The great poet and the “little” composer. Wyspiański and Raczyński in the shadow of Akropolis
DOI:
https://doi.org/10.15584/galiciana.2025.19.24Keywords:
Akropolis, Wyspiański, Young Poland in music, music journalism in Cracow at the beginnig of 20th centuryAbstract
The main character of the article is Bolesław Raczyński (1879–1937), showed in a context of meeting the great artist Stanisław Wyspiański. Raczyński is a man who was tragically involved in social conditions of his time. Composer, teacher and quite a good columnist didn’t develop his potential. Raczyński, at the age of 19, composed music for Wyspiański’s dramas on his demand. Musical excerpts from Akropolis were preserved. The author asks: why did Wyspiański choose such inexperienced composer? She brings back Wyspiański’s acquaintances with much more prominent musicians (Henryk Opieński, Felicjan Szopski), who didn’t respond to his request and never wrote music for his dramas. Raczyński was a well-known character in Cracow, Young Poland period. Wyspiański and Stanisław Kamocki were creating vignettes for editions of his works. Witold Wojtkiewicz painted an excellent portrait of young Raczyński, who was his good friend. Fragments of Raczyński’s preserved work show that meeting with Wyspiański was a great moment of his life. It seems he didn’t make the most of this opportunity.
Downloads
References
Ekielski W., Akropolis: pomysł zabudowania Wawelu obmyśleli Stanisław Wyspiański i Władysław Ekielski w latach 1904–1906, Kraków 1908.
Listy Stanisława Wyspiańskiego do Józefa Mehoffera, Henryka Opieńskiego i Tadeusza Stryjeńskiego, oprac. L. Płoszewski, J. Dürr-Durski, M. Rydlowa, Kraków 1994.
Opieński H., Listy do Anny, z. 1, Okres żółkiewski 1.03–16.08.1894, oprac. J. Cywińska, M. Sieradz, J. Leśniewska, J. Sygnarski, Fryburg 2021.
Prokesh W.J., Akropolis Stanisława Wyspiańskiego, „Biesiada Literacka” 1904, nr 17, s. 325–326.
Prokesch W.J., Z teatru miejskiego, „Nowa Reforma” 1916, nr 607, s. 3.
Raczyński B., O recenzyach muzycznych, „Maski” 1919, z. 10, s. 159–160.
Raczyński B., Stanisław Wyspiański (Wspomnienia na tle osobistych przeżyć), „Kurier Literacko-Naukowy” 1934, nr 33, s. 6–7; II W kole rodzinnym, nr 34, s. 6–7; III Zdrowie Wyspiańskiego, nr 35, s. 2–3; IV Profesor Akademii Sztuk Pięknych nr 36, s. 2–3; V Wyznania artystyczne, nr 37, s. 2–3; VI Wyspiański a recenzenci, nr 38, s. 2–4; VII Nastawienie muzyczne, nr 39, s. 2–3; VIII Wyspiański w teatrze, nr 40, s. 2–3; IX Opinje, plotki i ploteczki, nr 41, s. 5–7.
Raczyński B., Stanisław Wyspiański o powstaniu jasełek, „Kurier Literacko-Naukowy” 1934, nr 53, s. 6.
Raczyński B., Stara piosenka, Lipsk 1907, nuty, https://polona.pl/preview/4415df36-1702-4bbd-8370-6e644f4b9c8e (15.09.2024).
Raczyński B., Teorya muzyki (Elementarz muzyczny), Kraków 1911.
Raczyńskiego wypadek, „Nowości Illustrowane” 1922, nr 23, s. 3–4.
Raczyński B., O naszą pieśń ludową, „Muzyka i Śpiew” 1926, nr 63, s. 1–3.
Raczyński B., Listy z Krynicy, „Czas” 1933, nr 14, s. 2.
Raczyńskiego Nekrolog, https://polona.pl/item-view/e3df23ff-9280-46ac-b0d5-75b17281fbca?page=0.115 (15.08.2024).
Reiss J., Reforma krytyki muzycznej, „Maski” 1919, z. 8, s. 127–128.
Szymanowski K., Korespondencja: pełna edycja zachowanych listów od i do kompozytora, t. 1: 1903–1919, zebrał i oprac. T. Chylińska, Kraków 2007.
Troski i spory muzykologii polskiej 1905–1926. Korespondencja między Adolfem Chybińskim i Zdzisławem Jachimeckim, oprac. K. Winowicz, Kraków 1983.
Z teatru krakowskiego (Królewicz Jaszczur, baśń muzyczna w 3-ch odsłonach, słowa i muzyka B. Raczyńskiego), „Świat” 1907, nr 48, s. 22–23
Błaszczyk L.T., Żydzi w kulturze muzycznej ziem polskich w XIX i XX wieku. Słownik biograficzny, Warszawa 2014.
