Protestanckie wątki w historiozofii Augusta Cieszkowskiego
DOI:
https://doi.org/10.15584/galisim.2025.12.4Słowa kluczowe:
Cieszkowski, heglizm, katolicyzm, protestantyzm, mesjanizmAbstrakt
Artykuł stanowi analizę wpływów protestanckiej myśli filozoficzno-teologicznej na mesjanistyczną historiozofię Augusta Cieszkowskiego. Po zarysowaniu biograficznych związków Cieszkowskiego z Galicją zrekonstruowano wizję historycznego rozwoju chrześcijaństwa obecną w dziełach polskiego filozofa. Następnie skupiono się na uwypukleniu wynikających z niej nieuniknionego konfliktu mesjanizmu z doktryną katolicką oraz uznania protestantyzmu za ostateczną formę religii chrześcijańskiej. W dalszej części tekstu podjęto próbę interpretacji powyższych rozstrzygnięć w kontekście silnej zależności myśli Cieszkowskiego od heglizmu, a także wpływów, jakie wywarło na jej charakterystykę długotrwałe pozostawanie polskiego myśliciela w polu oddziaływania teologii protestanckiej.
Downloads
Bibliografia
Barth K., Protestant Thought: From Rousseau to Ritschl, New York 1959.
Breviarium Fidei. Wybór doktrynalnych wypowiedzi Kościoła, red. I. Bokwa, Poznań 2007.
Cieszkowski A., Ojcze Nasz. Tom pierwszy: Wstęp. Tom drugi: Wezwanie, Warszawa 2022.
Cieszkowski A., Ojcze Nasz. Tom trzeci: Pierwsza prośba. Tom czwarty: Prośby druga do siódmej i Amen, Warszawa 2022.
Cieszkowski A., Prolegomena do historiozofii, Bóg i palingeneza oraz mniejsze pisma filozoficzne z lat 1838–1842, Warszawa 1972.
Cieszkowski A., Szkic do Curriculum vitae [w:] tenże, Pisma rozproszone, t. I, red. A. Wawrzynowicz, Warszawa 2019, s. 5–7.
Dubas A., August Cieszkowski – mecenas nauki i edukacji rolniczej w Wielkopolsce [w:] Co po Auguście Cieszkowskim? Spojrzenie po 120 latach, red. J. Banaszak, Poznań 2012, s. 67–75;
Gapczyński T., Cieszkowskiego Ojcze-Nasz (tom 3.) wobec nauki Kościoła katolickiego, „Przegląd Kościelny” 1903, nr IV, s. 367–384.
Gilson É., Tomizm: wprowadzenie do filozofii św. Tomasza z Akwinu, tłum. J. Rybałt, Warszawa 1998.
Grad P., W imię Ojca. Tomistyczna krytyka joachimizmu, „Kronos. Metafizyka, kultura, religia” 2014, nr 2, s. 203–213.
Hegel G.W.F., The Letters, tłum., C. Butler, Ch. Seiler, Bloomington 1984.
Hegel G.W.F., Wykłady z filozofii dziejów, t. 1–2, tłum. J. Grabowski, A. Landman, Warszawa 1958.
Hegel G.W.F, Wykłady z filozofii religii, t. 1–2., tłum. Ś.F. Nowicki, Warszawa 2013.
Hellwig J., Cieszkowski, Warszawa 1979.
Kaufmann W., The Hegel Myth and Its Method [w:] tenże, From Shakespeare to Existentialism: A New Edition with Additions, New York 1960, s. 95–128.
Keller J., Czyn jako wyraz postawy moralnej Augusta Cieszkowskiego, Lublin 1948.
Klepacz M., Idea Boga w historiozofji Augusta Cieszkowskiego na tle ówczesnych prądów umysłowych, Kielce 1933.
Kloc-Konkołowicz J., Reformacja jako proces „uetycznienia” świata. Heglowska hermeneutyka reformacji w „Wykładach z filozofii dziejów”, „Rocznik Teologiczny” 2017, t. LIX, nr 4, s. 847–864.
Koppens R., „Ojcze Nasz” Cieszkowskiego. Szkic krytyczno-literacki, „Przegląd Powszechny” 1896, t. LI, nr 152, s. 1–25; 174–196; 380–406.
Kubski G., Egzegetyczne procedury Augusta Cieszkowskiego w „Ojcze nasz”, „Poznańskie Studia Teologiczne” 1998, nr 8, s. 61–78.
Leon XIII, Aeterni Patris [w:] Encykliki Leona XIII, cz. I, red. W. Mysłek, M. Siwiec, B. Drozdowicz, tłum. M. Mikłasz, Słupsk 1997, s. 14–26.
Liebich A., Between ideology and utopia: the politics and philosophy of August Cieszkowski, Dordrecht 1979.
Likowski E., Mowa żałobna powiedziana nad zwłokami śp. Augusta hr. Cieszkowskiego w kościele podominikańskim w Poznaniu dnia 16 marca 1894 roku, Poznań 1894.
Mazurek S., Objawić objawienie. Cieszkowski w przeddzień reintegracji [w:] A. Cieszkowski, Ojcze Nasz, t. 1–2, Warszawa 2022, s. VII–XXIV.
Napiórkowski S.C., Protestancka interpretacja misterium Eucharystii, „Ateneneum Kapłańskie” 1983, t.101/3, s. 381–390.
Nowicki Ś.F., Misterium przemienienia religii chrześcijańskiej w spekulatywną gnozę Hegla [w:] G.W.F. Hegel, Wykłady z filozofii religii, t. 1, Warszawa 2013, s. IX–LXXIII.
O’Malley J.W., Trydent. Co się zdarzyło podczas soboru, tłum. M. Chojnacki, Kraków 2014.
Olszewski D., Polska kultura religijna na przełomie XIX i XX wieku, Warszawa 1996.
Ozorowski E., Nauka soboru trydenckiego o Eucharystii, „Studia Theologica Varsaviensia” 1988, nr 26/2, s. 13–27.
Sajdek W., Niemieckie inspiracje i przyjaźnie Augusta Cieszkowskiego, „Prace Naukowe Akademii im. Jana Długosza w Częstochowie. Filozofia” 2016, nr XIII, s. 175–196.
Seńko W., Jak rozumieć filozofię średniowieczną, Kęty 2001.
Soual P., Hegel luthérien, „Revue d’Histoire et de Philosophie Religieuses” 2021, nr 3, s. 313–334.
Taubes J., Zachodnia eschatologia, tłum. A. Serafin, Warszawa 2016.
Wawrzynowicz A., „Ojcze nasz” jako projekt praktycznej realizacji idei historiozofii Cieszkowskiego, „Kronos. Metafizyka, kultura, religia” 2009, nr 1/2, s. 308–328.
Weir T.H., Secularism and Religion in Nineteenth-Century Germany: The Rise of the Fourth Confession, Cambridge 2014.
Wojtkowski A., August Cieszkowski [w:] Wybitni Wielkopolanie XIX wieku, red. W. Jakóbczyk, Poznań 1959, s. 247–281.
Pobrania
Opublikowane
Jak cytować
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Galicja. Studia i materiały
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
