Opozycja państwo – Kościół w nazewnictwie miejskim (na przykładzie Jastrzębia-Zdroju)
DOI:
https://doi.org/10.15584/slowo.2025.16.8Słowa kluczowe:
państwo, Kościół, opozycja kulturowa, urbanonimia, Jastrzębie-ZdrójAbstrakt
W artykule dokonano analizy nazewnictwa miejskiego Jastrzębia-Zdroju przez pryzmat opozycji państwo/Kościół, ukazując wpływ przemian politycznych i symbolicznych na urbanonimię. W PRL przeważały nazwy ideologiczne, po 1989 r. zastąpione urbanonimami nawiązującymi do religijnych i narodowych wartości. Badanie dwóch faz dekomunizacji pokazuje, jak nazwy odzwierciedlają transformację ustrojową w Polsce. Ewolucja jastrzębskiego nazewnictwa miejskiego stanowi więc językowy zapis szerszych przemian historycznych i ideologicznych w Polsce w kontekście relacji między państwem a Kościołem.
Downloads
Bibliografia
Balowski, M. (2010). Zmiana funkcji nazw ulic i placów (od funkcji orientacyjnej do funkcji symboliczno-lokalizacyjnej). W: I. Sarnowska-Giefing, M. Graf (red.), Miasto w perspektywie onomastyki i historii (s. 281-296). Poznań: Wydawnictwo Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk.
Bartmiński, J. (2007). Opozycja swój/obcy a problem językowego obrazu świata. Etnolingwistyka, 19, 35-39.
Boratyn, M., Mazur, D. (2011). Jastrzębie-Zdrój. Dzieje uzdrowiska 1861-1994. Jastrzębie-Zdrój: Wydział Polityki Gospodarczej i Promocji Urzędu Miasta Jastrzębie-Zdrój.
Bubak, J. (1989). Nadawanie nazw miejskich w Polsce. Stan obecny i postulaty. W: S. Urbańczyk (red.), Nazewnictwo miejskie (s. 177-195). Warszawa-Poznań: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Burgoński, P. (2014). Modele relacji między religią i polityką. W: P. Burgoński, M. Gierycz (red.), Religia i polityka. Zarys problematyki (s. 216-239). Warszawa: Dom Wydawniczy Elipsa.
Choroś, M., Jarczak, Ł. (2011). Nazewnictwo miejskie w Opolu na przestrzeni wieków. Studia Śląskie, LXX, 125-142.
Czachorowska, M. i in. (2008). Słownik toponimów miejskich Bydgoszczy. Bydgoszcz: Bydgoskie Towarzystwo Naukowe.
Dylus, A. (2014). Chrześcijaństwo. W: P. Burgoński, M. Gierycz (red.), Religia i polityka. Zarys problematyki (s. 26-66). Warszawa: Dom Wydawniczy Elipsa.
Eliade, M. (1974). Sacrum, mit, historia. Wybór esejów. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.
Główny Urząd Statystyczny, wyniki badań bieżących, stan i struktura ludności, tabela 9: Ludność według miast i płci, 202:; https://demografia.stat.gov.pl/bazademografia/Tables.aspx.
Gonda-Soroczyńska, E., Szkaradkiewicz, M. (2014). Przekształcenie uzdrowiska w ośrodek przemysłowy na przykładzie Jastrzębia-Zdroju. Infrastruktura i Ekologia Terenów Wiejskich, II/1, 333-353.
Hałas, E., Polityka symboliczna i pamięć zbiorowa. Zmiany nazw ulic po komunizmie. W: M. Marody (red.), Zmiana czy stagnacja? Społeczeństwo polskie po czternastu latach transformacji (s. 128-152). Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar.
Handke, K. (1992). Polskie nazewnictwo miejskie. Warszawa: Slawistyczny Ośrodek Wydawniczy.
Handke, K. (1998). Nazewnictwo miejskie. W: E. Rzetelska-Feleszko (red.), Polskie nazwy własne. Encyklopedia (s. 283-307). Warszawa-Kraków: Wydawnictwo Instytutu Języka Polskiego PAN.
