Arteterapia jako forma pomocy w radzeniu sobie z lękiem w resocjalizacji osób pozbawionych wolności
DOI:
https://doi.org/10.15584/kpe.2025.17Słowa kluczowe:
arteterapia, lęk, resocjalizacja, kara pozbawienia wolnościAbstrakt
Celem artykułu jest podsumowanie aktualnego stanu wiedzy na temat zastosowania arteterapii w redukowaniu lęku związanego z pobytem w izolacji penitencjarnej oraz ocena jej potencjału resocjalizacyjnego. Głównym problemem badawczym była ocena oddziaływania arteterapii na kondycję psychiczną osób pozbawionych wolności oraz omówienie jej wartości resocjalizacyjnej. W tym celu dokonano analizy dokumentacji prowadzonej i zakończonej arteterapii w Areszcie Śledczym w Kielcach oraz przeprowadzono systematyczny przegląd badań naukowych. W artykule omówiono lęk z perspektywy rożnych koncepcji psychologicznych oraz wyszczególniono wybrane źródła lęku specyficzne dla warunków izolacji penitencjarnej. Przybliżono podstawowe założenia arteterapii, a następnie dokonano przeglądu badań dotyczących jej skuteczności w redukowaniu lęku u osób pozbawionych wolności, uwzględniając jej wartość resocjalizacyjną.
Downloads
Bibliografia
Araszkiewicz A., Podgórska W., Doświadczenie w stosowaniu różnych metod arteterapii w kompleksowym leczeniu nerwic, „Arteterpia” 1990, nr 57.
Bartkowicz A., Wojnarskiej A., Efektywność resocjalizacji nieletnich w warunkach wolnościowych, Lublin 2013
Bourne E., Lęk i fobia. Praktyczny podręcznik dla osób z zaburzeniami lękowymi, Kraków, 2023.
Chmielewska J., „Jestem bezsilna, mogę popłakać w ukryciu” – kobiety skazane na kary długoterminowe o dolegliwościach pobytu w więzieniu, „Resocjalizacja Polska” 2017, nr 13, https://doi.org/10.22432/pjsr.2017.13.10. DOI: https://doi.org/10.22432/pjsr.2017.13.10
Colman A., Słownik psychologii, Warszawa 2009.
Day A., At a crossroads? Offender rehabilitation in Australian prisons, „ Psychiatry Psychology and Law” 2009, no. 27(6). DOI: https://doi.org/10.1080/13218719.2020.1751335
Dzieduszyńki P., Różnice w przeżywanym lęku pomiędzy ofiarami przemocy wychowanymi w domu dziecka i w rodzinach, „Resocjalizacja Polska” 2013, nr 3.
Gussak D., Art and art therapy with the imprisoned: Re-creating identity, Routledge 2019. DOI: https://doi.org/10.4324/9780429286940
Gussak D.E., The Continuing Emergence of Art Therapy in Prisons [w:] Emerging Issues in Prison Health, Netherlands 2017, https://doi.org/10.1007/978-94-017-7558-8_5. DOI: https://doi.org/10.1007/978-94-017-7558-8_5
Grudziewska E., Lewicka A., Skuteczność arteterapii w pracy z nieletnimi z młodzieżowych ośrodków wychowawczych [w:] Arteterapia. Od rozważań nad teorią do zastosowań praktycznych, red. W. Karolak, B. Kaczorowska, Łódź 2011.
Hawkley L.C., Cacioppo J.T., Loneliness Matters: A Theoretical and Empirical Review of Consequences and Mechanisms, „Annals of Behavioral Medicine” 2010, no. 40(2), https://doi.org/10.1007/s12160-010-9210-8. DOI: https://doi.org/10.1007/s12160-010-9210-8
Hidalgo Isern T., Delgado Pastor L.C., Jiménez Torres M.G., Benefits of Art therapy in Prison Population with a Diagnosis of Mental Illnes: A Systematic Review, „International Journal of Offender Therapy and Comparative Criminology” 2024, vol. 69, issue 12, https://doi.org/10.1177/0306624x241301213. DOI: https://doi.org/10.1177/0306624X241301213
Janicki A., Znaczenie sztuki dla zdrowia psychicznego, „Arteterpia” 1990, nr 57.
Jankowska M., Źródła, uwarunkowania i rodzaje lęku u dzieci i młodzieży w aspekcie rozwojowym, „Fides et Ratio” 2018, nr 2(34).
Jaworska A., Resocjalizacja przez twórczość [w:] Psychologia penitencjarna, red. M. Ciosek, B. Pastwa-Wojciechowska, Warszawa 2016.
Kluczucki M., Arteterapia i psychologia kliniczna, „Arteterpia” 1990, nr 57.
Konieczyńska Z., Arteterapia i psychorysunek w praktyce klinicznej, „Arteterpia” 1990, nr 57.
Kędzierski W., Człowiek w izolacji więziennej: między rygoryzmem a permisywizmem: w kręgu dylematów resocjalizacji, Warszawa 2020.
Klichowski L., Lęk, stres, panika. Przyczyny i zapobieganie, Warszawa 1994.
Koomson E., Osei M., Essel R., Beyond words: Art therapy for self-expression with female inmates. Nairobi, „Journal of Humanities and Social Sciences” 2020, no. 4(3).
