„Od kuchcika do hrabiego”: pamflet na Badenich z 1895 r. i spór o pochodzenie rodziny *
DOI:
https://doi.org/10.15584/galisim.2025.12.22Słowa kluczowe:
Badeni h. Bończa, Wiedeń, arystokracja, pamflet, pochodzenieAbstrakt
W 1895 r. ukazał się pamflet wymierzony w Kazimierza Badeniego i jego rodzinę. Tekst sugerował plebejskie korzenie Badenich i wzbudził dyskusję na temat ich pochodzenia, które nie było jednoznacznie ustalone. Oficjalna wersja historii rodziny opierała się na legendzie skonstruowanej w XVIII w., na podstawie której rodzina uzasadniała swoje pretensje do szlachectwa, a zwarte w niej włoskie korzenie Badenich były stałym elementem opisów genealogicznych w literaturze XIX w. Wykorzystał je również anonimowy autor pamfletu, stwarzając postać kuchcika Giuseppego Badeniego, który miał uosabiać w utworze Stanisława Badeniego, pracownika Gabinetu Stanisława Augusta. Pamflecista wykorzystał nie do końca jasną historię rodziny, deformując jej obraz. Posłużył się plotkami o kucharskiej metryce Badenich, które mogły powstać jeszcze w XVIII w., a co w 1895 r. miał przypomnieć Adam Stanisław Sapieha.
Downloads
Bibliografia
Badeni S., Ojciec i stryj [w:] tegoż, Wczoraj i przedwczoraj. Wspomnienia i szkice, Londyn 1963, s. 199–208.
Badini, Carlo Francesco [w:] A Biographical Dictionary of Actors, Actresses, Musicians, Dancers, Managers and other stage personel in London, 1660–1800, red. P.H. Highfill Jr.,
K.A. Burnim, E.A. Langhans, vol. 1, Carbondale–Edwardsville 1973, s. 208–210.
Bieś A.P., Jan Badeni SJ (1858–1899). U początków ruchu społecznego katolików w Galicji, Kraków 2012.
Bobrowicz J.N., Dodatek do Herbarza polskiego ks. Kaspra Niesieckiego, Lipsk 1844.
Boniecki A., Herbarz polski, t. I, Warszawa 1899.
Boniecki A., Herbarz polski. Uzupełnienia i sprostowania do części I, z. I, Warszawa 1901.
Bruchnalska M., Badeniowa z Pietruskich Seweryna (1812–1878) [w:] Polski słownik biograficzny, t. 1, Kraków 1935, s. 211.
Buonocore M., Witold Władysław Korneliusz Zieliński (1836–1895) e Francesco Foucault di Daugnon (1836–1920). In margine alle relazioni italo-polacche di fine Ottocento [w:] Un intellettuale polacco sulle strade d’Europa. Studi in onore de Jan Władysław Woś in occasione del suo 70˚ compleanno, red. A. Biagini, F. Dante, Rzym 2010, s. 147–165.
Cetwiński M., Derwich M., Herby, legendy, dawne mity, Wrocław 1989.
Chłędowski K., Pamiętniki, t. 1: Galicja (1843–1880), oprac. A. Knot, Kraków 1957.
Foucault de Daugnon F., Gli Italiani in Polonia dal IX secolo al XVIII. Note storiche con brevi cenni genealogici araldici e biografici, t. 1, Cremona 1905.
Dunin-Borkowski J.S., Almanach błękitny. Genealogie żyjących rodów polskich, Warszawa–Lwów 1908.
Dunin-Borkowski J.S., Genealogie żyjących utytułowanych rodów polskich, Lwów 1895.
Dunin-Borkowski J.S., Spis nazwisk szlachty polskiej, Lwów 1887.
Dziadzio A., Kazimierz Badeni jako namiestnik Galicji [w:] Versus Amicis rara avis est. Studia poświęcone pamięci Wojciecha Organiściaka, red. A Lityński, A. Matan, M. Mikołajczyk, D. Nawrot, G. Nancka, Katowice 2020, s. 180–201.