Handke, K. (1998a). Słownik nazewnictwa Warszawy. Warszawa: Slawistyczny Ośrodek Wydawniczy.
Handke, K. (2003). Nazewnictwo miejskie a kultura. W: R. Mrózek (red.), Nazwy własne a kultura. Polska i inne kraje słowiańskie (s. 97-117). Warszawa: Slawistyczny Ośrodek Wydawniczy.
Handke, K. (2010). Konstrukcja i destrukcja systemu nazewnictwa miejskiego w polskich miastach. W: I. Sarnowska-Giefing, M. Graf (red.), Miasto w perspektywie onomastyki i historii, (s. 357-372). Poznań: Wydawnictwo Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk.
Holzer, J. (2013). Centrum, peryferie, pogranicze. Pogranicze. Polish Borderland Studies, 1, 72.
Hryniewicz, J. (2010). Teoria "centrum - peryferie" w epoce globalizacji. Studia Regionalne i Lokalne, 2 (40), 5-27.
Jałowiecki, B., Szczepański M. S. (2002). Miasto i przestrzeń w perspektywie socjologicznej. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar.
Janik, J. (2013). Utopijność miasta socjalistycznego – mit czy rzeczywistość?. W: M. Boratyn (red.), Jastrzębie-Zdrój. Historyczny i socjologiczny portret miasta zbudowanego od podstaw (s. 5-19). Jastrzębie-Zdrój: Miejski Ośrodek Kultury w Jastrzębiu-Zdroju.
Kałużna, J. (2018). Dekomunizacja przestrzeni publicznej w Polsce - zarys problematyki. Środkowoeuropejskie Studia Polityczne, 2, 157-171.
Kieloch, A. (2019). Nasi przodkowie w powstaniach śląskich. Pawłowice: Gminna Biblioteka Publiczna w Pawłowicach.
Kucia, K., Marcinowska, U. (2014). Jastrzębie-Zdrój 1963-2013. Zarys historii młodego miasta. Jastrzębie-Zdrój: Urząd Miasta Jastrzębie-Zdrój.
Rutkowski, M. (2019). Zmiana nazw ulic jako przymus. Kilka uwag o reakcjach na ustawę dekomunizacyjną. W: A. Rygorowicz-Kuźma, K. Rutkowski (red.), Nazwy własne w języku, literaturze i kulturze (s. 503-513). Białystok: Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku.
Myszka, A., Wisz, P. (2012). Nazwy ulic Rzeszowa. Historia i współczesność. Rzeszów: Biblioteka „Frazy”.
Myszka, A. (2016). Urbanonimia Rzeszowa. Językowo-kulturowy obraz miasta. Rzeszów: Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego.
Nawratek, K. (2005). Ideologie w przestrzeni. Próba demistyfikacji. Kraków: Universitas.
Odoj, G. (2013). Miasto socjalistyczne i jego przestrzeń. Przypadek Jastrzębia-Zdroju. W: M. Boratyn (red.), Jastrzębie-Zdrój. Historyczny i socjologiczny portret miasta zbudowanego od podstaw (s. 39-49). Jastrzębie-Zdrój: Miejski Ośrodek Kultury w Jastrzębiu-Zdroju.
Rzetelska-Feleszko, E. (2006). W świecie nazw własnych. Warszawa-Kraków: Wydawnictwo DWN.
Rzetelska-Feleszko, E. (2007). Onomastyka kulturowa. W: A. Cieślikowa, B. Czopek-Kopciuch, K. Skowronek (red.), Nowe nazwy własne - nowe tendencje badawcze (s. 57-62). Kraków: Wydawnictwo Pandit.
Rzetelska-Feleszko, E. (2003). Nazwy miejskie (urbanonimia/urbonimia). W: E. Rzetelska-Feleszko, A. Cieślikowa, J. Duma (red.), Słowiańska onomastyka. Encyklopedia t. II (s. 294-298). Warszawa-Kraków: Towarzystwo Naukowe Warszawskie.
