Opowieść o powstaniu, zniszczeniu i częściowym ocaleniu neogotyckiego witraża Serce Jezusa z kościoła św. Mikołaja w Gdańsku

Abstrakt

Witraż Serce Jezusa, który powstał dla kościoła św. Mikołaja w Gdańsku, należał do szczytowych osiągnięć wrocławskiej pracowni (1872–ok.1907) Adalberta Rednera i witrażownictwa śląskiego XIX wieku. Stylistycznie stanowił emanację malarstwa religijnego ze szkoły nazareńczyków z Düsseldorfu wzmocnioną przez blask i wielobarwne światło charakterystyczne dla zastosowanej techniki witrażowej. W jego odbiorze estetycznym, na równi ze scenami figuralnymi, dużą rolę odgrywały wyobrażone elementy architektury neogotyckiej ujmujące sakralne przedstawienia w kompozycyjną całość. Witraż uchodził za najbardziej efektowny w kościele, przyciągając uwagę przepychem barw i artystycznym wykonaniem (J.N. Pawlowski). Nie został, niestety, zabezpieczony przed walkami o miasto pod koniec drugiej wojny światowej i w marcu 1945 roku uległ niemal całkowitemu zniszczeniu wraz z mnóstwem innych zabytków Głównego Miasta w Gdańsku. Jego pozostałości odnalazł po ponad 60 latach prywatny miłośnik witraży. W celu zabezpieczenia destruktu przed dalszą degradacją podjęto nieskuteczne próby przekazania dzieła Rednera do muzeów pomorskich. Ostatecznie witraż został przyjęty w depozyt do wrocławskiego Muzeum Architektury. Muzealny Dział Architektury XIX i XX wieku powierzył uszkodzony gdański zabytek konserwatorom z Katedry Konserwacji i Restauracji Ceramiki i Szkła Akademii Sztuk Pięknych we Wrocławiu, z którymi współpracuje od 2006 roku. Zachowane kwatery zostały włączone w proces dydaktyczny. Po rozpoznaniu tematu w kontekście historii i źródeł, poddano je badaniom oraz konserwacji i restauracji, w efekcie czego powstały zarówno świetnie odrestaurowane kwatery, jak i starannie wykonane kopie każdej z nich oraz siedem prac dyplomowych.