Protestant Motifs in August Cieszkowski’s Historiosophy
DOI:
https://doi.org/10.15584/galisim.2025.12.4Keywords:
August Cieszkowski, Hegelianism, Catholicism, Protestantism, MessianismAbstract
The article analyses the influence of Protestant philosophical and theological thought on the messianic historiosophy of August Cieszkowski. After outlining Cieszkowski’s biographical ties to Galicia, the study reconstructs the vision of the historical development of Christianity as articulated in the works of the Polish philosopher. Subsequently, it emphasizes the inevitable conflict between messianism and Catholic doctrine that arises from this vision, as well as the recognition of Protestantism as the ultimate form of the Christian religion. The latter part of the text attempts to interpret these conclusions in the context of Cieszkowski’s strong intellectual dependence on Hegelianism and the significant impact of his prolonged exposure to Protestant theology on the characteristics of his thought.
Downloads
References
Barth K., Protestant Thought: From Rousseau to Ritschl, New York 1959.
Breviarium Fidei. Wybór doktrynalnych wypowiedzi Kościoła, red. I. Bokwa, Poznań 2007.
Cieszkowski A., Ojcze Nasz. Tom pierwszy: Wstęp. Tom drugi: Wezwanie, Warszawa 2022.
Cieszkowski A., Ojcze Nasz. Tom trzeci: Pierwsza prośba. Tom czwarty: Prośby druga do siódmej i Amen, Warszawa 2022.
Cieszkowski A., Prolegomena do historiozofii, Bóg i palingeneza oraz mniejsze pisma filozoficzne z lat 1838–1842, Warszawa 1972.
Cieszkowski A., Szkic do Curriculum vitae [w:] tenże, Pisma rozproszone, t. I, red. A. Wawrzynowicz, Warszawa 2019, s. 5–7.
Dubas A., August Cieszkowski – mecenas nauki i edukacji rolniczej w Wielkopolsce [w:] Co po Auguście Cieszkowskim? Spojrzenie po 120 latach, red. J. Banaszak, Poznań 2012, s. 67–75;
Gapczyński T., Cieszkowskiego Ojcze-Nasz (tom 3.) wobec nauki Kościoła katolickiego, „Przegląd Kościelny” 1903, nr IV, s. 367–384.
Gilson É., Tomizm: wprowadzenie do filozofii św. Tomasza z Akwinu, tłum. J. Rybałt, Warszawa 1998.
Grad P., W imię Ojca. Tomistyczna krytyka joachimizmu, „Kronos. Metafizyka, kultura, religia” 2014, nr 2, s. 203–213.
Hegel G.W.F., The Letters, tłum., C. Butler, Ch. Seiler, Bloomington 1984.
Hegel G.W.F., Wykłady z filozofii dziejów, t. 1–2, tłum. J. Grabowski, A. Landman, Warszawa 1958.
Hegel G.W.F, Wykłady z filozofii religii, t. 1–2., tłum. Ś.F. Nowicki, Warszawa 2013.
Hellwig J., Cieszkowski, Warszawa 1979.
Kaufmann W., The Hegel Myth and Its Method [w:] tenże, From Shakespeare to Existentialism: A New Edition with Additions, New York 1960, s. 95–128.
Keller J., Czyn jako wyraz postawy moralnej Augusta Cieszkowskiego, Lublin 1948.
Klepacz M., Idea Boga w historiozofji Augusta Cieszkowskiego na tle ówczesnych prądów umysłowych, Kielce 1933.
Kloc-Konkołowicz J., Reformacja jako proces „uetycznienia” świata. Heglowska hermeneutyka reformacji w „Wykładach z filozofii dziejów”, „Rocznik Teologiczny” 2017, t. LIX, nr 4, s. 847–864.
Koppens R., „Ojcze Nasz” Cieszkowskiego. Szkic krytyczno-literacki, „Przegląd Powszechny” 1896, t. LI, nr 152, s. 1–25; 174–196; 380–406.
Kubski G., Egzegetyczne procedury Augusta Cieszkowskiego w „Ojcze nasz”, „Poznańskie Studia Teologiczne” 1998, nr 8, s. 61–78.
Leon XIII, Aeterni Patris [w:] Encykliki Leona XIII, cz. I, red. W. Mysłek, M. Siwiec, B. Drozdowicz, tłum. M. Mikłasz, Słupsk 1997, s. 14–26.
Liebich A., Between ideology and utopia: the politics and philosophy of August Cieszkowski, Dordrecht 1979.
Likowski E., Mowa żałobna powiedziana nad zwłokami śp. Augusta hr. Cieszkowskiego w kościele podominikańskim w Poznaniu dnia 16 marca 1894 roku, Poznań 1894.
Mazurek S., Objawić objawienie. Cieszkowski w przeddzień reintegracji [w:] A. Cieszkowski, Ojcze Nasz, t. 1–2, Warszawa 2022, s. VII–XXIV.
Napiórkowski S.C., Protestancka interpretacja misterium Eucharystii, „Ateneneum Kapłańskie” 1983, t.101/3, s. 381–390.
Nowicki Ś.F., Misterium przemienienia religii chrześcijańskiej w spekulatywną gnozę Hegla [w:] G.W.F. Hegel, Wykłady z filozofii religii, t. 1, Warszawa 2013, s. IX–LXXIII.
O’Malley J.W., Trydent. Co się zdarzyło podczas soboru, tłum. M. Chojnacki, Kraków 2014.
Olszewski D., Polska kultura religijna na przełomie XIX i XX wieku, Warszawa 1996.
Ozorowski E., Nauka soboru trydenckiego o Eucharystii, „Studia Theologica Varsaviensia” 1988, nr 26/2, s. 13–27.
Sajdek W., Niemieckie inspiracje i przyjaźnie Augusta Cieszkowskiego, „Prace Naukowe Akademii im. Jana Długosza w Częstochowie. Filozofia” 2016, nr XIII, s. 175–196.
Seńko W., Jak rozumieć filozofię średniowieczną, Kęty 2001.
Soual P., Hegel luthérien, „Revue d’Histoire et de Philosophie Religieuses” 2021, nr 3, s. 313–334.
Taubes J., Zachodnia eschatologia, tłum. A. Serafin, Warszawa 2016.
Wawrzynowicz A., „Ojcze nasz” jako projekt praktycznej realizacji idei historiozofii Cieszkowskiego, „Kronos. Metafizyka, kultura, religia” 2009, nr 1/2, s. 308–328.
Weir T.H., Secularism and Religion in Nineteenth-Century Germany: The Rise of the Fourth Confession, Cambridge 2014.
Wojtkowski A., August Cieszkowski [w:] Wybitni Wielkopolanie XIX wieku, red. W. Jakóbczyk, Poznań 1959, s. 247–281.
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License
Copyright (c) 2025 Galicja. Studia i materiały
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
