Nazwy specjałów kulinarnych z czasów saskich w listach-gazetach Jakuba Kazimierza Rubinkowskiego (1716–1726) i Jadwigi Rafałowiczówny (1710–1720)
DOI:
https://doi.org/10.15584/slowo.2025.16.6Słowa kluczowe:
XVIII wiek, prasa rękopiśmienna, listy-gazety, leksyka kulinarna, Jakub K. Rubinkowski, Jadwiga RafałowiczównaAbstrakt
Artykuł koncentruje się na fragmencie osiemnastowiecznego dyskursu tematycznego obejmującego kulinaria. Listy-gazety czasów saskich rejestrowały w warstwie leksykalnej elementy kultury stołu magnackiego i dopełniały poznawczo informacje o rewolucji kulinarnej XVIII w. czerpane ze źródeł narracyjnych, dzieł literackich epoki, archiwaliów. Materiał badawczy obejmuje zbiory rękopiśmiennych gazet autorstwa Jakuba Kazimierza Rubinkowskiego z lat 1716–1726 oraz Jadwigi Rafałowiczówny z lat 1710–1720, pisanych na zamówienie Elżbiety Sieniawskiej i dostarczanych do wiejskiej rezydencji adresatki w formie cyklicznej korespondencji. Analizy mają na celu wskazanie grupy nazw kulinariów zapamiętanych i utrwalonych w przekazach gazetowych wymienionych autorów, odpowiadających zakresowi leksemu specjał. Odnotowana leksyka tematyczna pozwoli dookreślić semantykę hiperonimu specjał, tym samym przybliżyć upodobania kuchni magnackiej czasów saskich wraz z towarzyszącymi im praktykami kultury stołu. Wyróżniona leksyka daje też możliwość zasygnalizowania strategii nazewniczych ówczesnych produktów luksusowych.
Downloads
Bibliografia
Bizior, R. (2021). Wyróżniki tekstowe determinowane przez płeć w listach-gazetach Jadwigi Rafałowiczówny (z początku XVIII wieku). Uwagi o kobiecym wariancie gatunku. Acta Universitatis Lodziensis. Folia Linguistica, 55, 121–136.
Elektroniczny Korpus Tekstów Polskich XVII i XVIII w., https://korba.edu.pl/query_corpus/ [dostęp: grudzień 2024].
Gruszczyński, W. (red.). Elektroniczny słownik języka polskiego XVII i XVIII wieku, Warszawa–Kraków: IJP PAN. https://sxvii.pl [dostęp: grudzień 2024].
Kleśta-Nawrocka, A. (2011). Kitowicz, Burnett i Wielądko. Trzy obrazy kuchni polskiej XVIII wieku. Przegląd Historyczny, 102/4, 819–838.
Kleśta-Nawrocka, A., Kleśta-Nawrocki, R. (2016). Brudne jedzenie w kuchni polskiej. W: K. Krzemiński, A. Kmieć, K. Olszewska (red.), Człowiek – czystość i brud, t. 1: Aspekt humanistyczno-etnologiczny (s. 53–69). Toruń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.
Kucharski, A. (2016). O sobie, ludziach i świecie. Listy Jakuba Kazimierza Rubinkowskiego do Elżbiety Sieniawskiej jako egodokumenty i źródła wiadomości gazetowych (1716–1726). W: B. Popiołek, U. Kicińska, A. Słaby (red.), Kobiece kręgi korespondencyjne w XVII–XIX wieku (s. 31–44). Warszawa: Wydawnictwo DiG.
Kucharski, A. (2019). Życie prywatne magnaterii polskiej w przekazach gazet rękopiśmiennych z epoki stanisławowskiej (1764–1795). Typologia doniesień prasowych. W: E. Dubas-Urwanowicz, M. Kupczewska, K. Łopatecki i in. (red.), Honestas et turpitudo, magnateria Rzeczypospolitej w XVI–XVIII wieku (s. 665–684). Białystok: Polskie Towarzystwo Historyczne.