Rzetelska-Feleszko, E. (2014). Nazwy geograficzne. W: J. Bartmiński (red.), Współczesny język polski (s. 411-425). Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.
Supranowicz, E. (1995). Nazwy ulic Krakowa. Kraków: Wydawnictwo Instytutu Języka Polskiego PAN.
Tuan, Y.-F. (1987). Przestrzeń i miejsce. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.
Tuchowski, D. (2021). Dekomunizacja polskiej przestrzeni publicznej - aspekty i problemy prawne. W: R. Mędrzycki (red.), Metropolie wobec wyzwań i problemów społecznych (s. 213-230). Gdańsk: Instytut Metropolitalny.
Ustawa z dnia 1 kwietnia 2016 r. o zakazie propagowania komunizmu lub innego ustroju totalitarnego przez nazwy jednostek organizacyjnych, jednostek pomocniczych gminy, budowli, obiektów i urządzeń użyteczności publicznej oraz pomniki (Dz.U. 2016 poz. 744).
Zarycki, T. (2009). Peryferie. Nowe ujęcia zależności centro-peryferyjnych. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar.
Archiwum IPN. ul. Pionierów. https://archiwum.ipn.gov.pl/pl/upamietnianie/dekomunizacja/zmiany-nazw-ulic/nazwy-ulic/lista/38514,ul-Pionierow.html
Boratyn, M. (2014). Osiedle Pionierów. Jaspedia. http://jaspedia.jasnet.pl/wpis/877/osiedle-pionierow.html
Boratyn, M. (2016). Boża Góra. Jaspedia. http://jaspedia.jasnet.pl/wpis/1310/boza-gora.html
Encyklopedia PWN. Barbara. https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Barbara;3874298.html
Encyklopedia PWN. Dąbrowski Jan Henryk. https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Dabrowski-Jan-Henryk;3891001.html
Encyklopedia PWN. Dąbrowski Jarosław. https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Dabrowski-Jaroslaw;3891003.html
Encyklopedia PWN. Krasicki Ignacy. https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Krasicki-Ignacy;3927047.html
Encyklopedia PWN. Rymer Józef. https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Rymer-Jozef;3970452.html
Parafia Najświętszej Maryi Panny Matki Kościoła w Jastrzębiu-Zdroju. Historia Parafii. https://www.matka-kosciola.pl/?historia-parafii,9
Jarmułowicz-Siekiera, M., Olędzka, D., Stępińska-Drygała, I., Wagner, J. Jastrzębie-Zdrój. https://www.pgi.gov.pl/psh/materialy-informacyjne-psh/informatory-psh/wody-podziemne-miast-polski/4159-jastrzebie-zdroj/file.html
Mazur, D. (2014). Kościół pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa. Jaspedia. http://jaspedia.jasnet.pl/wpis/364/kosciol-pw-najswietszego-serca-pana-jezusa.html
Mazur, D. (2014). Kościół pw. św. Barbary i św. Józefa. Jaspedia. http://jaspedia.jasnet.pl/wpis/356/kosciol-pw-sw-barbary-i-sw-jozefa.html
Mały Rocznik Statystyczny Polski (MRSP). https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/roczniki-statystyczne/roczniki-statystyczne/maly-rocznik-statystyczny-polski-2021,1,23.html
Mrzygłód, I., Bertram, Ł. (2016). Wilczy patriotyzm. Kultura Liberalna. 382 (18/2016). https://kulturaliberalna.pl/2016/05/03/mrzyglod-bertram-wilczy-patriotyzm-zolnierze-wykleci/
Wojsa, B. (2016). Jastrzębie: Zmienią komunistycznych patronów czterech ulic. Dziennik Zachodni. https://dziennikzachodni.pl/jastrzebie-zmienia-komunistycznych-patronow-czterech-ulic/ar/11531160
Pobrania
Opublikowane
Jak cytować
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Słowo. Studia językoznawcze
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne 4.0 Międzynarodowe.
