeckiej.html
Pobrania
Opublikowane
Jak cytować
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Galicja. Studia i materiały
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
