“With a Magic Rod into the World of Dreams”: Walery Eljasz’s Guides and Their Significance in the Development of Tatra Tourism
DOI:
https://doi.org/10.15584/galisim.2025.12.24Keywords:
Walery Eljasz, Tatra guides, 19th-century Tatra tourism, Polish guidebooks, historical geographyAbstract
The article is devoted to Walery Eljasz’s Tatra guides, which, starting in 1870, were reissued at several-year intervals over the next thirty years. These works were extremely important in shaping Polish awareness of the Tatra Mountains during the period of the partitions. The author was a versatile talent, interested in painting, graphic arts, photography, writing, and tourism. He successfully combined his last two passions (and also graphic arts) in his guides. The article attempts to evaluate the contents of successive editions of the guides and to determine their significance for the development of broadly understood mass tourism in the Tatra region in the second half of the 19th century.
Downloads
References
Biliński P., Studium z dziejów Liceum i Gimnazjum św. Anny w Krakowie, „Kwartalnik Historii Nauki i Techniki” 2009, R. 54, nr 1, s. 35–77.
Chwaściński B., Z dziejów taternictwa. O górach i ludziach, Warszawa 1978.
Długołęcka L., Pinkwart M., Zakopane. Przewodnik historyczny, Warszawa 1989.
Eljasz W., Ilustrowany przewodnik do Tatr i Pienin, wyd. 3, Kraków 1886.
Eljasz W., Ilustrowany przewodnik do Tatr, Pienin i Szczawnic, Poznań 1870.
Eljasz W., Ilustrowany przewodnik do Tatr, Pienin i Szczawnic, wyd. 4, Kraków 1891.
Eljasz W., Ilustrowany przewodnik do Tatr, Pienin i Szczawnic, wyd. 5, Kraków 1896.
Eljasz W., Ilustrowany przewodnik do Tatr, Pienin i Szczawnic, wyd. 6, Kraków 1900.
Eljasz W., Nowy ilustrowany przewodnik do Tatr i Pienin, wyd. 2, Kraków 1881.
Eljasz-Radzikowski Walery [w:] Z. Radwańska-Paryska, W.H. Paryski, Wielka encyklopedia tatrzańska, Poronin 2004, s. 252–255.
Fuchs F., Die Central-Karpathen mit den nächsten Voralpen. Handbuch für Gebirgsreisende, Pest 1863.
Goszczyński S., Dziennik podróży do Tatrów przez autora Sobótki, Petersburg 1853.
Homola I., Od wsi do uzdrowiska. Zakopane w okresie autonomii galicyjskiej 1867–1914 [w:] Zakopane. Czterysta lat dziejów, red. R. Dutkowa, Kraków 1991, s. 170–222.
[Janota E.], Przewodnik w wycieczkach na Babią Górę, do Tatr i Pienin, Kraków 1860.
Kapłon J., Budowa ścieżek i znakowanie szlaków turystycznych przez Towarzystwo Tatrzańskie i Polskie Towarzystwo Tatrzańskie w latach 1873–1950, Kraków 2024.
Kiełkowski J., Zdobycie Tatr. Historia i kronika taternictwa. Lata 1904–1925, t. 2, Katowice 2019.
Kiełkowski J., Zdobycie Tatr. Historia i kronika taternictwa. Prehistoria i początki taternictwa do roku 1903, t. 1, Katowice 2018.
Kowalska R., Oczarowany pięknością Tatr, „Tatry”, zima 2022/2023, nr 83, s. 87–93.
[Kowalewski M.], Zakopane i Tatry. Kalendarzyk tatrzański. Rocznik pierwszy. Krótki przewodnik po Zakopanem (stacji klimatycznej) i Tatrach. Z planem Zakopanego i szkicem mapy środkowego pasa północnej strony Tatr, Kraków 1901.
[Kowalewski M.], Zakopane i Tatry. Kalendarzyk tatrzański. Rocznik drugi. Krótki przewodnik po Zakopanem, innych miejscowościach podtatrzańskich i Tatrach, Kraków 1902.
Koziński J., Walery Eljasz Radzikowski. Malarz, fotograf, krajoznawca z XIX wieku, „Alma Mater” 2016, nr 184–185, s. 75–78.
Kraszewski J.I., Listy do Adama i Joanny Miłaszewskich, rodziny Langie, Walerego Eljasza-Radzikowskiego, opracował W. Danek, Wrocław 1966.
Krupa M., Kroniki zakopiańskie, Wołowiec 2015.
Kuty R., Przewodniki tatrzańskie Walerego Eljasza Radzikowskiego w oczach dziennikarzy epoki oraz współczesnych humanistów, „Biuletyn Biblioteki Jagiellońskiej” 2019–2020, R. LXIX–LXX, s. 121–144.
Mazik P., Szpilka K., Krupówki, Wołowiec 2018.
