Nowa rzeczywistość we współczesnych przezwiskach ludowych (na przykładzie nieoficjalnych antroponimów mieszkańców gminy Babice w powiecie chrzanowskim)
DOI:
https://doi.org/10.15584/slowo.2025.16.7Słowa kluczowe:
przezwiska, język mieszkańców wsi, kultura ludowaAbstrakt
Artykuł stawia sobie za cel wskazanie, w jaki sposób (i które) współczesne zjawiska kulturowe znajdują odzwierciedlenie w najnowszej warstwie przezwisk ludowych. Materiał językowy opracowania stanowi zbiór około tysiąca antroponimów zebranych w latach 2004–2010 oraz 2017–2024 na terenie wiejskiej gminy Babice w powiecie chrzanowskim.
Porównanie materiału badawczego zebranego w dwóch okresach ukazuje nowe tendencje w kreacji onomastycznej nawiązujące do szeroko pojmowanej sfery nowoczesności. Do najnowszych zjawisk kulturowych należą zmiany w sferze wyglądu zewnętrznego, wynikające z korzystania mieszkanek wsi z zabiegów medycyny estetycznej. Zaburzający harmonię ludzkiego ciała wygląd w mniejszym stopniu jest jednak wartościowany w aspekcie estetycznym niż społecznym.
Obserwacji społecznej i w konsekwencji wartościowaniu podlega także nowoczesny styl życia, który jest sprzeczny z wewnętrzną organizacją życia na wsi i jako taki nie mieści się w mentalności najstarszych mieszkańców wsi.
Downloads
Bibliografia
Biolik, M. (1983). Przezwiska i przydomki ludności wiejskiej (na przykładzie wsi Andrzejki w woj. łomżyńskim). Onomastica XXVIII, 165–179.
Biolik, M. (1997). Przezwiska nauczycieli i uczniów o przejrzystej motywacji semantycznej. Onomastica XLII, 195–210.
Brzozowska-Krajka, A. (1994). Symbolika dobowego cyklu powszedniego w polskim folklorze tradycyjnym. Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.
Cieślikowa, A. (1998). Miejsce przezwiska w systemie antroponimicznym (historia a współczesność). W: S. Warchoł (red.), Rozprawy Slawistyczne, t. 14: Przezwiska i przydomki w językach słowiańskich, cz. I (s. 71–80). Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.
Cygan, S. (2002). Mowa pokoleń w świadomości mieszkańców wsi Lasocin na Kielecczyźnie. W: S. Gala (red.), Dialektologia jako dziedzina językoznawstwa i przedmiot dydaktyki. Księga jubileuszowa dedykowana Profesorowi Karolowi Dejnie (s. 83–92). Łódź: Łódzkie Towarzystwo Naukowe.
Cygan, S. (2011). Przejawy świadomości językowej mieszkańców wsi końca XX wieku na przykładzie Lasocina na Kielecczyźnie. Kielce: Wydawnictwo Uniwersytetu Humanistyczno-Przyrodniczego Jana Kochanowskiego.
Długosz, K. (2003). Czy współczesne nazwy własne są odbiciem tendencji integracyjnych, przejawem mody i snobizmu? W: R. Łobodzińska (red.), Przeszłość, teraźniejszość i przyszłość polskiej onomastyki (s. 129–141). Wrocław: Wydawnictwo Wrocławskiego Towarzystwa Naukowego.
Dobrowolski, K. (2001). Chłopska kultura tradycyjna. W: A. Mencwel (red.), Antropologia kultury. Zagadnienia i wybór tekstów (s. 374–384). Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego.
Dunaj, B. (2000). O stanie współczesnej polszczyzny. W: G. Szpila (red.), Język trzeciego tysiąclecia. Zbiór referatów z konferencji, Kraków, 2–4 marca 2000 (s. 25–34). Kraków: Krakowskie Towarzystwo Popularyzowania Wiedzy o Komunikacji Językowej „Tertium”.
Grzegorczykowa, R., Puzynina, J. (1979). Słowotwórstwo współczesnego języka polskiego. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Jodłowski, S. (2003). Teoria zaimka. W: J. Bartmiński, M. Nowosad-Bakalarczyk (red.), Współczesna polszczyzna. Wybór opracowań 6. Części mowy (s. 197–202). Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.
Karwatowska, M., Szpyra-Kozłowska, J. (2005). Lingwistyka płci. Ona i on w języku polskim. Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.
Kąś, J. (1994). Kulturowy stereotyp mężczyzny i kobiety w środowisku wiejskim (na materiale gwar orawskich). W: J. Anusiewicz, K. Handke (red.), Język a Kultura, t. 9: Płeć w języku i kulturze (s. 119–130). Wrocław: Wydawnictwo „Wiedza o kulturze”.
Krzeszowski, T. (1994). Parametr aksjologiczny w przedpojęciowych schematach wyobrażeniowych. Etnolingwistyka 6, 29–51.
