Polaryzacja ekonomiczna ludności ukraińskiej w czasie rosyjskiej agresji militarnej
Słowa kluczowe:
Ukraina, wojna, polaryzacja ekonomiczna ludności, nierówności ekonomiczne, bogactwo i ubóstwo, klasa średniaAbstrakt
Celem opracowania jest ocena poziomu polaryzacji ekonomicznej ludności Ukrainy oraz identyfikacja kierunków jej zmian i potencjalnych konsekwencji pogłębiających się nierówności społecznych w warunkach rosyjskiej agresji militarnej. Podejście metodyczne przyjęte w badaniu opierało się na zasadach dialektyki oraz na wykorzystaniu kluczowych metod analityczno‑syntetycznych, indukcyjno‑dedukcyjnych i opisowo‑analitycznych, uzupełnionych procesami systematyzacji i uogólniania uzyskanych wyników. W celu ilościowego ujęcia nierówności ekonomicznych poprzez wskaźnik stopnia polaryzacji ekonomicznej populacji, wykorzystano współczynnik Giniego powszechnie wykorzystywany w tego typu analizach. Koncepcyjnym i metodycznym punktwm wyjścia było założenie, że polaryzacja ekonomiczna ludności stanowi zarówno czynnik jak i przejaw narastających nierówności społecznych.
Ustalono, że rosyjska agresia militarna spowodowała katastrofalne szkody w gospodarce kraju i stała się głównym czynnikiem gwałtownego nasilania się procesu ekonomicznej polaryzacji ludnosci Ukrainy – osoby zamożne bogacą się szybciej, osoby ubogie doświadczają dalszego pogorszenia sytuacji materialnej, natomiast klasa średnia stopniowo się kurczy. Zjawiska te przyczyniają się do wzrostu nierówności społecznych i odpowiadających im napięć społeczno-ekonomicznych w kraju, czego konsekwencją jest dalsze pogłębienie polaryzacji ekonomicznej. Powstała sytuacja rodzi potencjalne ryzyko eskalacji nierówności o charakterze militarnym – wojnnym i wojskowym – co jest szczególnie niepożądane w warunkach trwającego konfliktu. Zastanawiajacy pozostaje fakt, że pomimo tych okoliczności, Ukraińcy zachowują znaczny poziom optymizmu, wykazując wysokie wskaźniki poczucia sensu życia.
Downloads
Bibliografia
Acemoglu, D., Robinson, J.A. (2012). Dlaczego narody upadają. Źródła władzy, dobrobytu i ubóstwa. Nowy Jork: Crown Business (w języku angielskim).
Bilous, O. (2025). Biedni czy bogaci: Ukraińcy oceniają poziom własnego dobrobytu. Pobrane z: https://www.rbc.ua/rus/news/bidni-chi-bagati-ukrayintsi-otsinili-riven-1760349577.html (2025.12.22) (w języku ukraińskim).
Blyznyuk, V., Shumska, S., Burlai, T., Borzenko, O., Argiriu, A. (2024). Odporność systemu społeczno-gospodarczego: strategia i taktyka minimalizowania nierówności w społeczeństwie ukraińskim. Journal of European Economics, 23(4), 583–603 (w języku ukraińskim). DOI: 10.35774/jee2024.04.560.
Brik, T., Luft, M. (2023). Brik: Ukrainę czekają lata nierówności i problemów społecznych. Pobrane z: https://magazynkontakt.pl/brik-ukraine-czekaja-lata-nierownosci-i-problemow-spolecznych/ (2025.08.08) (w języku ukraińskim).
Dlugopolskyy, O., Kravchuk, O. (2023). Tendencje w rozkładzie dochodów ludności Ukrainy w warunkach zagrożenia stanem wojennym. Innowacje i Zrównoważony Rozwój, 3, 76–86. DOI: 10.31649/ins.2023.3.76.86 (w języku ukraińskim).
Dmytruk, D. (2011). Nierówności społeczno-ekonomiczne: czynniki powstawania i mechanizmy utrwalania się. Pobrane z: https://ukr-socium.org.ua/wp-content/uploads/2011/01/15-30__no-1__vol36__2011__UKR.pdf (2025.08.06) (w języku ukraińskim).
European Commission. Ukraine Report 2023. (2023). Pobrane z: https://neighbourhood-enlargement.ec.europa.eu/ukraine-report-2023_en (2025.10.22) (w języku angielskim).