Gothaisches genealogisches Taschenbuch der gräflichen Häuser, „Almanach de Gothaˮ R. 31, Gotha 1858.
Grodziski S., Sejm Krajowy galicyjski 1861–1914, t. 2, Źródła, Warszawa 1993.
Grzegorczyk P., Filochowski Wacław (1889–1944) [w:] Polski słownik biograficzny, t. 6, Kraków 1948, s. 463–464.
Habielski R., Człowiek jasnych barw. Stefan Badeni, jego czasy i jego pisarstwo [w:] S. Badeni, Świat przedwczorajszy, Warszawa 1996, s. 11–50.
Iwanowski H., Szczęsny Czacki [w:] tegoż, Kilka rysów i pamiątek, Poznań 1860, s. 367–429.
Jabłoński H., Badeni Michał (1794–1863) [w:] Polski słownik biograficzny, t. 1, Kraków 1935, s. 208–209.
Kantecki K., Stanisław Poniatowski, kasztelan krakowski, ojciec Stanisława Augusta, Szczęsne 2021.
Kiniewicz S., Środowisko rodzinne Adama Stefana Sapiehy [w:] Księga Sapieżyńska, t. I, red. J. Wolny, R. Zawadzki, Kraków 1982, s. 23–29.
Kołodziejczyk A., Pochodzenie, kariera i działalność regenta koronnego Stanisława Badeniego (1746–1824) [w:] Baza wiedzy na witrynie Łazienek Królewskich w Warszawie, URL: https://www.lazienki-krolewskie.pl/pl/edukacja/baza-wiedzy/stanislaw-badeni [dostęp: 8.01.2024].
Kosiński A.A., Przewodnik heraldyczny. Monografie kilkudziesięciu znakomitszych rodzin, spis rodzin senatorskich i tytuły honorowe posiadających, t. 1, Kraków 1877.
La Legge: monitore giudiziario e amministrativo del Regno d’Italia, Anno VI, nr 97, Firenze 10 XI 1866, s. 1073–1092.
Lanckorońska K., Słowo wstępne [w:] S. Badeni, Świat przedwczorajszy, Warszawa 1996, s. 7–10.
Leśniak F., Urzędnicy i personel pomocniczy w wielkorządach krakowskich w okresie nowożytnym, Kraków 2020.
Łazuga W., Kazimierz hr. Badeni. Szkic do portretu austriackiego premiera [w:] Polacy i Niemcy. Dziesięć wieków sąsiedztwa. Studia ofiarowane profesorowi Januszowi Pajewskiemu w osiemdziesiątą rocznicę urodzin, red. A. Czubiński, Warszawa 1987, s. 167–182.
Łazuga W., „Rządy polskie” w Austrii. Gabinet Kazimierza hr. Badeniego, Poznań 1991.
Łazuga W., Kalkulować… Polacy na szczytach C.K. monarchii, Poznań 2013.
Łazuga W., W kręgu mitu habsburskiego. Alicja Ankarcrona-Badeni-Habsburg-Altenburg (1889–1985), „Galicja. Studia i materiały” 2020, t. 6, s. 375–402.
Łopaciński W., Badeni Ignacy (1786–1859) [w:] Polski słownik biograficzny, t. 1, Kraków 1935, s. 204–205.
Markiewicz H., Paszkwil i pamflet, „Roczniki Humanistyczne” 1971, t. XIX, z. 1, s. 273–282.
Meloch M., Badeni Marcin (†1824) [w:] Polski słownik biograficzny, t. 1, Kraków 1935, s. 207–208.
Mycielski M., Marcin Badeni [1751–1824]. Kariera kontuszowego ministra, Warszawa 1994.
Niesiecki K., Herbarz polski, wyd. J.N. Bobrowicz, t. II, Lipsk 1839.
