The State/Church opposition in urban names (on the example of Jastrzębie-Zdrój)
DOI:
https://doi.org/10.15584/slowo.2025.16.8Keywords:
state, Church, cultural opposition, urbanonymy, Jastrzębie-ZdrójAbstract
The article examines the urban toponymy of Jastrzębie-Zdrój through the prism of the state/Church opposition, demonstrating how political and symbolic transformations influenced urban naming conventions. During the communist era, ideologically charged names predominated, while after 1989 they were replaced by urbanonyms referring to religious and national values. The study of two decommunization phases reveals how place names reflect Poland’s systemic transformation. The evolution of Jastrzębie-Zdrój’s urban nomenclature thus serves as a linguistic record of broader historical and ideological changes in Poland within the context of state-Church relations.
Downloads
References
Balowski, M. (2010). Zmiana funkcji nazw ulic i placów (od funkcji orientacyjnej do funkcji symboliczno-lokalizacyjnej). W: I. Sarnowska-Giefing, M. Graf (red.), Miasto w perspektywie onomastyki i historii (s. 281-296). Poznań: Wydawnictwo Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk.
Bartmiński, J. (2007). Opozycja swój/obcy a problem językowego obrazu świata. Etnolingwistyka, 19, 35-39.
Boratyn, M., Mazur, D. (2011). Jastrzębie-Zdrój. Dzieje uzdrowiska 1861-1994. Jastrzębie-Zdrój: Wydział Polityki Gospodarczej i Promocji Urzędu Miasta Jastrzębie-Zdrój.
Bubak, J. (1989). Nadawanie nazw miejskich w Polsce. Stan obecny i postulaty. W: S. Urbańczyk (red.), Nazewnictwo miejskie (s. 177-195). Warszawa-Poznań: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Burgoński, P. (2014). Modele relacji między religią i polityką. W: P. Burgoński, M. Gierycz (red.), Religia i polityka. Zarys problematyki (s. 216-239). Warszawa: Dom Wydawniczy Elipsa.
Choroś, M., Jarczak, Ł. (2011). Nazewnictwo miejskie w Opolu na przestrzeni wieków. Studia Śląskie, LXX, 125-142.
Czachorowska, M. i in. (2008). Słownik toponimów miejskich Bydgoszczy. Bydgoszcz: Bydgoskie Towarzystwo Naukowe.
Dylus, A. (2014). Chrześcijaństwo. W: P. Burgoński, M. Gierycz (red.), Religia i polityka. Zarys problematyki (s. 26-66). Warszawa: Dom Wydawniczy Elipsa.
Eliade, M. (1974). Sacrum, mit, historia. Wybór esejów. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.
Główny Urząd Statystyczny, wyniki badań bieżących, stan i struktura ludności, tabela 9: Ludność według miast i płci, 202:; https://demografia.stat.gov.pl/bazademografia/Tables.aspx.
Gonda-Soroczyńska, E., Szkaradkiewicz, M. (2014). Przekształcenie uzdrowiska w ośrodek przemysłowy na przykładzie Jastrzębia-Zdroju. Infrastruktura i Ekologia Terenów Wiejskich, II/1, 333-353.
Hałas, E., Polityka symboliczna i pamięć zbiorowa. Zmiany nazw ulic po komunizmie. W: M. Marody (red.), Zmiana czy stagnacja? Społeczeństwo polskie po czternastu latach transformacji (s. 128-152). Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar.
Handke, K. (1992). Polskie nazewnictwo miejskie. Warszawa: Slawistyczny Ośrodek Wydawniczy.
Handke, K. (1998). Nazewnictwo miejskie. W: E. Rzetelska-Feleszko (red.), Polskie nazwy własne. Encyklopedia (s. 283-307). Warszawa-Kraków: Wydawnictwo Instytutu Języka Polskiego PAN.
Handke, K. (1998a). Słownik nazewnictwa Warszawy. Warszawa: Slawistyczny Ośrodek Wydawniczy.