Eurostat. (2025). Współczynnik Giniego dla ekwiwalentnego dochodu rozporządzalnego według wieku. Komisja Europejska. Pobrane z: https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/ilc_di12/default/table (2025.12.23) (w języku angielskim).
Frolov, B. (2024). 1% ludzi jest bogatszy niż prawie cała populacja Ziemi razem wzięta: raport analityków. Pobrane z: https://www.unian.ua/economics/finance/bagati-ta-bidni-1-lyudey-na-planeti-bagatshi-nizh-95-naselennya-zemli-razom-uzyatih-12766338.html (2025.09.02) (w języku ukraińskim).
Galor, O. (2022). Podróż ludzkości. Źródła bogactwa i nierówności. London: The Bodley Head (w języku angielskim).
Holoborodko, J. (2025). Nierówności w Europie: Szwecja i Niemcy mają największe różnice w bogactwie, w Słowacji – najmniejsze. Pobrane z: https://minfin.com.ua/ua/2025/09/12/158439778/ (2025.12. 22) (w języku ukraińskim).
Kalmykov, O. (2022). Jak wojna Rosji z Ukrainą zuboża świat: 10 faktów i prognoz. Pobrane z: https://www.bbc.com/ukrainian/features-61774750 (2025.08.16) (w języku ukraińskim).
Kazarin, P. (2024). Co dzieje się w Ukrainie? Wojna dla biednych, w której bogaci postanowili nie uczestniczyć. Pobrane z: https://gazeta.ua/blog/62212/so-v-ukrayini-vijna-dlya-bidnih-na-yaku-bagati-virishili-ne-prihoditi (2025.08.16) (w języku ukraińskim).
Kyrychenko, I. (2009). Czy w Ukrainie istnieją nierówności społeczne? Pobrane z: https://zn.ua/ukr/ SOCIUM/chi_isnue_v_ukrayini_sotsialna_nerivnist.html (2025.08.06) (w języku ukraińskim).
Kyryshyn, D. (2024). Oleksiy Kushch wyjaśnił, dlaczego liczba bogatych ludzi w Ukrainie wzrosła podczas wojny. Pobrane z: https://life.znaj.ua/498989-oleksiy-kushch-rozpoviv-chomu-v-ukrajini-za-chas-viyni-pobilshalo-bagatih-lyudey (2025.08.08) (w języku ukraińskim).
Libanowa, E. M. (red.). (2012). Nierówności w Ukrainie: zakres i potencjalny wpływ. Kijów: Instytut Demografii i Badań Społecznych im. M.V. Ptuchy Narodowej Akademii Nauk Ukrainy (w języku ukraińskim).
Marutyan, R. (2018). Jaka jest różnica między nierównością a niesprawiedliwością? Co jest bardziej nieakceptowalne dla społeczeństwa i z czym należy walczyć? Pobrane z: https://matrix-info.com/borotba-z-nespravedlyvistyu-chy-z-nerivnistyu-vichna-sotsialna-dylema/ (2025.08.08) (w języku ukraińskim).
Michkovska, N. (2023). W Ukrainie bogaci stają się coraz bogatsi, a biedni coraz biedniejsi: skąd bierze się ta przepaść i jak powstrzymać ubóstwo. Pobrane z: https://kp.ua/ua/economics/a668844-v-ukrajini-bahati-stajut-bahatshimi-a-bidni-bidnishimi-zvidki-takij-rozriv-i-jak-zupiniti-bidnist (2025.08.08) (w języku ukraińskim).
Migracje i nastroje społeczno-polityczne w czasie wojny Rosji z Ukrainą na szeroką skalę – dwunasta fala badań. Raport analityczny. (2022). Pobrane z: https://gradus.app/documents/317/Gradus_EU_ wave_12_UA.pdf (2025.08.08) (w języku ukraińskim).
Minfin. (2025). Nierówności w Europie: Szwecja i Niemcy mają największą lukę majątkową, Słowacja - najmniejszą. Pobrane z: https://minfin.com.ua/ua/2025/09/12/158439778// (2025.09.17) (w języku ukraińskim).
Minfin. (2025). Średnie wynagrodzenie według danych FEU. Pobrane z: https://index.minfin.com.ua/ua/labour/salary/average/pfu/2025/ (2025.12.30) (w języku ukraińskim).
Narodowy Bank Ukrainy. (2023). Raport o inflacji. Pobrane z: https:// bank.gov.ua/ua/news/all/inflyatsiyniy-zvit-jovten-2023-roku (2025.11.22).
