Przełączanie kodów językowych a socjolingwistyczne przemiany polskiej wsi w ostatnim półwieczu
DOI:
https://doi.org/10.15584/slowo.2025.16.10Słowa kluczowe:
polska wieś przełomu wieków, przełączanie kodów, gwara, język standardowyAbstrakt
Artykuł omawia zjawisko „przełączania kodów” (rozumianych jako dwa odrębne systemy językowe): gwary na polszczyznę ogólną oraz języka standardowego na gwarę w ostatnich pięćdziesięciu latach.
„Przełączanie kodów” definiuję jako świadome zastępowanie gwary językiem ogólnopolskim (lub w odwrotnym kierunku) w oficjalnych kontaktach z rozmówcami reprezentującymi „niewiejski” (lub „niemiejski”) typ językowo-kulturowy.
W ostatniej ćwierci XX wieku na polskiej wsi powszechne było „przełączanie” kodu gwarowego na standardowy, a w pierwszych dziesięcioleciach XXI wieku, na skutek glokalizacji, coraz częściej obserwuje się świadome przechodzenie na gwarę lub wprowadzanie jej elementów do polszczyzny ogólnej.
Downloads
Bibliografia
Dębski, R. (2009). Dwujęzyczność angielsko-polska w Australii. Języki mniejszościowe w dobie globalizacji i informatyzacji. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Głuszkowski, M. (2010). Typy przełączania kodu w rosyjsko-polskiej dwujęzyczności staroobrzędowców regionu suwalsko-augustowskiego. Slavia Orientalis 59 (1), 81–98.
Głuszkowski, M. (2012). Przełączanie kodów czy kod mieszany? Aktualny stan bilingwizmu staroobrzędowców w regionie suwalsko-augustowskim. Acta Baltico-Slavica 36, 27–39.
Głuszkowski, M. (2013). Idiolektalne zróżnicowanie przełączania kodów w dwujęzyczności starowierców regionu suwalsko-augustowskiego. Acta Baltico-Slavica 37, 265–275.
Głuszkowski, M. (2015). Typy przełączania kodów społeczności polskich emigrantów na Syberii – mieszkańców wsi Wierszyna koło Irkucka. W: B. Kodzis, M. Giej (red.), Słowianie na emigracji: literatura, kultura, język (s. 551–560). Racibórz–Opole: Wydawnictwo ANS w Raciborzu.
Krzysztofek, K. (2003). Spójność Unii Europejskiej a problemy wielokulturowości i wieloetniczności. Kultura Współczesna. Teoria – Interpretacje – Praktyka 1–2 (35–36), 13–29.
Kurek, H. (1993). O szczególnym typie przełączania kodów w gwarach, czyli o świadomym wprowadzaniu elementów literackich do rozmów z dziećmi. Język Polski LXXIII (1–2), 101–108.
Kurek, H. (1995). Przemiany językowe wsi regionu krośnieńskiego. Studium socjolingwistyczne. Kraków: Universitas.
Kurek, H. (2023). Globalizacja a językowo-kulturowy przekaz tożsamościowy Polaków o wiejskich korzeniach. W: M. Piasecka, M. Wojtyńska-Nowotka (red.), Poradnik Językowy. Wolumen okolicznościowy. Horyzont polszczyzny. Prace ofiarowane Profesorowi Stanisławowi Dubiszowi w pięćdziesięciolecie Jego pracy naukowej i dydaktycznej (s. 515–523). Warszawa: Elipsa.
Markowski, A. (1992). Polszczyzna końca XX wieku. Warszawa: Wiedza Powszechna.
Miodunka, W. (2003). Moc języka i jej znaczenie w kontaktach językowych i kulturowych. W: J. Bartmiński, J. Szadura (red.). Współczesna polszczyzna. Wybór opracowań, 2: Warianty języka (s. 12–16). Lublin: Wydawnictwo UMCS.
Ożóg, K. (2001). Polszczyzna przełomu XX i XXI wieku. Wybrane zagadnienia. Rzeszów: Wydawnictwo „Otwarty Rozdział”.
Smolicz, J.J. (1981). Core Values and Cultural Identity. Ethnic and Racial Studies 4 (1), 75–90.
Wierzbicka, A. (1985). The Double Life of a Bilingual. W: R. Sussex, J. Zubrzycki (red.). Polish People and Culture in Australia (s. 187–223). Canberra: The Australian National University.
Wróbel, H. (1980). Uwagi teoretyczno-metodologiczne o badaniu odmian współczesnej polszczyzny. W: H. Wróbel (red.). Współczesna polszczyzna i jej odmiany (s. 9–16). Katowice: Uniwersytet Śląski.
Pobrania
Opublikowane
Jak cytować
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Słowo. Studia językoznawcze
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne 4.0 Międzynarodowe.
