Names of culinary specialities from the Saxon times in the letters-newspapers of Jakub Kazimierz Rubinkowski (1716–1726) and Jadwiga Rafałowiczówna (1710– 1720)

Authors

DOI:

https://doi.org/10.15584/slowo.2025.16.6

Keywords:

18th century, manuscript press, letters-newspapers, culinary lexis, Jakub K. Rubinkowski, Jadwiga Rafałowiczówna

Abstract

This article focuses on a fragment of eighteenth-century thematic discourse involving culinary subjects. Letters-newspapers of the Saxon times recorded elements of the culture of the magnate’s table in the lexical layer and complemented cognitively the information about the culinary revolution at the turn of the 18th century drawn so far from narrative sources, literary works of the epoch, and archival materials. The research material includes manuscript collections of newspapers written by Jakub Kazimierz Rubinkowski from 1716–1726 and Jadwiga Rafałowiczówna from 1710–1720, commissioned by Elżbieta Sieniawska and delivered to the addressee’s country residence in the form of cyclical correspondence. The analyses are aimed at identifying a group of culinary names remembered and recorded in the newspaper accounts of the mentioned authors, corresponding to the scope of the lexeme specjał. The noted thematic lexis will make it possible to specify the semantics of the hyperonym specjał, thus bringing the tastes of magnate cuisine of Saxon times closer together with the accompanying practices of table culture. The highlighted lexis also provides an opportunity to signal the naming strategies of luxury products of the time.

Downloads

Download data is not yet available.

References

Bizior, R. (2021). Wyróżniki tekstowe determinowane przez płeć w listach-gazetach Jadwigi Rafałowiczówny (z początku XVIII wieku). Uwagi o kobiecym wariancie gatunku. Acta Universitatis Lodziensis. Folia Linguistica, 55, 121–136.

Elektroniczny Korpus Tekstów Polskich XVII i XVIII w., https://korba.edu.pl/query_corpus/ [dostęp: grudzień 2024].

Gruszczyński, W. (red.). Elektroniczny słownik języka polskiego XVII i XVIII wieku, Warszawa–Kraków: IJP PAN. https://sxvii.pl [dostęp: grudzień 2024].

Kleśta-Nawrocka, A. (2011). Kitowicz, Burnett i Wielądko. Trzy obrazy kuchni polskiej XVIII wieku. Przegląd Historyczny, 102/4, 819–838.

Kleśta-Nawrocka, A., Kleśta-Nawrocki, R. (2016). Brudne jedzenie w kuchni polskiej. W: K. Krzemiński, A. Kmieć, K. Olszewska (red.), Człowiek – czystość i brud, t. 1: Aspekt humanistyczno-etnologiczny (s. 53–69). Toruń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.

Kucharski, A. (2016). O sobie, ludziach i świecie. Listy Jakuba Kazimierza Rubinkowskiego do Elżbiety Sieniawskiej jako egodokumenty i źródła wiadomości gazetowych (1716–1726). W: B. Popiołek, U. Kicińska, A. Słaby (red.), Kobiece kręgi korespondencyjne w XVII–XIX wieku (s. 31–44). Warszawa: Wydawnictwo DiG.

Kucharski, A. (2019). Życie prywatne magnaterii polskiej w przekazach gazet rękopiśmiennych z epoki stanisławowskiej (1764–1795). Typologia doniesień prasowych. W: E. Dubas-Urwanowicz, M. Kupczewska, K. Łopatecki i in. (red.), Honestas et turpitudo, magnateria Rzeczypospolitej w XVI–XVIII wieku (s. 665–684). Białystok: Polskie Towarzystwo Historyczne.

Kuras, K. (2016). Kulinarne fascynacje i francuscy kucharze w kręgu korespondencyjnym Elżbiety z Lubomirskich Sieniawskiej. W: B. Popiołek, U. Kicińska, A. Słaby (red.), Kobiece kręgi korespondencyjne w XVII–XIX wieku (s. 57–67). Warszawa: Wydawnictwo DiG.

