Wielki poeta i „mały” kompozytor. Stanisław Wyspiański i Bolesław Raczyński w cieniu Akropolis
DOI:
https://doi.org/10.15584/galiciana.2025.19.24Słowa kluczowe:
Akropolis, Wyspiański, Młoda Polska w muzyce, dziennikarstwo muzyczne w Krakowie początku XX wiekuAbstrakt
Bohaterem artykułu jest Bolesław Raczyński (1879–1937) ukazany w kontekście spotkania z wielkim artystą Stanisławem Wyspiańskim. Raczyński to postać tragicznie uwikłana w stosunki społeczne tamtego czasu. Kompozytor, pedagog i niezły publicysta nie rozwinął swego potencjału. Na prośbę poety 19-letni Raczyński komponował muzykę do przedstawień dramatów Wyspiańskiego. Zachowały się muzyczne fragmenty do Akropolis. Autorka zadaje pytanie, dlaczego Wyspiański wybrał niedoświadczonego kompozytora do tak odpowiedzialnego zadania. Przywołuje przyjaźnie i znajomości ze znacznie prominentniejszymi muzykami (Henryk Opieński, Felicjan Szopski), którzy jednak na prośbę Wyspiańskiego nie odpowiedzieli i muzyki do jego dramatów nigdy nie napisali. Raczyński był postacią znaną w Krakowie okresu Młodej Polski. Winiety na okładki jego utworów tworzyli Wyspiański i Stanisław Kamocki. Świetny portret młodego Raczyńskiego namalował jego przyjaciel Witold Wojtkiewicz. Z fragmentów zachowanej twórczości Raczyńskiego wynika, że spotkanie z Wyspiańskim było wielkim momentem jego życia. Zdaje się, niewykorzystanym.
Downloads
Bibliografia
Ekielski W., Akropolis: pomysł zabudowania Wawelu obmyśleli Stanisław Wyspiański i Władysław Ekielski w latach 1904–1906, Kraków 1908.
Listy Stanisława Wyspiańskiego do Józefa Mehoffera, Henryka Opieńskiego i Tadeusza Stryjeńskiego, oprac. L. Płoszewski, J. Dürr-Durski, M. Rydlowa, Kraków 1994.
Opieński H., Listy do Anny, z. 1, Okres żółkiewski 1.03–16.08.1894, oprac. J. Cywińska, M. Sieradz, J. Leśniewska, J. Sygnarski, Fryburg 2021.
Prokesh W.J., Akropolis Stanisława Wyspiańskiego, „Biesiada Literacka” 1904, nr 17, s. 325–326.
Prokesch W.J., Z teatru miejskiego, „Nowa Reforma” 1916, nr 607, s. 3.
Raczyński B., O recenzyach muzycznych, „Maski” 1919, z. 10, s. 159–160.
Raczyński B., Stanisław Wyspiański (Wspomnienia na tle osobistych przeżyć), „Kurier Literacko-Naukowy” 1934, nr 33, s. 6–7; II W kole rodzinnym, nr 34, s. 6–7; III Zdrowie Wyspiańskiego, nr 35, s. 2–3; IV Profesor Akademii Sztuk Pięknych nr 36, s. 2–3; V Wyznania artystyczne, nr 37, s. 2–3; VI Wyspiański a recenzenci, nr 38, s. 2–4; VII Nastawienie muzyczne, nr 39, s. 2–3; VIII Wyspiański w teatrze, nr 40, s. 2–3; IX Opinje, plotki i ploteczki, nr 41, s. 5–7.
Raczyński B., Stanisław Wyspiański o powstaniu jasełek, „Kurier Literacko-Naukowy” 1934, nr 53, s. 6.
Raczyński B., Stara piosenka, Lipsk 1907, nuty, https://polona.pl/preview/4415df36-1702-4bbd-8370-6e644f4b9c8e (15.09.2024).
Raczyński B., Teorya muzyki (Elementarz muzyczny), Kraków 1911.
Raczyńskiego wypadek, „Nowości Illustrowane” 1922, nr 23, s. 3–4.
Raczyński B., O naszą pieśń ludową, „Muzyka i Śpiew” 1926, nr 63, s. 1–3.
Raczyński B., Listy z Krynicy, „Czas” 1933, nr 14, s. 2.
Raczyńskiego Nekrolog, https://polona.pl/item-view/e3df23ff-9280-46ac-b0d5-75b17281fbca?page=0.115 (15.08.2024).
Reiss J., Reforma krytyki muzycznej, „Maski” 1919, z. 8, s. 127–128.
Szymanowski K., Korespondencja: pełna edycja zachowanych listów od i do kompozytora, t. 1: 1903–1919, zebrał i oprac. T. Chylińska, Kraków 2007.
Troski i spory muzykologii polskiej 1905–1926. Korespondencja między Adolfem Chybińskim i Zdzisławem Jachimeckim, oprac. K. Winowicz, Kraków 1983.
