Stanisław I. Witkiewicz o obiektywizacji uczuć metafizycznych
DOI:
https://doi.org/10.15584/galisim.2025.12.12Słowa kluczowe:
S.I. Witkiewicz, metafizyka, uczucia metafizyczne, katastrofizmAbstrakt
Artykuł prezentuje poglądy S.I. Witkiewicza na temat uczuć metafizycznych jako źródła kultury w jej trzech głównych przejawach: sztuce, religii i filozofii. Uczucia metafizyczne wiążą się z doznaniem ogromu, przypadkowości i potworności Istnienia. Kultura stanowi obiektywizację tych uczuć, a proces ten jest łagodzeniem napięcia związanego z poznaniem. Jesteśmy świadkami zanikania kultury metafizycznej wraz z totalnym uspołecznieniem ludzkości – przyszłość ludzkości jest jednak nieprzewidywalna. Istnieją powody, aby nie uważać Witkiewicza za konsekwentnego katastrofistę.
Downloads
Bibliografia
Collingwood R.G., An Essay on Metaphysics, Oxford University Press, Oxford 1940.
Degler J., Obecność Witkacego, PIW, Warszawa 2023.
Gawor L. Katastrofizm konsekwentny. O poglądach Mariana Zdziechowskiego i Stanisława Ignacego Witkiewicza, Wydawnictwo UMCS, Lublin 1998.
Grondin J., Piękno metafizyki. Esej o filarach hermeneutycznych, przeł. M. Marczak, PIW, Warszawa 2021.
Hamlyn D.W.F., Being a Philosopher. The History of a Practice, Routledge, London – New York 1994.
Ingarden R., Wspomnienie o S.I. Witkiewiczu [w:] Stanisław Ignacy Witkiewicz. Człowiek i twórca, księga pamiątkowa pod red. T. Kotarbińskiego i J.E. Płomieńskiego, PIW, Warszawa 1957.
Kościuszko K., Czy grozi nam utrata wartości metafizycznych? Studium porównawcze z historiozofii S.I. Witkiewicza i A.A. Cournot [w:] tenże, Wokół Witkacego, Wydawnictwo Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego, Olsztyn 2019, s. 168–175.
Kościuszko K., O muzyce metafizycznej. Polemika z Józefem Kozieleckim [w:] tenże, Wokół Witkacego, Wydawnictwo Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego, Olsztyn 2019, s. 151–166.
Kościuszko K., O technikach (mechanizmach) eliminowania metafizyki – z perspektywy Witkacego [w:] tenże, Wokół Witkacego, s. 176–185.
Kozielecki J., Transgresja i kultura, Żak, Warszawa 2002.
Leszczyński J., Filozof metafizycznego niepokoju [w:] Stanisław Ignacy Witkiewicz. Człowiek i twórca, księga pamiątkowa pod red. T. Kotarbińskiego i J.E. Płomieńskiego, PIW, Warszawa 1957, s. 93–118.
Mazurek S., Wątki katastroficzne w myśli rosyjskiej i polskiej 1917–1950, Fundacja na rzecz Nauki Polskiej, Wrocław 1997.
Micińska A., Kronika życia i twórczości Stanisława Ignacego Witkiewicza (24 II 1985 – 30 VI 1918) [w:] Kronika życia i twórczości Stanisława Ignacego Witkiewicza, oprac. J. Degler, A. Micińska, S. Okołowicz, T. Pawlak, PIW, Warszawa 2017.
Schopenhauer A., Świat jako wola i wyobrażenie, przełożył, wstępem poprzedził i komentarzem opatrzył J. Garewicz, PWN, Warszawa 1994.
Symotiuk S., Filozoficzny sens sztuki portretowej Witkacego [w:] tenże, Rekonesanse witkacjańskie, Wydawnictwo UMCS, Lublin 2015.
Tatarkiewicz W., Historia filozofii, t. 1, PWN, Warszawa 1998.
Taylor Ch., Źródła podmiotowości. Narodziny tożsamości nowoczesnej, przeł. zespół, naukowo opracował T. Gadacz, wstęp A. Bielik-Robson, Warszawa 2002.
Witkiewicz S.I., Demonizm Zakopanego [w:] tenże, O znaczeniu filozofii dla krytyki i inne artykuły polemiczne, opracował oraz przypisami opatrzył J. Leszczyński, posłowie B. Dzemidok, PWN, Warszawa 1976, s. 547–556.
