On the Relations Between Physics and Philosophy in Marian Smoluchowski’s Philosopical Writtings
DOI:
https://doi.org/10.15584/galisim.2025.12.11Keywords:
Marian Smoluchowski, physics, philosophy, atomism, pragmatismAbstract
The aim of this article is to reconstruct and analyze the relationship between physics and philosophy in the philosophical writings of Marian Smoluchowski, one of the most outstanding Polish and world physicists of the turn of the 19th and 20th centuries. The article analyzes the role of philosophical assumptions in the research practice of physicists, the significance of discoveries in physics for traditional philosophical issues, the problem of the cognitive status of scientific hypotheses and theories, and the place of Smoluchowski's thought in the philosophical tradition.
Downloads
References
Chandrasekhar R., Kac M., Smoluchowski R., Marian Smoluchowski. His Life and Scientific Work, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1986.
Dziekan M., Zagadnienie hipotez i teorii naukowych w rozważaniach filozoficznych Mariana Smoluchowskiego, „Zagadnienia Filozoficzne w Nauce” 2017, nr 62, s. 7–71.
Einstein A., Uwagi do prac zamieszczonych w niniejszym tomie [w:] tenże, Pisma filozoficzne, red. S. Butryn, Wydawnictwo IFiS PAN, Warszawa 1999.
Grzanka J., Filozofia przypadku w ujęciu Mariana Smoluchowskiego, „Filozofia i Nauka. Studia filozoficzne i interdyscyplinarne” 2023. t. 11, s. 93–112.
Grzanka J., Między fizyką a filozofią. Filozofia przyrody i filozofia fizyki w pismach Mariana Smoluchowskiego, Universitas, Kraków 2020.
Hawking S., Mlodinow L., Wielki projekt, tłum. J. Włodarczyk, Wydawnictwo Albatros, Warszawa 2017.
Heisenberg W., Fizyka a filozofia, tłum. S. Amsterdamski, Książka i Wiedza, Warszawa 1963.
Heisenberg W., The Physicist’s Conception of Nature, Greenwood Press Publishers, Westpoint, Connecticut 1970.
Hossenfelder S., Czy Wszechświat myśli? I inne ważne pytania nauki, tłum. B. Bieniok, E.L. Łokas, Copernicus Center Press, Kraków 2023.
Ingarden R.S., Editor’s Preface [w:] S. Chandrasekhar, M. Kac, R. Smoluchowski, Marian Smoluchowski. His Life and Scientific Work, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1986.
Kac M., Marian Smoluchowski and the Evolution of Statistical Thought in Physics [w:] S. Chandrasekhar, M. Kac, R. Smoluchowski, Marian Smoluchowski. His Life and Scientific Work, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1986.
Krajewski W., Światopogląd Mariana Smoluchowskiego, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1956.
Laue M. von, Historia fizyki, tłum. A. Teske, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1957.
Łukasik A., O postawach fizyków wobec filozofii, „Filozofia i Nauka. Studia filozoficzne i interdyscyplinarne” 2020, t. 8 (2), s. 9–34.
Morawska-Nowak B., Marian Smoluchowski – wybitny polski fizyk przełomu XIX i XX wieku, „Wszechświat” 2017, t. 118, nr 10–12, s. 303–310.
Penrose R., Makroświat, mikroświat i ludzki umysł, tłum. P. Amsterdamski, Prószyński i S-ka, Warszawa 1997.
Polak P., Byłem Pana przeciwnikiem [profesorze Einstein]… Relatywistyczna rewolucja naukowa z perspektywy środowiska naukowo-filozoficznego Lwowa, Copernicus Center Press, Kraków 2012.
Roskal Z., Mariana Smoluchowskiego ujęcie zasady przyczynowości w badaniach ruchów Browna, „Zagadnienia Filozoficzne w Nauce” 2017, nr 62, s. 99–126.
Schrödinger E., Przyroda i Grecy [w:] tenże, Przyroda i Grecy. Nauki przyrodnicze i humanistyczne, tłum. K. Napiórkowski, Wyd. IFiS PAN, Warszawa 2017.
Smoluchowski M., Ewolucja teorii atomistycznej [w:] tenże, Wybór pism filozoficznych, red. W. Krajewski, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1956.
Smoluchowski M., Dzisiejszy stan teorii atomistycznej [w:] tenże, Wybór pism filozoficznych, red. W. Krajewski, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1956.
Smoluchowski M., Granice stosowalności drugiej zasady termodynamiki [w:] tenże, Wybór pism filozoficznych, red. W. Krajewski, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1956.
Smoluchowski M., Molekularno-teoretyczne studia dotyczące odwrócenia zjawisk termodynamicznych nieodwracalnych i powrotu stanów anormalnych [w:] tenże, Wybór pism filozoficznych, red. W. Krajewski, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1956.
Smoluchowski M., O pewnych brakach w uzasadnieniu prawa entropii oraz równania zasadniczego Boltzmanna w kinetycznej teorii gazów [w:] tenże, Wybór pism filozoficznych, red. W. Krajewski, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1956.
Smoluchowski M., Przedmiot i zadanie fizyki [w:] tenże, Wybór pism filozoficznych, red. W. Krajewski, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1956.
Smoluchowski M., Zarys najnowszych postępów fizyki, odbitka z „Muzeum”, Lwów 1907.
Smoluchowski M., Znaczenie nauk ścisłych w wykształceniu ogólnym [w:] tenże, Wybór pism filozoficznych, red. W. Krajewski, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1956.
Teske A., Marian Smoluchowski: życie i twórczość, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1955.
Weinberg S., Sen o teorii ostatecznej, tłum. P. Amsterdamski, Zysk i S-ka, Warszawa 1994.
Wróblewski A.K., Historia fizyki od czasów najdawniejszych do współczesności, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2006.
Wróblewski A.K., Historia fizyki w Polsce, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2020.
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License
Copyright (c) 2025 Galicja. Studia i materiały
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