Z teatru krakowskiego (Królewicz Jaszczur, baśń muzyczna w 3-ch odsłonach, słowa i muzyka B. Raczyńskiego), „Świat” 1907, nr 48, s. 22–23
Błaszczyk L.T., Żydzi w kulturze muzycznej ziem polskich w XIX i XX wieku. Słownik biograficzny, Warszawa 2014.
Cywińska J., Przyjaciel Paderewskiego, Wyspiańskiego i Karłowicza. Henryk Opieński jako kompozytor, Toruń 2023.
Ekielski W., Wspomnienia o Wyspiańskim [w:] Wyspiański w oczach współczesnych t. 1, oprac. L. Płoszewski, Kraków 1971, s. 352–363.
Gwizdalanka D., Uwodziciel. Rzecz o Karolu Szymanowskim. O osobie, muzyce, przyjaciołach, wyznawcach i (urojonych) wrogach. O inspiracjach, fascynacjach i fobiach, Kraków 2021.
Janczyk A., Wawel Wyspiańskiego, https://karnet.krakowculture.pl/53401-krakow-wawel-wyspianskiego (20.09.2024).
Jackowski J.P., Zachować dawne nagrania. Zarys historii dokumentacji fonograficznej i filmowej polskich tradycji muzycznych i tanecznych, cz. 1 (przełom XIX i XX w. – do drugiej wojny światowej), Warszawa 2014.
Kraków muzyczny 1918–1939, red. M. Drobner, T. Przybylski, Kraków 1980.
Krassowski J., Raczyński, hasło [w:] Kompozytorzy polscy 1918–2000, t. 2: Biogramy, red. M. Podhajski, Gdańsk–Warszawa 2005, s. 808.
Lenartowicz Ś., Witold Wojtkiewicz (1879–1907). Portret muzyka Bolesława Raczyńskiego, 1905, Muzeum Narodowe w Krakowie, 2010, http://www.imnk.pl/gallerybox.php?dir=XX010 (20.08.2024).
Okońska A., Wyspiański a muzyka, „Muzyka” 1960, nr 2, s. 54–68; nr 3 s. 96–115.
Masi L., Wyspiański – muzyk, „Krytyka Muzyczna” 2010, nr 2, https://demusica.edu.pl/wp-content/uploads/2019/07/krytyka_2_masi.pdf (20.08.2024).
Michalik J., Repertuar Teatru Miejskiego w Krakowie 1913–1918, Kraków 2018.
Nowicki A., Spotkania w rzeczach, Warszawa 1991.
Opieński H., Młodość Wyspiańskiego i jego muzyka [w:] Wyspiański w oczach współczesnych, t. 1, oprac. L. Płoszewski, Kraków 1971, s. 161–167.
Opieński H., Znaczenie muzyki w dramatach Wyspiańskiego [w:] Wyspiański w oczach współczesnych, t. 1, oprac. L. Płoszewski, Kraków 1971, s. 156–160.
Orman E., Bolesław Raczyński [w:] Polski Słownik Biograficzny, t. XXIX, Wrocław 1986, https://www.ipsb.nina.gov.pl/a/biografia/boleslaw-zygmunt-raczynski (20.08.2024).
Prussak M., Brzmienia Wyspiańskiego, Kraków 2023.
Raczyńskich Rodzina, https://www.agraart.pl/portret-dr-jana-raczynskiego-1904-2/ (15.08.2024).
Reiss J.W., Almanach muzyczny Krakowa 1780–1914, t. 1, Kraków 1939.
Sewerynik A., Sprawdzanie plagiatu – melodia, blog Prawo muzyki, 2.09.2013, http://prawomuzyki.sewerynik.pl/2013/09/02/sprawdzanie-plagiatu-melodia/ (15.09.2024).
Słownik muzyków polskich, t. II, red. J. Chomiński, Kraków 1967.
Śliwińska M., Wyspiański. Dopóki starczy życia, Warszawa 2017.
Toczek A., Krakowski „Naprzód” i jego polityczne oblicze 1919–1934, Kraków 1997.
Tomaszewski M., Wyspiański Stanisław [w:] Encyklopedia Muzyczna PWM, część biograficzna, t. 12: w–ż, red. E. Dziębowska, Kraków 2012, s. 283–286.
Waśkowski A., Kraków w twórczości Wyspiańskiego, Kraków 1957.
Wyspiański w oczach współczesnych, t. 1–2, oprac. L. Płoszewski, Kraków 1971.
Węgrzyniak R., Łazienki jako przedsionek Hadesu. Historia „Nocy listopadowej” Stanisława Wyspiańskiego, https://www.lazienki-krolewskie.pl/pl/edukacja/baza-wiedzy/historia-nocy-listopadowej-stanislawa-wyspianskiego (15.09.2024).
Pobrania
Opublikowane
Jak cytować
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Musica Galiciana. Kultura muzyczna Galicji w kontekście stosunków polsko-ukraińskich
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
