Społeczne uwarunkowania wariantywności nazewniczej wiejskich ulic (na przykładzie gminy Wręczyca Wielka w powiecie kłobuckim)
DOI:
https://doi.org/10.15584/slowo.2025.16.1Słowa kluczowe:
wariantywność nazewnicza, oficjalne nazwy wiejskich ulic, nazwy części wsi, gmina Wręczyca WielkaAbstrakt
Głównym celem artykułu jest próba zarysowania społecznych uwarunkowań wariantywności nazewniczej wiejskich ulic. Podstawę analizy stanowi materiał językowy, który pozyskano w lipcu i sierpniu 2024 r. podczas nieoficjalnych wywiadów z przedstawicielami trzech pokoleń gminy Wręczyca Wielka. Ponadto w analizie wykorzystano m.in. ponad 60 nazw części wsi i przysiółków z obszaru wspomnianej jednostki administracyjnej.
Na podstawie wypowiedzi przedstawicieli wszystkich wydzielonych grup jednorodnych stwierdzono, że zjawisko wariantywności nazewniczej wiejskich ulic występuje jedynie podczas nieoficjalnych kontaktów językowych. Wariantywność wzrasta wraz z wiekiem respondentów. Informatorzy wskazują na różne przyczyny omawianego zjawiska, np. specyfikę zagospodarowania, tradycje nazewnicze, lokalny uzus lub niefunkcjonalny charakter niektórych urzędowych nazw.
Downloads
Bibliografia
Bijak, U. (2016). Polionimia, czyli „wojna nazw”. Polonica, XXXVI, 55–66.
Jedziniak, A. (2021). O wariantywności nazw górskich. W: W. Wilczek (red.), Bogactwo polszczyzny w świetle jej historii, t. 8 (s. 107–117). Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.
Jelonek, T. (2018a). Językowo-kulturowy obraz wsi i jej mieszkańców utrwalony w mikrotoponimach. Kraków: Instytut Języka Polskiego PAN.
Jelonek, T. (2018b). Słownik mikrotoponimów gminy Wręczyca Wielka. Kraków: Instytut Języka Polskiego PAN.
Jelonek, T. (2024a). Językowo-kulturowy obraz wsi i jej mieszkańców utrwalony w wiejskich toponimach (na przykładzie gminy Wręczyca Wielka w powiecie kłobuckim). Stylistyka, XXXIII, 23–39.
Jelonek, T. (2024b). Nazwy części wsi w polszczyźnie mieszkańców gminy Wręczyca Wielka w powiecie kłobuckim. Tradycja i zmiana. W: E. Horyń, S. Koziara, E. Młynarczyk, M. Puda-Blokesz (red.), Dialog z Tradycją, t. X: Od tradycji do antytradycji (s. 203–218). Kraków: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Komisji Edukacji Narodowej.
Jelonek, T. (2025). O sytuacji językowo-kulturowej Truskolas i wsi okolicznych w gminie Wręczyca Wielka w XXI w. W: A. Kwaśnicka-Janowicz, M. Mycawka, R. Przybylska, M. Rak, K. Stachowski (red.), Gwara i kultura w słowie zapisane. Księga jubileuszowa dedykowana Profesorowi Józefowi Kąsiowi (s. 625–638). Kraków: Księgarnia Akademicka.
Kucała, M. (2008). Nazwy części wsi w Beskidzie Myślenickim. Annales Academiae Paedagogicae Cracoviensis, 51, Studia Linguistica, 3, 183–188.
Kucharzyk, R. (2003). System fonetyczny i leksykalny wsi Rzepiennik Strzyżewski w ujęciu socjolingwistycznym, Kraków: Wydawnictwo Lexis.
Lubaś, W. (1978). Typ kontaktu językowego a wariantywność nazw własnych we współczesnej polszczyźnie. Prace Językoznawcze, 4: Onomastyka, 7–15.
Mrózek, R. (1991). Paralelizm a wariantywność składników systemu mikrotoponimicznego. W: S. Gajda (red.), Wariancja w języku. III Opolskie Spotkania Językoznawcze, Szczedrzyk, 10–11.10.1989 r. (s. 157–161). Opole: Wyższa Szkoła Pedagogiczna im. Powstańców Śląskich w Opolu.
Myszka, A. (2010). Wariantywność onimów a sytuacja komunikacyjna – na przykładzie podkarpackich mikrotoponimów. W: R. Łobodzińska (red.), Nazwy własne a społeczeństwo, t. II (s. 93–105). Łask–Wrocław: Oficyna Wydawnicza Leksem.
Myszka, A. (2013). Społeczne i kulturowe przyczyny powstawania paralelnych urbanonimów nieoficjalnych – na przykładzie nazw rzeszowskich (XVIII–XX w.). Słowo. Studia językoznawcze, 4, 103–115.
Oronowicz-Kida, E. (2014). Oficjalne nazwy wiejskich ulic w województwie podkarpackim. Studium językowo-kulturowe. Rzeszów: Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego.
Ożóg, K. (2011). Polszczyzna przełomu XX i XXI wieku. Wybrane zagadnienia. Rzeszów: Biblioteka Frazy.
Pawłowski, E. (1971). Nazwy miejscowości Sądecczyzny, cz. 1: Nazwy miast, wsi, przysiółków oraz dzielnic miejskich i wiejskich. Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk: Zakład Narodowy im. Ossolińskich. Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk.
Pawłowski, E. (1972). Dwuznaczne nazwy miejscowe (na materiale nazw wsi i przysiółków Sądecczyzny). Onomastica, XVII, 5–26.
Pelcowa, H. (1999). Przeszłość w językowym obrazie świata współczesnej wsi. W: A. Pajdzińska, P. Krzyżanowski (red.), Przeszłość w językowym obrazie świata (s. 253–267). Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.
Pospiszylowa, A. (1980). Nazwy części wsi, przysiółków i tzw. placów oraz formacje pochodne we wsi Istebnej. Onomastica, XXV, 73–88.
Swoboda, P. (2020). Zmiana w nazwie czy zmiana nazwy? W: B. Szady (red.), Metodologia tworzenia czasowo-przestrzennych baz danych dla rozwoju osadnictwa oraz podziałów terytorialnych (s. 563–572), https://www.researchgate.net/publication/341115066_Zmiana_w_nazwie_czy_zmiana_nazwy.
Zawodzińska-Bukowiec, K. (2014). Nazwy części wsi, przysiółków, osad i rumunków – nazwy terenowe czy miejscowe? (na podstawie toponimów ziemi dobrzyńskiej). W: A. Gałkowski, R. Gliwa (red.), Mikrotoponimia i mikrotoponimia. Problematyka wstępna (s. 279–288). Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.
Pobrania
Opublikowane
Jak cytować
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Słowo. Studia językoznawcze
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne 4.0 Międzynarodowe.