Nierówności społeczne: percepcja społeczeństwa ukraińskiego (2017-2018) – Raport końcowy z badania socjologicznego wspieranego przez Międzynarodową Fundację Odrodzenia. Towarzystwo Socjologiczne Ukrainy. Charków. Pobrane z: https://sau.in.ua/project/soczialni-nerivnosti-spryjnyattya-ukrayinskym-suspilstvom-2017-2018-rr-za-pidtrymky-mizhnarodnogo-fondu-vidrodzhennya/ (2025.09.02) (w języku ukraińskim).
Oxfam. (2023). Najbogatszy 1% zgromadził w ciągu ostatnich dwóch lat prawie dwa razy więcej bogactwa niż reszta świata razem wzięta. Pobrane z: https://www.oxfam.org/en/press-releases/richest-1-bag-nearly-twice-much-wealth-rest-world-put-together-over-past-two-years (2025.11.22) (w języku angielskim).
Palikot, O. (2024). Dziewięć milionów Ukraińców żyje w ubóstwie: jak wojna pogłębia przepaść między biednymi a bogatymi. Pobrane z: https://www.radiosvoboda.org/a/yak-viyna-rozdilyaye-ukrayintsiv-bizhentsi-pereselentsi/33105710.html (2025.08.08) (w języku ukraińskim).
Petrowskyy, D. (2024). Deputowany ludowy przyznał, ilu jest obecnie na Ukrainie bogatych i biednych ludzi. Pobrane z: https://www.unian.ua/economics/finance/nardep-viznav-skilki-zaraz-v-ukrajini-bagatih-ta-bidnih-lyudey-12807030.html (2025.08.08) (w języku ukraińskim).
Piketty, T. (2016). Kapitał w XXI wieku / tłum. N. Paliy. Kijów: Nash Format (w języku ukraińskim).
Przepaść między bogatymi a biednymi w Ukrainie katastrofalnie się pogłębiła: za ile najbiedniejsi Ukraińcy przeżywają (2024). Pobrane z: https://today.ua/v-ukrayini-katastrofichno-zrosla-prirva-mizh-bagatymy-i-bidnymy-na-yaki-sumy-vyzhyvayut-najbidnishi-ukrayintsi/ (2025.08.08) (w języku ukraińskim).
Satysfakcja z życia wśród Ukraińców pozostaje umiarkowana, ale poczucie sensu jest wysokie: badanie (2025). Pobrane z: https://ua.news/ua/ukraine/zadovolenist-zhittiam-ukrayintsiv-zalishaietsia-pomirnoiu-ale-vidchuttia-sensu-visoke-opituvannia (2025.09.22) (w języku ukraińskim).
Sharma, R. (2016). Wzrost i upadek narodów. Nowy York, London: W.W.Norton & Company / tłum. z ang. A. Ishchenko. (2018). Kijów: Nasz Format (w języku ukraińskim).
Shumska, S., Gaidai, A., Blyzniuk, V. (2023). Dobrobyt ludności Ukrainy: ocena poziomu i wpływu kluczowych czynników. Baltic Journal of Economic Studies, 9(2), 230–241. DOI: 10.30525/2256- 0742/2023-9-2-230-241 (w języku angielskim).
Slozko-Borzenko, O., Pidchosa, O. (2017). Gospodarka solidarna: przegląd koncepcji i wyników. W: A.S. Filipenko (red.), Gospodarka społeczna i solidarna: wybór ukraiński (s. 18–35). Newcastle: Cambridge Scholars Publishing (w języku angielskim).
Smakota, V. (2024). Ekonomiczne wyzwania solidarności społecznej. Socjologia: teoria, metody, marketing. (4), 204–206 (w języku ukraińskim).
Sokolenko, E. (2024). Siedmiokrotny wzrost: ekonomista zapowiada wzrost skrajnego ubóstwa na Ukrainie. Pobrane z: https://www.unian.ua/economics/other/semirazove-zrostannya-ekonomistka-zayavila-pro-zbilshennya-kraynoji-bidnosti-v-ukrajini-12850248.html (2025.09.02) (w języku ukraińskim).
Statista. (2025). Współczynnik Giniego dla wyrównanego dochodu rozporządzalnego dla Unii Europejskiej i strefy euro w latach 2011–2024. Pobrane z: https://www.statista.com/statistics/1417444/ inequality-in-europe-gini-coefficient-eu-eurozone/ (2025.10. 22) (w języku angielskim).