Matuszewski J., Jak profesor Oswald Balzer pomógł niechcący Węgrom zalegalizować zabór Doliny Białej Wody, „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Iuridica” 2023, nr 102, s. 91–99. DOI: https://doi.org/10.18778/0208-6069.102.09
Matuszewski J., Sąd polubowny w Grazu kształtowanie się organizacyjnej koncepcji rozstrzygnięcia sporu granicznego i podteksty tego procesu, „Czasopismo Prawno-Historyczne” 2021, t. 73, z. 1, s. 233–258. DOI: https://doi.org/10.14746/cph.2021.1.12
Nowak Z., Władysław Zamoyski a spór o Morskie Oko w latach 1890–1909, „Pamiętnik Biblioteki Kórnickiej” 1986, z. 21, s. 43–136.
Olkuśnik M., Materia w służbie idei. Geneza i główne płaszczyzny sporu o kierunki rozwoju cywilizacyjnego Zakopanego na przełomie XIX i XX wieku, „Kwartalnik Historii Kultury Materialnej” 2000, R. 48, nr 3–4, s. 133–152.
Olszewicz W., Walery Eliasz (1840–1905). (W sześćdziesięciolecie zgonu), „Wierchy” 1965, R. XXXIV, s. 159–169.
Opaliński D., Przewodniki turystyczne na ziemiach polskich w okresie zaborów. Studium historyczno-źródłoznawcze, Krosno 2012.
Pietruszewski K., Ilustrowany przewodnik do Tatr i Pienin, czyli jak nasz Eljasz po Tatrach wodził, „Pamiętnik Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego” 2004, t. 13, s. 63–67.
Pinkwart M., Zakopiańskim szlakiem Walerego i Stanisława Eljaszów, Warszawa–Kraków 1988.
Pisera K., Jak dawniej po Tatrach chadzano, Zakopane 2013.
Pol W., Obrazy z życia i z podróży, Lipsk 1846.
Pol W., Północne stoki Karpat, Kraków 1851.
Ptak J., Pierwsze przewodniki Walerego Eljasza, https://www.jacekptak.com.pl/pdf/Pierwsze%20przewodnik%20Walerego%20Eljasza.pdf
Radwańska-Paryska Z., Paryski W.H., Wielka encyklopedia tatrzańska, Poronin 1995, s. 143–145, 1212–1213.
Reychman J., Eliasz Walery (1840–1905) [w:] Polski słownik biograficzny, t. 6, Kraków 1948, s. 231–232.
Reychman J., Przewodniki do Tatr, Pienin i Szczawnic Walerego Eljasza, „Ziemia. Ilustrowany miesięcznik krajoznawczy” 1947, R. XXXVIII, t. 26, nr 6–8, s. 151–158; nr 9–10, s. 193–199.
Reyemhol C. [C. Lohmeyer], Vierzehn Tage in den Central-Karpathen, ein Wegweiser nach einigen der interessanten Partien des Tatra-Gebirges und Liptauer Alpen nebst Karte, Neisse 1842.
Roszkowski J.M., Walka o Morskie Oko w latach 1811–1909, Kórnik 2018.
Słoka E., „Codzienne, powszednie oblicze” romantycznego podróżowania, „Litteraria” 1995, t. 26, s. 7–25.
Słownik pracowników książki polskiej, red. I. Treichel, Warszawa–Łódź 1972.
Steczkowska M., Obrazki z podróży do Tatrów i Pienin, Kraków 1858.
Sutor A.W., Krótki przewodnik do Zakopanego i po Tatrach, Kraków 1878.
Szpakowski A., Walery Eliasz Radzikowski, Kraków 1960.
Świerz L., Krótki przewodnik do Tatr, Kraków 1896; wyd. 2, Kraków 1903.
Wójcik W.A., Działalność wydawnicza Towarzystwa Tatrzańskiego i Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego. (Prolegomena) [w:] Z dziejów Towarzystwa Tatrzańskiego i Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego (1873–1950), red. W.A. Wójcik, A. Kurek, Kraków 2016.
Wójcik W.A., Najdawniejsze przewodniki tatrzańskie [w:] Najstarsze polskie przewodniki górskie. XI Sympozjum KTG, Kraków, 2 grudnia 1990 roku, red. M. Staffa, Kraków 1990, s. 61–70.
Wójcik W.A., Tatrzańskie przewodniki Walerego Eljasza, „Tatry”, zima 2022/2023, nr 83, s. 106–109.
Zborowski J., Uwagi o przewodnikach tatrzańskich Walerego Eljasza, „Rocznik Podhalański” 1992, t. V, s. 81–83.
Ziarkowski D., Przewodniki a rozwój nowoczesnej turystyki w XIX wieku, „Turystyka Kulturowa” 2018, nr 7, s. 23–42. DOI: https://doi.org/10.62875/tk.v7i0.995
Ziarkowski D., Przewodniki turystyczne i ich znaczenie dla popularyzacji ustaleń polskiej historiografii artystycznej do końca XIX wieku, Kraków 2021. DOI: https://doi.org/10.12797/9788381384070
Zięba-Jasiński J., Wielki budowniczy Tatr, „Tatry”, zima 2022/2023, nr 83, s. 94–97.
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License
Copyright (c) 2025 Galicja. Studia i materiały
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