Handke, K. (2003). Nazewnictwo miejskie a kultura. W: R. Mrózek (red.), Nazwy własne a kultura. Polska i inne kraje słowiańskie (s. 97-117). Warszawa: Slawistyczny Ośrodek Wydawniczy.
Handke, K. (2010). Konstrukcja i destrukcja systemu nazewnictwa miejskiego w polskich miastach. W: I. Sarnowska-Giefing, M. Graf (red.), Miasto w perspektywie onomastyki i historii, (s. 357-372). Poznań: Wydawnictwo Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk.
Holzer, J. (2013). Centrum, peryferie, pogranicze. Pogranicze. Polish Borderland Studies, 1, 72.
Hryniewicz, J. (2010). Teoria "centrum - peryferie" w epoce globalizacji. Studia Regionalne i Lokalne, 2 (40), 5-27.
Jałowiecki, B., Szczepański M. S. (2002). Miasto i przestrzeń w perspektywie socjologicznej. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar.
Janik, J. (2013). Utopijność miasta socjalistycznego – mit czy rzeczywistość?. W: M. Boratyn (red.), Jastrzębie-Zdrój. Historyczny i socjologiczny portret miasta zbudowanego od podstaw (s. 5-19). Jastrzębie-Zdrój: Miejski Ośrodek Kultury w Jastrzębiu-Zdroju.
Kałużna, J. (2018). Dekomunizacja przestrzeni publicznej w Polsce - zarys problematyki. Środkowoeuropejskie Studia Polityczne, 2, 157-171.
Kieloch, A. (2019). Nasi przodkowie w powstaniach śląskich. Pawłowice: Gminna Biblioteka Publiczna w Pawłowicach.
Kucia, K., Marcinowska, U. (2014). Jastrzębie-Zdrój 1963-2013. Zarys historii młodego miasta. Jastrzębie-Zdrój: Urząd Miasta Jastrzębie-Zdrój.
Rutkowski, M. (2019). Zmiana nazw ulic jako przymus. Kilka uwag o reakcjach na ustawę dekomunizacyjną. W: A. Rygorowicz-Kuźma, K. Rutkowski (red.), Nazwy własne w języku, literaturze i kulturze (s. 503-513). Białystok: Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku.
Myszka, A., Wisz, P. (2012). Nazwy ulic Rzeszowa. Historia i współczesność. Rzeszów: Biblioteka „Frazy”.
Myszka, A. (2016). Urbanonimia Rzeszowa. Językowo-kulturowy obraz miasta. Rzeszów: Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego.
Nawratek, K. (2005). Ideologie w przestrzeni. Próba demistyfikacji. Kraków: Universitas.
Odoj, G. (2013). Miasto socjalistyczne i jego przestrzeń. Przypadek Jastrzębia-Zdroju. W: M. Boratyn (red.), Jastrzębie-Zdrój. Historyczny i socjologiczny portret miasta zbudowanego od podstaw (s. 39-49). Jastrzębie-Zdrój: Miejski Ośrodek Kultury w Jastrzębiu-Zdroju.
Rzetelska-Feleszko, E. (2006). W świecie nazw własnych. Warszawa-Kraków: Wydawnictwo DWN.
Rzetelska-Feleszko, E. (2007). Onomastyka kulturowa. W: A. Cieślikowa, B. Czopek-Kopciuch, K. Skowronek (red.), Nowe nazwy własne - nowe tendencje badawcze (s. 57-62). Kraków: Wydawnictwo Pandit.
Rzetelska-Feleszko, E. (2003). Nazwy miejskie (urbanonimia/urbonimia). W: E. Rzetelska-Feleszko, A. Cieślikowa, J. Duma (red.), Słowiańska onomastyka. Encyklopedia t. II (s. 294-298). Warszawa-Kraków: Towarzystwo Naukowe Warszawskie.