Statista. (2025). Współczynnik Giniego dla wyrównanego dochodu rozporządzalnego w Unii Europejskiej w 2024 r. według państw członkowskich. Pobrane z: https://www.statista. com/statistics/874070/gini-index-score-of-eu-countries/?srsltid=AfmBOopOL5QKJf4gZTcir7QlVyDyGk03 Ay0uW6UU8qiTCSL4g-J6xQEQ (2025.12.29) (w języku angielskim).
Statista. (2025). Współczynnik Giniego w Ukrainie w latach 2013–2028. Pobrane z: https://www.statista.com/forecasts/1165120/gini-index-forecast-in-ukraine/ (2025.12.29) (w języku angielskim).
Szybka ocena szkód i potrzeb w Ukrainie (RDNA4). (2024). The World Bank. Pobrane z: https://documents1.worldbank.org/curated/en/099022025114040022/pdf/P1801741ca39ec0d81b5371ff73 a675a0a8.pdf (2025.08.08) (w języku angielskim).
Troyan, I. (2025). Czy Ukraińcy rzeczywiście stają się coraz biedniejsi? Pobrane z: https://rubryka.com/article/chy-spravdi-ukrayintsi-masovo-bidnishayut/ (2025.08.26) (w języku ukraińskim).
Tymoszenko, V. (2024). Niesprawiedliwość i ubóstwo jako zagrożenie dla bezpieczeństwa narodowego Ukrainy. Biuletyn Naukowy Użhorodzkiego Uniwersytetu Narodowego. Seria: Prawo, t.1, 82, 135-140. DOI: 10.24144/2307-3322.2024.82.1.19 (w języku ukraińskim).
Ukr.radio. (2023). Ceny gazu i prądu wzrosną dopiero w kwietniu – Pendzin. Pobrane z: https:///news.html?newsID=102864(2025.09.16) (w języku ukraińskim).
Unicef. (2024). Status społeczno-ekonomiczny gospodarstw domowych na Ukrainie (na podstawie wyników ogólnopaństwowego badania reprezentacyjnego statusu społeczno-ekonomicznego gospodarstw domowych (OBRSSEGD), przeprowadzonego w okresie grudzień 2023 r. – luty 2024 r.). Pobrane z: https://www.unicef.org/ukrainemedia/46041/file/Соціально-економічний%20стан%2025.07.24%20(1).pdf (2025.09.16) (w języku ukraińskim).
Verstyuk, I. (2025). Bank Światowy będzie inaczej szacował ubóstwo – w Ukrainie prawie 9 milionów obywateli będzie uznawanych za ubogich. Pobrane z: https://hromadske.ua/ekonomika/246330-svitovyy-bank-bude-inakshe-rakhuvaty-bidnist-v-ukrayini-bidniakamy-vvazatymutsia-mayze-9-milyoniv-hromadian (2025.08.05) (w języku ukraińskim).
W wyniku wojny w Ukrainie poziom ubóstwa znacznie wzrósł. (2023). Pobrane z: https://novirubezhi.com.ua/novyny/cherez-vijnu-v-ukrayini-znachno-zris-riven-bidnosti/ (2025.08.08) (w języku ukraińskim).
Warunki życia w Europie - podział i nierówność dochodów. (2025) Pobrane z: https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php?title=Living_conditions_in_Europe_-_income_ distribution_and_income_inequality&stable=0 (2025.12.23) (w języku angielskim).
Wilkinson, R., Pickett, K. (2010). The Spirit Level: Why Equality is Better for Everyone. London: Penguin.
Wpływ nierówności społecznych na życie ludzi i możliwe rozwiązania. (2025). Pobrane z: https://welfare.green/vpliv-socialnoi-nerivnosti-na-zhittya-lyudejj-ta-mozhlivi-rishennya/ (2025.08.16) (w języku ukraińskim).
Zavhorodnya, S. (2023). Pogłębiające się nierówności w dochodach ludności w warunkach zbrojnej agresji na Ukrainę. Pobrane z: https://niss.gov.ua/news/komentari-ekspertiv/pohlyblennya-nerivnosti-v-dokhodakh-naselennya-v-umovakh-zbroynoyi (2025.08.06) (w języku ukraińskim).
Opublikowane
Jak cytować
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Uniwersytet Rzeszowski

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.