Cywińska J., Przyjaciel Paderewskiego, Wyspiańskiego i Karłowicza. Henryk Opieński jako kompozytor, Toruń 2023.
Ekielski W., Wspomnienia o Wyspiańskim [w:] Wyspiański w oczach współczesnych t. 1, oprac. L. Płoszewski, Kraków 1971, s. 352–363.
Gwizdalanka D., Uwodziciel. Rzecz o Karolu Szymanowskim. O osobie, muzyce, przyjaciołach, wyznawcach i (urojonych) wrogach. O inspiracjach, fascynacjach i fobiach, Kraków 2021.
Janczyk A., Wawel Wyspiańskiego, https://karnet.krakowculture.pl/53401-krakow-wawel-wyspianskiego (20.09.2024).
Jackowski J.P., Zachować dawne nagrania. Zarys historii dokumentacji fonograficznej i filmowej polskich tradycji muzycznych i tanecznych, cz. 1 (przełom XIX i XX w. – do drugiej wojny światowej), Warszawa 2014.
Kraków muzyczny 1918–1939, red. M. Drobner, T. Przybylski, Kraków 1980.
Krassowski J., Raczyński, hasło [w:] Kompozytorzy polscy 1918–2000, t. 2: Biogramy, red. M. Podhajski, Gdańsk–Warszawa 2005, s. 808.
Lenartowicz Ś., Witold Wojtkiewicz (1879–1907). Portret muzyka Bolesława Raczyńskiego, 1905, Muzeum Narodowe w Krakowie, 2010, http://www.imnk.pl/gallerybox.php?dir=XX010 (20.08.2024).
Okońska A., Wyspiański a muzyka, „Muzyka” 1960, nr 2, s. 54–68; nr 3 s. 96–115.
Masi L., Wyspiański – muzyk, „Krytyka Muzyczna” 2010, nr 2, https://demusica.edu.pl/wp-content/uploads/2019/07/krytyka_2_masi.pdf (20.08.2024).
Michalik J., Repertuar Teatru Miejskiego w Krakowie 1913–1918, Kraków 2018.
Nowicki A., Spotkania w rzeczach, Warszawa 1991.
Opieński H., Młodość Wyspiańskiego i jego muzyka [w:] Wyspiański w oczach współczesnych, t. 1, oprac. L. Płoszewski, Kraków 1971, s. 161–167.
Opieński H., Znaczenie muzyki w dramatach Wyspiańskiego [w:] Wyspiański w oczach współczesnych, t. 1, oprac. L. Płoszewski, Kraków 1971, s. 156–160.
Orman E., Bolesław Raczyński [w:] Polski Słownik Biograficzny, t. XXIX, Wrocław 1986, https://www.ipsb.nina.gov.pl/a/biografia/boleslaw-zygmunt-raczynski (20.08.2024).
Prussak M., Brzmienia Wyspiańskiego, Kraków 2023.
Raczyńskich Rodzina, https://www.agraart.pl/portret-dr-jana-raczynskiego-1904-2/ (15.08.2024).
Reiss J.W., Almanach muzyczny Krakowa 1780–1914, t. 1, Kraków 1939.
Sewerynik A., Sprawdzanie plagiatu – melodia, blog Prawo muzyki, 2.09.2013, http://prawomuzyki.sewerynik.pl/2013/09/02/sprawdzanie-plagiatu-melodia/ (15.09.2024).
Słownik muzyków polskich, t. II, red. J. Chomiński, Kraków 1967.
Śliwińska M., Wyspiański. Dopóki starczy życia, Warszawa 2017.
Toczek A., Krakowski „Naprzód” i jego polityczne oblicze 1919–1934, Kraków 1997.
Tomaszewski M., Wyspiański Stanisław [w:] Encyklopedia Muzyczna PWM, część biograficzna, t. 12: w–ż, red. E. Dziębowska, Kraków 2012, s. 283–286.
Waśkowski A., Kraków w twórczości Wyspiańskiego, Kraków 1957.
Wyspiański w oczach współczesnych, t. 1–2, oprac. L. Płoszewski, Kraków 1971.
Węgrzyniak R., Łazienki jako przedsionek Hadesu. Historia „Nocy listopadowej” Stanisława Wyspiańskiego, https://www.lazienki-krolewskie.pl/pl/edukacja/baza-wiedzy/historia-nocy-listopadowej-stanislawa-wyspianskiego (15.09.2024).
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License
Copyright (c) 2025 Musica Galiciana. Kultura muzyczna Galicji w kontekście stosunków polsko-ukraińskich
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