Rzetelska-Feleszko, E. (2014). Nazwy geograficzne. W: J. Bartmiński (red.), Współczesny język polski (s. 411-425). Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.
Supranowicz, E. (1995). Nazwy ulic Krakowa. Kraków: Wydawnictwo Instytutu Języka Polskiego PAN.
Tuan, Y.-F. (1987). Przestrzeń i miejsce. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.
Tuchowski, D. (2021). Dekomunizacja polskiej przestrzeni publicznej - aspekty i problemy prawne. W: R. Mędrzycki (red.), Metropolie wobec wyzwań i problemów społecznych (s. 213-230). Gdańsk: Instytut Metropolitalny.
Ustawa z dnia 1 kwietnia 2016 r. o zakazie propagowania komunizmu lub innego ustroju totalitarnego przez nazwy jednostek organizacyjnych, jednostek pomocniczych gminy, budowli, obiektów i urządzeń użyteczności publicznej oraz pomniki (Dz.U. 2016 poz. 744).
Zarycki, T. (2009). Peryferie. Nowe ujęcia zależności centro-peryferyjnych. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar.
Archiwum IPN. ul. Pionierów. https://archiwum.ipn.gov.pl/pl/upamietnianie/dekomunizacja/zmiany-nazw-ulic/nazwy-ulic/lista/38514,ul-Pionierow.html
Boratyn, M. (2014). Osiedle Pionierów. Jaspedia. http://jaspedia.jasnet.pl/wpis/877/osiedle-pionierow.html
Boratyn, M. (2016). Boża Góra. Jaspedia. http://jaspedia.jasnet.pl/wpis/1310/boza-gora.html
Encyklopedia PWN. Barbara. https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Barbara;3874298.html
Encyklopedia PWN. Dąbrowski Jan Henryk. https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Dabrowski-Jan-Henryk;3891001.html
Encyklopedia PWN. Dąbrowski Jarosław. https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Dabrowski-Jaroslaw;3891003.html
Encyklopedia PWN. Krasicki Ignacy. https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Krasicki-Ignacy;3927047.html
Encyklopedia PWN. Rymer Józef. https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Rymer-Jozef;3970452.html
Parafia Najświętszej Maryi Panny Matki Kościoła w Jastrzębiu-Zdroju. Historia Parafii. https://www.matka-kosciola.pl/?historia-parafii,9
Jarmułowicz-Siekiera, M., Olędzka, D., Stępińska-Drygała, I., Wagner, J. Jastrzębie-Zdrój. https://www.pgi.gov.pl/psh/materialy-informacyjne-psh/informatory-psh/wody-podziemne-miast-polski/4159-jastrzebie-zdroj/file.html
Mazur, D. (2014). Kościół pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa. Jaspedia. http://jaspedia.jasnet.pl/wpis/364/kosciol-pw-najswietszego-serca-pana-jezusa.html
Mazur, D. (2014). Kościół pw. św. Barbary i św. Józefa. Jaspedia. http://jaspedia.jasnet.pl/wpis/356/kosciol-pw-sw-barbary-i-sw-jozefa.html
Mały Rocznik Statystyczny Polski (MRSP). https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/roczniki-statystyczne/roczniki-statystyczne/maly-rocznik-statystyczny-polski-2021,1,23.html
Mrzygłód, I., Bertram, Ł. (2016). Wilczy patriotyzm. Kultura Liberalna. 382 (18/2016). https://kulturaliberalna.pl/2016/05/03/mrzyglod-bertram-wilczy-patriotyzm-zolnierze-wykleci/
Wojsa, B. (2016). Jastrzębie: Zmienią komunistycznych patronów czterech ulic. Dziennik Zachodni. https://dziennikzachodni.pl/jastrzebie-zmienia-komunistycznych-patronow-czterech-ulic/ar/11531160
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License
Copyright (c) 2025 Słowo. Studia językoznawcze
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.