Maliszewski, K. (2001). Komunikacja społeczna w dobie staropolskiej. Studia z dziejów kształtowania się form i treści społecznego przekazu w Rzeczpospolitej szlacheckiej. Toruń: Wydawnictwo Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.

Maliszewski, K., Kucharski, A. (2017). Wstęp. W: Maliszewski, K., Kucharski, A. (z oryginalnych rękopisów odczytali, wstępem i objaśnieniami opatrzyli). Listy Jakuba Kazimierza Rubinkowskiego do Elżbiety z Lubomirskich Sieniawskiej (1716–1726) (s. 9–43). Toruń: Wydawnictwo Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.

Popiołek, B. (1996). Królowa bez korony. Studium z życia i działalności Elżbiety z Lubomirskich Sieniawskiej ok. 1669–1729. Kraków: Wydawnictwo Naukowe WSP im. KEN w Krakowie.

Popiołek, B. (2000). Wstęp. W: B. Popiołek (opracowała i wstępem opatrzyła), J. Rafałowiczówna, A z Warszawy nowiny te... Listy do Elżbiety Sieniawskiej z lat 1710–1720 (s. I–XX). Kraków: Wydawnictwo Naukowe Akademii Pedagogicznej.

Popiołek, B. (2013). Rytmy życia. Codzienność i święto w gazetach rękopiśmiennych czasów saskich. Rocznik Historii Prasy Polskiej, t. XVI, z. 2, 6–18.

Popiołek, B. (2020). „Awizów przy naszym dworze bardzo jest mało”. Ks. Tomasz Perkowicz SJ (1652–1720) jako korespondent Anny Franciszki Zamoyskiej, podskarbiny koronnej. Studium z dziejów obiegu informacji w czasach saskich. Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia ad Bibliothecarum Scientiam Pertinentia, 18, 14–31.

Popiołek, B., Nowak, J.S. (2023). Wszyscy ludzie Elżbiety Sieniawskiej. Urzędnicy, oficjaliści dworscy, rzemieślnicy, kupcy i artyści kasztelanowej krakowskiej. Kraków: Wydawnictwo Naukowe UP.

Słownik wileński (edycja elektroniczna), https://eswil.ijp.pan.pl [dostęp: 12.2024].

Rejter, A. (2024). Dyskurs a historia języka. W: W. Czachur, A. Rejter, M. Wójcicka, Lingwistyczne badania nad dyskursem. Kompendium (s. 233–243). Kraków: Universitas.

Siuciak, M. (2016). Dyskurs publiczny w perspektywie diachronicznej. W: B. Witosz, K. Sujkowska-Sobisz, E. Ficek (red.), Dyskurs i jego odmiany (s. 350–357). Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.

Skowronek, B. (2013). Mediolingwistyka. Wprowadzenie. Kraków: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Pedagogicznego.

Suska, D. (2020). Kategoria prasowości i jej wykładniki w osiemnastowiecznych gazetkach rękopiśmiennych Jędrzeja Kitowicza. Poradnik Językowy, nr 1, 69–78.

Suska, D. (2024). Doniesienia wileńskie w gazetach rękopiśmiennych Teodora Ostrowskiego jako głosy pamięci zbiorowej w prasowym dyskursie publicznym XVIII w. Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Linguistica, 19, 231–243.

Wójcicka, M. (2018). Język pamięci zbiorowej (w kontekście kultury oralności, piśmienności i elektralności). Prolegomena. W: W. Czachur (red.), Pamięć w ujęciu lingwistycznym. Zagadnienia teoretyczne i metodyczne (s. 68–93). Warszawa: Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego.

Wójcicka, M. (2019). Gatunek pamięci zbiorowej. Rekonesans. Stylistyka, XXVIII, 81–92.

Published

2025-12-29

How to Cite

Suska, D. (2025). Names of culinary specialities from the Saxon times in the letters-newspapers of Jakub Kazimierz Rubinkowski (1716–1726) and Jadwiga Rafałowiczówna (1710– 1720). Słowo. Studia językoznawcze, (16), 74–85. https://doi.org/10.15584/slowo.2025.16.6

Issue

Section

RESEARCH ASPECTS OF NAMING