Witkiewicz S.I., Geneza uczuć metapsychicznych [w:] tenże, O znaczeniu filozofii dla krytyki i inne artykuły polemiczne, opracował oraz przypisami opatrzył J. Leszczyński, posłowie B. Dzemidok, PWN, Warszawa 1976, s. 57–60.
Witkiewicz S.I., Leon Chwistek – Demon intelektu [w:] tenże, O idealizmie i realizmie. Pojęcia i twierdzenia implikowane przez pojęcie istnienia i inne prace filozoficzne, zebrał, opracował i przypisami opatrzył B. Michalski, PWN, Warszawa 1977, s. 135–198.
Witkiewicz S.I., Metafizyka dwugłowego cielęcia [w:] tenże, Dzieła wybrane. Dramaty, t. IV, PIW, Warszawa 1985, s. 527–586.
Witkiewicz S.I., Narkotyki – Niemyte dusze, wstępem poprzedziła i opracowała A. Micińska, PIW, Warszawa 1979.
Witkiewicz S.I., Nowe formy w malarstwie i wynikające stąd nieporozumienia [w:] tenże, Nowe formy w malarstwie. Szkice estetyczne. Teatr, opracował oraz przypisami opatrzył J. Leszczyński, PWN, Warszawa 1974, s. 3–150.
Witkiewicz S.I., O dwóch typach filozofów (Teoria typów ludzkich Kretschmera) [w:] tenże, O idealizmie i realizmie. Pojęcia i twierdzenia implikowane przez pojęcie istnienia i inne prace filozoficzne, zebrał, opracował i przypisami opatrzył B. Michalski, PWN, Warszawa 1977, s. 48–58.
Witkiewicz S.I., O protagorejskim typie umysłowości [w:] tenże, Nauki ścisłe a filozofia i inne pisma filozoficzne (1933–1939), opracowali M. Dombrowski, M. Bizior-Dombrowska, PIW, Warszawa 2014, s. 570–602.
Witkiewicz S.I., O „suchości” pojęć filozofii [w:] tenże, O idealizmie i realizmie. Pojęcia i twierdzenia implikowane przez pojęcie istnienia i inne prace filozoficzne, zebrał, opracował i przypisami opatrzył B. Michalski, PWN, Warszawa 1977, s. 45–47.
Witkiewicz S.I., Pojęcia i twierdzenia implikowane przez pojęcie istnienia [w:] tenże, O idealizmie i realizmie. Pojęcia i twierdzenia implikowane przez pojęcie istnienia i inne prace filozoficzne, zebrał, opracował i przypisami opatrzył B. Michalski, PWN, Warszawa 1977, s. 405–542.
Witkiewicz S.I, Uczucia metafizyczne [w:] tenże, O znaczeniu filozofii dla krytyki i inne artykuły polemiczne, opracował oraz przypisami opatrzył J. Leszczyński, posłowie B. Dziemidok, PWN, Warszawa 1976, s. 29–32.
Witkiewicz S.I., Urok świata pojęć filozoficznych [w:] tenże, O idealizmie i realizmie. Pojęcia i twierdzenia implikowane przez pojęcie istnienia i inne prace filozoficzne, zebrał, opracował i przypisami opatrzył B. Michalski, PWN, Warszawa 1977, s. 41–44.
Witkiewicz S.I., Wystawa Rafała Malczewskiego w Zakopanem [w:] tenże, O znaczeniu filozofii dla krytyki i inne artykuły polemiczne, opracował oraz przypisami opatrzył J. Leszczyński, posłowie B. Dziemidok, PWN, Warszawa 1976, s. 172–180.
Witkiewicz S.I., Znaczenie filozofii dla wszystkich [w:] tenże, O idealizmie i realizmie. Pojęcia i twierdzenia implikowane przez pojęcie istnienia i inne prace filozoficzne, zebrał, opracował i przypisami opatrzył B. Michalski, PWN, Warszawa 1977, s. 33–36.
Wolicka E., Estetyka metafizyczna St.I. Witkiewicza, „Studia Philosophiae Christianae”1969, nr 5/2, s. 159–177.
Pobrania
Opublikowane
Jak cytować
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Galicja. Studia i materiały
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
