Zarys twórczości organowej o przeznaczeniu pedagogicznym kompozytorów krakowskich z przełomu XIX i XX wieku
DOI:
https://doi.org/10.15584/galiciana.2025.19.7Słowa kluczowe:
organy, muzyka organowa, szkoła na organy, preludia organoweAbstrakt
Muzyka organowa, będąca integralną częścią muzyki liturgicznej, z uwagi na wysoką religijność Polaków miała w czasach zaborów istotny wpływ na kształtowanie wrażliwości muzycznej społeczeństwa. Pomimo tak ważnej roli odznaczała się raczej niskim poziomem wykonawczym. Najwybitniejsi polscy organiści związani byli wówczas z krakowskim i warszawskim ośrodkiem muzycznym, a tamtejsze konserwatoria muzyczne zapewniały najwyższy poziom ich kształcenia. W artykule zawarto zarys twórczości pedagogicznej na organy krakowskich kompozytorów-pedagogów, w tym profesorów klas gry organowej w Szkole Towarzystwa Muzycznego przekształconej w Konserwatorium Towarzystwa Muzycznego: Kazimierza Garbusińskiego, Franciszka Przystała, Wincentego Wacława Richlinga, Waleriana Stysia, Bolesława Wallek-Walewskiego i Władysława Żeleńskiego. Powstały pod koniec XIX w. zbiór 25 Preludiów op. 38 Żeleńskiego do dziś wykorzystywany jest w dydaktyce gry organowej i bywa włączany do repertuaru koncertowego. Tradycje kultury organowej Galicji stworzyły podwaliny pod rozwój wykonawstwa muzyki organowej w Polsce okresie międzywojennym oraz po 1945 roku.
Downloads
Bibliografia
Cholewa F., Wincenty Wacław Richling 1841–1896, „Meteor” 1936, nr 5, s. 142–147.
Garbusiński K., Przystał F., Styś W., Wallek-Walewski B., 100 preludyi dwu, trzy, cztero i wielogłosowych na organy, Chicago 1914.
Księżarski H., Przemówienie przy złożeniu do grobu zwłok ś.p. Wincentego Gorączkiewicza miane dnia 13 listopada 1858 r., Kraków 1860.
Makowski H., Mieczysław S., Szkoła na organy. Część I, Warszawa [b.r.].
Programy koncertowe krakowskie z lat 1850–1918 przechowywane w Sekcji Zbiorów Muzycznych Biblioteki Jagiellońskiej (sygn. 4305).
Rychling W., Pastorałki. Zbiór preludyj organowych na czas Bożego Narodzenia, Kraków [b.r.].
Rychling W., Pastorałki. Zbiór preludyj organowych na czas Bożego Narodzenia, wyd. 2 powiększone, Kraków [b.r.].
Rychling W., Zbiór preludyj kościelnych na organ lub harmonium. Zeszyt pierwszy, Kraków [b.r.].
Szopski F., Władysław Żeleński, Warszawa 1928.
Żeleński W., 25 Preludyi dwu, trzy i czterogłosowych na organ lub fisharmonikę do użytku organistów i kształcącéj się młodzieży, Dzieło 38, z. I–II, Warszawa 1881.
Dopierała D., Preludia na organy op. 38 Władysława Żeleńskiego, jako przejaw polskości w muzyce, „Prace Naukowe Akademii im. Jana Długosza w Częstochowie” 2014, z. 9, s. 79–87.
Erdman J., Polska muzyka organowa epoki romantycznej, Warszawa [b.r.].
Gawiejnowicz W., Surzyński, Gieburowski, Nowowiejski. Wybrane aspekty życia i działalności, Poznań 2020.
Gołos J., Polskie organy i muzyka organowa, Warszawa 1972.
Grajter P., Przegląd wybranych metod nauczania gry na organach na przestrzeni dwóch ostatnich stuleci [w:] Organy i muzyka organowa XI, red. J. Krassowski, Gdańsk 2000, s. 100–112.
Lachowicz S., Freyer August [w:] Encyklopedia Muzyczna PWM, część biograficzna, t. 3: efg, red. E. Dziębowska, Kraków 1987, s. 160–161.
Lewicki M., Edytorstwo muzyczne w Krakowie w latach 1850–1918, Kraków 2021.
Mrowiec K., Kultura muzyczna i pieśń kościelna [w:] Historia Kościoła w Polsce, t. II, cz. 1, red. B. Kumor, Z. Obertyński, Poznań–Warszawa 1979 s. 712–717.
Mrowiec K., Polska pieśń kościelna w opracowaniu kompozytorów XIX wieku, Lublin 1964.
Negrey M., Żeleński Władysław [w:] Encyklopedia Muzyczna PWM, część biograficzna, t. 12: w–ż, red. E. Dziębowska, Kraków 2012, s. 392–401.
Perkowska M., Garbusiński Kazimierz [w:] Encyklopedia Muzyczna PWM, część biograficzna, t. 3: efg, red. E. Dziębowska, Kraków 1987, s. 231.
Poniatowska I., Historia Muzyki Polskiej, t. V, cz. 2a: Romantyzm. Twórczość muzyczna 1850–1900, red. S. Sutkowski, Warszawa 2010.
Przybylski T., Organistyka krakowska XVIII i XIX wieku oraz w latach międzywojennych XX wieku [w:] Organy i muzyka organowa XIII, red. J. Krassowski, Gdańsk 2006, s. 36–62.
Przybylski T., Tradycje muzyki organowej w XIX-wiecznym Krakowie [w:] Organy i muzyka organowa, red. J. Krassowski, Gdańsk 1977, s. 141–154.
Przybylski T., Wincenty Wacław Richling (1841–1896) [w:] Organy i muzyka organowa II, red. J. Krassowski, Gdańsk 1978, s. 291–305.
Przybylski T., Z dziejów kształcenia organistów w Polsce w XIX wieku i w pierwszej połowie XX wieku [w:] Muzyka religijna – między epokami i kulturami, t. 1, red. K. Turek, B. Mika, Katowice 2008, s. 105–116.
Przybylski T., Z dziejów nauczania muzyki w Krakowie. Od średniowiecza do czasów współczesnych, Kraków 1994.
Schletz A., Tyrowicz M., Księżarski Henryk Bernard Stanisław [w:] Polski Słownik Biograficzny, t. 15, red. E. Rostworowski, Wrocław 1970, s. 634.
Woszczalski J., Lewicki M., O autorstwie i datowaniu edycji zbioru „25 Preludiów” op. 38 Władysława Żeleńskiego, „Muzyka” 2023, nr 4, s. 113–123.
Wyrwa I., Problematyka wykonawcza utworów organowych Feliksa Nowowiejskiego w świetle poglądów estetycznych kompozytora, Lublin 2011.
Zalewski W., Polska twórczość organowa zainspirowana pieśnią kościelną w liturgii Kościoła rzymskokatolickiego, cz. I, „Pro Musica Sacra” 2014, t. 12, s. 169–199.
Pobrania
Opublikowane
Jak cytować
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Musica Galiciana. Kultura muzyczna Galicji w kontekście stosunków polsko-ukraińskich
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