Kurek, H. (2002). Językowy obraz Podkarpacia (na przykładzie mikrotoponimii Dukielszczyzny). W: M. Skarżyński i M. Szpiczakowska (red.), Rozmaitości językowe ofiarowane prof. dr. Hab. Januszowi Strutyńskiemu z okazji jego jubileuszu (s. 139–164). Kraków: Księgarnia Akademicka.
Kurek, H. (2014). Tożsamość kulturowa polskiej wsi w epoce globalizacji i przemian społeczno-ekonomicznych. W: K. Sikora, M. Rak (red.), Badania dialektologiczne. Stan, perspektywy, metodologia (s. 45–54). Kraków: Księgarnia Akademicka.
Mazurkiewicz, M. (1989). Praca i sacrum w polszczyźnie ludowej. Etnolingwistyka 2, 7–28.
Myszka, A. (2007). Przezwiska młodzieżowe – nowe struktury, nowe bazy semantyczne. W: A. Cieślikowa, B. Czopek-Kopciuch i K. Skowronek (red.), Nowe nazwy własne – nowe tendencje badawcze (s. 267–279). Kraków: Wydawnictwo Pandit.
Nowowiejski, B. (2006). Inspiracje kulturowe we współczesnym nazewnictwie polskim. W: Z. Abramowicz i E. Bogdanowicz (red.), Onimizacja i apelatywizacja (s. 309–316). Białystok: Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku.
Oronowicz-Kida, E. (1998). Fenomen nazewniczy przezwisk. Onomastica XLIII, 249–255.
Ożóg, K. (1981). O współczesnych polskich wyrazach obraźliwych. Język Polski LXI, 179–187.
Ożóg, K. (2007). Polszczyzna przełomu XX i XXI wieku. Wybrane zagadnienia. Rzeszów: Stowarzyszenie Literacko-Artystyczne „Fraza”.
Pelcowa, H. (1994). Mechanizmy nazwotwórcze i zmiany leksykalne w gwarach (na materiale gwar Lubelszczyzny). W: E. Wrocławska (red.), Uwarunkowania i przyczyny zmian językowych. Zbiór studiów (s. 105–111). Warszawa: Slawistyczny Ośrodek Wydawniczy.
Pelcowa, H. (2014). Ludowa wizja świata a problem normy gwarowej we współczesnej rzeczywistości wiejskiej. W: E. Rudnicka-Fira, M. Błasiak-Tytuła (red.), Język w środowisku wiejskim. Gwara – społeczeństwo – kultura, t. II (s. 227–239). Kraków: Wydawnictwo Collegium Columbinum.
Piechnik, A. (2009). Wizerunek kobiety i mężczyzny w językowym obrazie świata ludności wiejskiej (na przykładzie gminy Zakliczyn nad Dunajcem). Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Rudnicka-Fira, E. (2006). Gwarowa leksyka apelatywna – podstawą kreacji przezwisk ludowych (na przykładzie Żywiecczyzny). W: B. Nowowiejski (red.), Wokół polszczyzny dawnej i obecnej (s. 301–312). Białystok: Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku.
Rzetelska-Feleszko, E. (2001). Ewolucja polskich nazw własnych w XX wieku. W: S. Dubisz i S. Gajda (red.), Polszczyzna XX wieku. Ewolucja i perspektywy rozwoju (s. 171–172). Warszawa: Dom Wydawniczy Elipsa.
Stępień, I. (2010). Zjawisko amerykanizacji w języku i kulturze. Słowo. Studia językoznawcze, 1, 219–228.
Szober, S. (1959). Wybór pism. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Ziajka, B. (2014a). Językowo-kulturowy obraz świata społeczności wiejskiej utrwalony w przezwiskach i przydomkach (na przykładzie nieoficjalnych antroponimów mieszkańców Zagórza i wsi okolicznych w powiecie chrzanowskim). Kraków: Wydawnictwo Libron.
Ziajka, B. (2014b). Przezwiska i przydomki jako czynnik podtrzymujący gwarę. W: E. Rudnicka-Fira, M. Błasiak-Tytuła (red.), Język w środowisku wiejskim. Gwara – społeczeństwo – kultura, t. II (s. 121–130). Kraków: Wydawnictwo Collegium Columbinum.
Ziajka, B. (2018). Współczesne akty nominacyjne w środowiskach wiejskich – ciągłość i zmiana. Słowo. Studia językoznawcze, 9, 190–200.
Żarski, W. (2008). Tożsamość kulinarna jako wykładnik odrębności kulturowej. W: I. Masojć, R. Naruniec (red.), Tożsamość na styku kultur (s. 80–92). Wilno: Wileński Uniwersytet Pedagogiczny.
Pobrania
Opublikowane
Jak cytować
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Słowo. Studia językoznawcze
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne 4.0 Międzynarodowe.
