Odporność psychiczna dzieci i młodzieży w kontekście sukcesów edukacyjnych
DOI:
https://doi.org/10.15584/kpe.2025.12Słowa kluczowe:
odporność psychiczna, edukacja, uczeń, student, osiągnięcia edukacyjneAbstrakt
Odporność psychiczna rozumiana jest jako zdolność jednostki do skutecznego funkcjonowania w warunkach wzmożonego stresu, presji oraz w obliczu różnorodnych wyzwań – zarówno w życiu zawodowym, jak i osobistym. Osoby charakteryzujące się wysokim poziomem tej cechy wyróżnia wiara we własne możliwości, otwartość na nowe doświadczenia oraz konsekwencja w realizacji zamierzonych celów. Częściej odnoszą sukcesy, potrafią konstruktywnie reagować na krytykę, a porażki interpretują jako element procesu rozwoju.
Niniejsza praca stanowi próbę analizy znaczenia odporności psychicznej dzieci i młodzieży w środowisku edukacyjnym. Nakreśla kierunek dyskusji na temat konieczności uruchamiania szeroko rozumianych oddziaływań wychowawczych, które są gwarantem sukcesów kształcenia osób uczących się i nauczających.
Downloads
Bibliografia
Bandura A., Self-efficacy: The exercise of control, New York 1997.
Bedyńska S., Zawadzka A. M., Wytrwałość a sukces: polska adaptacja Skali Wytrwałości (Grit-S), “Studia Psychologiczne” 2016, No. 54(2).
Campbell-Sills L., Cohan S. L., Stein M. B., Relationship of resilience to personality, coping, and psychiatric symptoms in young adults, “Behaviour Research and Therapy” 2006, No. 44(4). DOI: https://doi.org/10.1016/j.brat.2005.05.001
Cloug P., Strycharczyk D., Developing Mental Toughness: Improving performance, wellbeing and positive behaviour in others, London 2002.
Cohen S., Wills T. A., Stress, social support, and the buffering hypothesis, “Psychological Bulletin” 1985, No. 98(2). DOI: https://doi.org/10.1037/0033-2909.98.2.310
Connor K. M., Davidson J. R., Development of a new resilience scale: The Connor-Davidson Resilience Scale (CD-RISC), “Depression and Anxiety” 2003, No. 18(2). DOI: https://doi.org/10.1002/da.10113
Cowden R. G., Meyer Weitz A., Self reflection and self insight predict resilience and stress in competitive tennis, “Social Behavior and Personality: An International Journal” 2016, No. 44(7). DOI: https://doi.org/10.2224/sbp.2016.44.7.1133
Deci E. L., Ryan R. M., The “what” and “why” of goal pursuits: Human needs and the self-determination of behavior, “Psychological Inquiry” 2000, No. 11(4). DOI: https://doi.org/10.1207/S15327965PLI1104_01
Duckworth A. L., Peterson C., Matthews M. D., Kelly D. R., Grit: Perseverance and passion for long-term goals, “Journal of Personality and Social Psychology” 2007, No. 92(6). DOI: https://doi.org/10.1037/0022-3514.92.6.1087
Firmanty I., Czym jest odporność psychiczna – definicja i model 4C?, https://www.humanskills.pl/czym-jest-odpornosc-psychiczna/ (12.07.2025).
Garmezy N., Resiliency and vulnerability to adverse developmental outcomes associated with poverty, “American Behavioral Scientist” 1991, No. 34(4). DOI: https://doi.org/10.1177/0002764291034004003
Gerber M., Brand S., Feldmeth A. K., Lang C., Elliot C., Holsboer-Trachsler E., Pühse U., Adolescents with high mental toughness adapt better to perceived stress: a longitudinal study with Swiss vocational students, “Personality and Individual Differences” 2013, No. 54(7). DOI: https://doi.org/10.1016/j.paid.2012.12.003
Hayes S. C., Strosahl K. D., Wilson K. G., Acceptance and Commitment Therapy: An experiential approach to behavior change, New York, NY 1999.
Hobfoll S. E., Conservation of resources: A new attempt at conceptualizing stress, “American Psychologist” 1989, No. 44(3). DOI: https://doi.org/10.1037/0003-066X.44.3.513
Karen R., Shatté A., The Resilience Factor: 7 Keys to Finding Your Inner Strength and Overcoming Life’s Hurdles, Broadway Books 2003.