Olszamowska-Skowrońska Z., Badeni Sebastjan [w:] Polski słownik biograficzny, t. 1, Kraków 1935, s. 209.
Pamiętniki Sabiny z Gostkowskich Grzegorzewskiej, Warszawa 1889.
Pohorecki F., Badeni Władsyław (1819–1888) [w:] Polski słownik biograficzny, t. 1, Kraków 1935, s. 211.
Poplatek J., Badeni Jan (1858–1899) [w:] Polski słownik biograficzny, t. 1, 1935, s. 205.
Raccolta de’bandi, notificazioni, editti &c. publicati in Bologna dopo l’ingresso delle truppe francesi, P. IX, Bologna [1796].
Redakcja, Badeni Stanisław (†1824) [w:] Polski słownik biograficzny, t. 1, 1935, s. 209.
Rietstap J.B., Armorial général; precede d’un dictionnaire des termes du blazon, t. 2, Gouda 1887.
Rymszyna M., Gabinet Stanisława Augusta, Warszawa 1962.
Schlachtschitz [w:] Meyers Konversations-Lexikon, B. XIV, Leipzig 1889, s. 494.
Siadkowski M., Dyskurs o (nie)lojalności polskiej elity politycznej, „Przegląd Historyczny” 2008, t. 99, z. 4, s. 553–581.
Siadkowski M., The Land Exhibition in Lemberg (Lwów, L’viv) in 1894, Galicia and Schlachzizen in the German political discourse in Vienna, „Zeitschrift für Ostmitteleuropa-Forschung” 58 (2009), H. 1–2, s. 197–222.
Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. V, red. F. Sulimierski, B. Chlebowski, J. Krzywicki, W. Walewski, Warszawa 1884.
Słownik pseudonimów pisarzy polskich XV w.–1970 r., t. II (J–Q), red. E. Jankowski, Wrocław–Warszawa–Kraków 1995.
Starzyński S., Badeni Kazimierz hr. (1846–1909) [w:] Polski słownik biograficzny, t. 1, Kraków 1935, s. 205–207.
Starzyński S., Badeni Stanisław Marcin hr. (1850–1912) [w:] Polski słownik biograficzny, t. 1, Kraków 1935, s. 209–211.
Syrek J., Nie bój się żyć. Biografia ojca Joachima Badeniego, Kraków 2014.
Szymczak D., Badeni Stanisław Marcin [w:] Marszałkowie i prezydujący polskich organów przedstawicielskich doby zaborów. Słownik biograficzny polskiego parlamentaryzmu, t. 2, red. D. Kupisz, Warszawa 2022, s. 26–48.
Tomkowicz S., Z prywatnej korespondencji Stanisława Augusta ze Stanisławem Badenim, regentem koronnym, Kraków 1882.
Uruski S., Rodzina. Herbarz szlachty polskiej, wyd. A.A. Kosiński, A. Włodarski, t. I, Warszawa 1904.
Volumina legum. Przedruk zbioru praw, t. VII, wyd. J. Ohryzko, Warszawa 1860.
Witting J.B., Ahnentafel der gräflichen Familie Badeni, „Monatsblatt der Kais. Kön. Heraldnischen Gesellschaft «Adler»ˮ, B. III, nr 59 (179), Wien, November 1895, s. 438.
Witting J.B., Zur Geschichte der gräflichen Familie Badeni, „Monatsblatt der Kais. Kön. Heraldnischen Gesellschaft «Adler»ˮ, B. IV, nr 1 (181), Wien, Januar 1896, s. 1–6.
Żórawska-Witkowska A., Muzyka na dworze i w teatrze Stanisława Augusta, Warszawa 1995.
Żychliński T., Złota księga szlachty polskiej, R. VII, Poznań 1885.
Żychliński T., Złota księga szlachty polskiej, R. XVII, Poznań 1895.
Pobrania
Opublikowane
Jak cytować
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Galicja. Studia i materiały
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