Korona K.W., Wykorzystanie arteterapii w resocjalizacji penitencjarnej, „Lubelski Rocznik Pedagogiczny” 2019, nr 38(1), https://doi.org/10.17951/lrp.2019.38.1.295-306. DOI: https://doi.org/10.17951/lrp.2019.38.1.295-306
Kovács M., A művészet és a hit kapcsolódási lehetőségei büntetés-végrehajtási keretek között, „Belügyi Szemle” 2024, no. 72(3), https://doi.org/10.38146/bsz-ajia.2024.v72.i3. DOI: https://doi.org/10.38146/bsz-ajia.2024.v72.i3.pp431-447
Kozielecki J., Koncepcje psychologiczne człowieka, Warszawa 1998.
Kwiatkowski Ł., Poczucie własnej skuteczności u osób skazanych na karę pozbawienia wolności, „Annales UMCS” 2021, Sectio J, nr 33(4), https://doi.org/10.17951/j.2020.33.4.133. DOI: https://doi.org/10.17951/j.2020.33.4.133-147
Lecourt E., Muzykoterapia czyli jak wykorzystać siłę dźwięków, Katowice–Chorzów 2018.
Leśniak M., Szaszkiewicz M., Więzienie jako instytucja opresyjna i sytuacja depresyjna, „Państwo i Społeczeństwo” 2015, nr 15(2).
Lęk: geneza, mechanizmy, funkcje, red. M. Fajkowska, B. Szymura, Warszawa 2009.
Nathan T.A., Soetikno N., The relationship between self-efficacy and future anxiety among male correctional inmates approaching release, „Journal of Social and Economics Research” 2024, no. 6(2), https://doi.org/10.54783/jser.v6i2.628. DOI: https://doi.org/10.54783/jser.v6i2.628
Nęcka E., Psychologia twórczości, Gdańsk 2001.
Nisa K., Nugroho A.A., Kusumawati R.N., The Relationship Between Self-Concept and Anxiety in Facing the Future on Narcotics Prisoners in Class II a Drawing Institutions, Muara Beliti. Eduvest, „Journal of Universal Studies” 2022, no. 2(10), https://doi.org/10.36418/eduvest.v2i10.614. DOI: https://doi.org/10.36418/eduvest.v2i10.614
Novisky M., Peralta R., Gladiator school: Returning citizens experiences with secondary violence exposure in prison, „Victims Offenders” 2020, no. 15. DOI: https://doi.org/10.1080/15564886.2020.1721387
Obuchowska I., Dynamika nerwic. Psychologiczne aspekty zaburzeń nerwicowych u dzieci i młodzieży, Warszawa 1981.
Oster G.D., Gould P., Rysunek w psychoterapii, Sopot 2011.
Pacura A., Muzyka jako sposób wyrażania siebie i własnych przeżyć przez osoby niewidome – wykorzystanie muzykoterapii w tyflopedagogice, „Zeszyty Naukowe Pedagogiki Specjalnej” 2023, nr 16.
Popek S.L., Psychologia twórczości plastycznej, Kraków 2010.
Power E., Adams M., Harman V., Garland J., McCarthy D., Connection Rather Than Output’: Reflections on the Role of Art Workshops in Qualitative Research with Women in Prison, „International Journal of Qualitative Methods” 2024, no. 23, https://doi.org/10.1177/16094069241273593. DOI: https://doi.org/10.1177/16094069241273593
Rębiś D., Okoniewska E., Achievement motivation vs anxiety and professional behavior in inmates, „Probacja” 2024, nr 4, https://doi.org/10.5604/01.3001.0054.8839. DOI: https://doi.org/10.5604/01.3001.0054.8839
Riemann F., Oblicza lęku. Studium z psychologii lęku, Warszawa 2005.
Spielberger C., Theory and research on anxiety. Anxiety and behavior, New York 1966. DOI: https://doi.org/10.1016/B978-1-4832-3131-0.50006-8
Stańko M., Arteterapia jako metoda profesjonalnej pomocy chorym na nowotwory, „Współczesna Onkologia” 2008, nr 12(3).
Suhara G.C., Damai Syaputra Y., Furqonuddin A., Monalisa M., Art Therapy: Penggunaan Media Seni Sebagai Upaya Mengatasi stress Warga Binaan. Connection, „Journal Pengabdian Kepada Masyarakat” 2025, no. 5(1), https://doi.org/10.32505/connection.v5i1.10368. DOI: https://doi.org/10.32505/connection.v5i1.10368
Szulc W., Kierunki rozwojowe współczesnej arteterapii [w:] Edukacja kulturalna w życiu człowieka, red. D. Jankowski, Poznań 1998.
Testoni I., Bonelli B., Biancalani G., Zuliani L., Nava F.A., Psychodrama in attenuated custody prison-based treatment of substance dependence: The promotion of changes in wellbeing, spontaneity, perceived self-efficacy, and alexithymia, „The Arts in Psychotherapy” 2020, no. 68, https://doi.org/10.1016/j.aip.2020.101650. DOI: https://doi.org/10.1016/j.aip.2020.101650
Tucker S., Luetz J.M., Art Therapy in Australian Prisons: A Research Agenda, „International Journal of Offender Therapy and Comparative Criminology” 2023, no. 69(1), https://doi.org/10.1177/0306624x231165350. DOI: https://doi.org/10.1177/0306624X231165350
Vidrih A., Szőke B., Ambrož L., Pataky G., Potočnik R. Artist Teacher and Fine Art Education Support Activities in Prison: The Key to Awareness and Self-Esteem, „International Journal of Educational Methodology” 2024, no. 10(3), https://doi.org/10.12973/ijem.10.3.455. DOI: https://doi.org/10.12973/ijem.10.3.455
Pobrania
Opublikowane
Jak cytować
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 KULTURA – PRZEMIANY – EDUKACJA
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