Kitsantas A., Zimmerman B. J., College students’ self-regulated learning and academic achievement, “Journal of Advanced Academics” 2009, No. 20(2).
Kobasa S. C., Stressful life events, personality, and health: An inquiry into hardiness, “Journal of Personality and Social Psychology” 1979, No. 37(1). DOI: https://doi.org/10.1037//0022-3514.37.1.1
Łaguna M., Trzebińska E., Zięba M., Kwestionariusz Poczucia Własnej Skuteczności – Skala GSES, Warszawa 2005.
Macnamary A., Collinsa D., Development and initial validation of the Psychological Characteristics of Developing Excellence Questionnaire, “Journal of Sports Sciences” 2011, No. 29(12). DOI: https://doi.org/10.1080/02640414.2011.589468
Martin A. J., Resilience in students: The role of self-regulation, “Journal of Educational Psychology” 2007, No. 99(2).
Masten A. S., Garmezy N., Risk, vulnerability, and protective factors in developmental psychopathology [w:] Advances in Clinical Child Psychology, eds. B. B. Lahey, A. E. Kazdin, New York 1985. DOI: https://doi.org/10.1007/978-1-4613-9820-2_1
Matczak A., Knopp K. A., Rola inteligencji emocjonalnej w radzeniu sobie ze stresem, Warszawa 2013.
Matczak A., Piekarska J., Temperament a strategie radzenia sobie ze stresem, “Przegląd Psychologiczny” 2011, No. 54(1).
Meyer B., Mark M. M., The resilience of college students: Relationships with stress and academic performance, “Journal of Educational Psychology” 2007, No. 99(2).
Nicholls A., Levy A., Polman R.C.J., Crust L., Mental toughness, coping self-efficacy, and coping effectiveness among athletes, “International Journal of Sport and Exercise Psychology” 2011, No. 42.
Odporność psychiczna w sporcie, https://www.blog.pracowniatestow.com/index.php/2016/04/23/odpornosc-psychiczna-w‑sporcie/ (12.07.2025).
Petrides K. V., Furnham A., Trait emotional intelligence: Psychometric investigation with reference to established trait taxonomies, “European Journal of Personality” 2004, No. 18(5).
Pielas T., Odporność psychiczna w sporcie: wyzwanie, “Psycholog Sportu” 2018, https://tamarapielas.pl/odpornosc-psychiczna-w-sporcie-wyzwanie/ (12.07.2025).
Sikorska I., Odporność psychiczna w okresie dzieciństwa, Kraków 2016.
Snyder C. R., Hope theory: Rainbows in the mind, “Psychological Inquiry” 2002, No. 13(4). DOI: https://doi.org/10.1207/S15327965PLI1304_01
Southwick S. M., Charney D. S., DePierro J. M., Resilience: The Science of Mastering Life’s Greatest Challenges, Cambridge University Press 2023. DOI: https://doi.org/10.1017/9781009299725
St Clair-Thompson H., Gathercole S., Executive function and achievements in school: Shifting, updating, inhibition, and working memory, “Quarterly Journal of Experimental Psychology” 2006, No. 59(4). DOI: https://doi.org/10.1080/17470210500162854
Strelau J., Temperament jako regulator zachowań: z perspektywy półwiecza badań, Gdańsk 2008.
Strycharczyk D., Clough P., Odporność psychiczna. Strategie i narzędzia rozwoju, Sopot 2017.
Szlasa-Więczaszek J., Czym jest odporność psychiczna – model 4C, test?, https://poradnia online.com/odpornosc-psychiczna/ (12.07.2025).
Trzebiński J., Zięba M., Nadzieja podstawowa a radzenie sobie ze stresem, “Roczniki Psychologiczne” 2004, No. 7.
Vealy R. S., Conceptualization of sport-confidence and competitive orientation: Preliminary investigation and instrument development, “Journal of Sport Psychology” 1986, No. 8(3). DOI: https://doi.org/10.1123/jsp.8.3.221
Zeidan F., Johnson S. K., Diamond B. J., David Z., Mindfulness meditation improves cognition: Evidence of brief mental training, “Consciousness and Cognition” 2010, No. 19(2). DOI: https://doi.org/10.1016/j.concog.2010.03.014
Zimmerman B. J., Becoming a self-regulated learner: An overview, “Theory into Practice” 2002, No. 41(2). DOI: https://doi.org/10.1207/s15430421tip4102_2
Pobrania
Opublikowane
Jak cytować
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 KULTURA – PRZEMIANY – EDUKACJA
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