Kuras, K. (2016). Kulinarne fascynacje i francuscy kucharze w kręgu korespondencyjnym Elżbiety z Lubomirskich Sieniawskiej. W: B. Popiołek, U. Kicińska, A. Słaby (red.), Kobiece kręgi korespondencyjne w XVII–XIX wieku (s. 57–67). Warszawa: Wydawnictwo DiG.
Maliszewski, K. (2001). Komunikacja społeczna w dobie staropolskiej. Studia z dziejów kształtowania się form i treści społecznego przekazu w Rzeczpospolitej szlacheckiej. Toruń: Wydawnictwo Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.
Maliszewski, K., Kucharski, A. (2017). Wstęp. W: Maliszewski, K., Kucharski, A. (z oryginalnych rękopisów odczytali, wstępem i objaśnieniami opatrzyli). Listy Jakuba Kazimierza Rubinkowskiego do Elżbiety z Lubomirskich Sieniawskiej (1716–1726) (s. 9–43). Toruń: Wydawnictwo Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.
Popiołek, B. (1996). Królowa bez korony. Studium z życia i działalności Elżbiety z Lubomirskich Sieniawskiej ok. 1669–1729. Kraków: Wydawnictwo Naukowe WSP im. KEN w Krakowie.
Popiołek, B. (2000). Wstęp. W: B. Popiołek (opracowała i wstępem opatrzyła), J. Rafałowiczówna, A z Warszawy nowiny te... Listy do Elżbiety Sieniawskiej z lat 1710–1720 (s. I–XX). Kraków: Wydawnictwo Naukowe Akademii Pedagogicznej.
Popiołek, B. (2013). Rytmy życia. Codzienność i święto w gazetach rękopiśmiennych czasów saskich. Rocznik Historii Prasy Polskiej, t. XVI, z. 2, 6–18.
Popiołek, B. (2020). „Awizów przy naszym dworze bardzo jest mało”. Ks. Tomasz Perkowicz SJ (1652–1720) jako korespondent Anny Franciszki Zamoyskiej, podskarbiny koronnej. Studium z dziejów obiegu informacji w czasach saskich. Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia ad Bibliothecarum Scientiam Pertinentia, 18, 14–31.
Popiołek, B., Nowak, J.S. (2023). Wszyscy ludzie Elżbiety Sieniawskiej. Urzędnicy, oficjaliści dworscy, rzemieślnicy, kupcy i artyści kasztelanowej krakowskiej. Kraków: Wydawnictwo Naukowe UP.
Słownik wileński (edycja elektroniczna), https://eswil.ijp.pan.pl [dostęp: 12.2024].
Rejter, A. (2024). Dyskurs a historia języka. W: W. Czachur, A. Rejter, M. Wójcicka, Lingwistyczne badania nad dyskursem. Kompendium (s. 233–243). Kraków: Universitas.
Siuciak, M. (2016). Dyskurs publiczny w perspektywie diachronicznej. W: B. Witosz, K. Sujkowska-Sobisz, E. Ficek (red.), Dyskurs i jego odmiany (s. 350–357). Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.
Skowronek, B. (2013). Mediolingwistyka. Wprowadzenie. Kraków: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Pedagogicznego.
Suska, D. (2020). Kategoria prasowości i jej wykładniki w osiemnastowiecznych gazetkach rękopiśmiennych Jędrzeja Kitowicza. Poradnik Językowy, nr 1, 69–78.
Suska, D. (2024). Doniesienia wileńskie w gazetach rękopiśmiennych Teodora Ostrowskiego jako głosy pamięci zbiorowej w prasowym dyskursie publicznym XVIII w. Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Linguistica, 19, 231–243.
Wójcicka, M. (2018). Język pamięci zbiorowej (w kontekście kultury oralności, piśmienności i elektralności). Prolegomena. W: W. Czachur (red.), Pamięć w ujęciu lingwistycznym. Zagadnienia teoretyczne i metodyczne (s. 68–93). Warszawa: Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego.
Wójcicka, M. (2019). Gatunek pamięci zbiorowej. Rekonesans. Stylistyka, XXVIII, 81–92.
Pobrania
Opublikowane
Jak cytować
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Słowo. Studia językoznawcze
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne 4.0 Międzynarodowe.
