Racjonalność i sprawiedliwość rozwoju sztucznej inteligencji w kontekście wyzwań polskiej polityki
DOI:
https://doi.org/10.15584/nsawg.2026.1.4Słowa kluczowe:
rozwój sztucznej inteligencji w Polsce, uwarunkowania rozwoju AI, racjonalny i sprawiedliwy rozwój AI, polityka rozwoju AI, kreatorzy rozwoju AI a etykaAbstrakt
Celem niniejszego artykułu jest wykazanie, że rozwój sztucznej inteligencji (Artificial Intelligence – AI) będzie racjonalny i sprawiedliwy pod warunkiem, że będzie realizowany przez etycznych kreatorów, którzy potrafią przewidzieć nie tylko pozytywne, ale także negatywne skutki własnej i cudzej działalności zapewniającej rozwój AI. Opracowanie jest wstępnym etapem badań w tym zakresie i dotyczy identyfikacji głównych uwarunkowań związanych z rozwojem AI.
Dla uproszczenia założono, iż punktem odniesienia będzie dokument stanowiący politykę dla rozwoju AI w Polsce od 2020 roku. Holistyczny charakter tej polityki na krajowym poziomie abstrakcji wraz z modelem polskiego ekosystemu AI wymagał znacznej dyscypliny badawczej. W konsekwencji założono kontekst przywołania źródeł wiedzy ujmujących w sposób integralny łady: gospodarczy, polityczny, społeczny i informacyjny. Podstawową bazę wiedzy w artykule stanowią badania własne autorek opublikowane w latach 2014–2024 z uwzględnieniem ich wcześniejszych doświadczeń dotyczących AI. Systematyczną analizę weryfikującą racjonalność i sprawiedliwość rozwoju AI przeprowadzono według sześciu obszarów polskiej polityki rozwoju AI ze szczególnym uwzględnieniem identyfikacji zagrożeń, a także sześciu przesłanek wynikających z kompendium katolickiej nauki społecznej oraz trzech perspektyw dobrobytu w ekonomii sektora publicznego laureata Nagrody Nobla, Josepha E. Stiglitza (tj. efektywności rynku, zawodności rynku, kontekstu efektywności vs. sprawiedliwości).
Wynikiem analizy są dwa kluczowe wnioski wskazujące na zagrożenia związane z realizacją polskiej polityki rozwoju AI w dwóch obszarach wiążących AI ze społeczeństwem (1) i innowacyjnymi firmami (2) oraz kilka wniosków dotyczących procesu kreacji rozwoju AI (w tym kreatorów polityki rozwoju AI i kreatorów rozwiązań AI). Podjęte badania nie są zakończone i będą kontynuowane. Intencją artykuł nie jest podważanie istotnego znaczenia rozwoju AI oraz osłabianie znaczenia polityki dla rozwoju AI, gdyż są to żywotne sprawy współczesności.
Downloads
Bibliografia
Artificial Intelligence for Europe (2018). Communication from The Commission to The European Parliament, The European Council, The Council, The European Economic and Social Committee and The Committee of The Regions {SWD(2018) 137 final}, COM(2018) 237 final, Brussels.
Bortkiewicz, P., Nowak, A., Oko, D., Chrostowski, W., Kruszelnicki, J., Kucharczyk, G., Mering, W., Sosnowski, L., Roszkowski, W., Maciejewski, J., Łuczuk, P., Polak,
W., Nalaskowski, A., Królikowski, J., Jaki, P.B., Stawrowski, Z., Kantor, R. (2023). Tyrania postępu. Kraków: Biały Kruk.
Catechism of the Catholic Church. Pobrano z: https://www.vatican.va/archive/ccc/index.htm (2025.02.10).
Compendium of the Social Doctrine of the Church (2025). Pobrano z: https://www.vatican.va/content/vatican/en.html (2025.02.10) oraz https://www.vatican.va/roman_curia/pontifical_councils/justpeace/documents/rc_pc_justpeace_doc_20060526_compendio-dott-soc_en.html (2025.02.10).
Hasło: racjonalny. Słownik języka polskiego PWN. Pobrano z: https://sjp.pwn.pl/sjp/racjonalny; 2573230.html (2025.06.14).
Hasło: rozwój. Encyklopedia PWN. Pobrano z: https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/rozwoj;4009883.html (2025.06.14).
Katechizm Kościoła Katolickiego (1994). Poznań: Pallottinum.
Kołodko, G.E. (2008). Wędrujący świat. Warszawa: Prószyński i S-ka.
Kompendium Nauki Społecznej Kościoła (2005). Papieska Rada Iustitia Et Pax. Kielce: Wyd. Jedność.
Oleński, J. (2000). Elementy ekonomiki informacji. Podstawy ekonomiczne informatyki gospodarczej. Warszawa: Katedra Informatyki Gospodarczej i Analiz Ekonomicznych Wydziału Nauk Ekonomicznych UW.
Oleński, J. (2006). Infrastruktura informacyjna państwa w globalnej gospodarce. Warszawa: Wydział Nauk Ekonomicznych UW.
Oświadczenie dotyczące utrzymania przez Beneficjenta trwałości projektu dla Programu Operacyjnego Inteligentny Rozwój w okresie 2014–2020, dla którego Instytucją Pośredniczącą jest Narodowe Centrum Badań i Rozwoju za rok … (okres sprawozdawczy) w związku z monitorowaniem trwałości projektu, o której mowa w art. 71 Rozporządzenia PE i Rady (UE) nr 1303/2013 oraz monitorowaniem wskaźników rezultatu w okresie trwałości projektu. Pobrano z: https://www.gov.pl/web/ncbr/trwalosc-projektu-poir (2024.02.20).
Plan na rzecz odpowiedzialnego rozwoju (2016). Warszawa: Ministerstwo Rozwoju.
Polityka dla rozwoju sztucznej inteligencji w Polsce od roku 2020 (2020). Uchwała nr 196 Rady Ministrów z dnia 28 grudnia 2020 r. w sprawie ustanowienia „Polityki dla rozwoju sztucznej inteligencji w Polsce od roku 2020”. M.P.2021 poz. 23. Pobrano z: https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WMP20210000023 (2021.01.12).
Sala, J., Tańska, H. (2014). Tool dilemmas of innovation. W: Federated Conference on Computer Science and Information Systems (FedCSIS). Proceedings Papers of the 2014 (s. 1038–1042). Warszawa: Federated Conference on Computer Science and Information Systems.
Sala, J., Tańska, H. (2016). Competences in the knowledge-bases economy. W: Federated Conference on Computer Science and Information Systems (FedCSIS). Proceedings Papers of the 2016 (s. 265–269). Gdańsk: Federated Conference on Computer Science and Information Systems.
Sala, J., Tańska, H. (2019). Podstawy ekonomii dobrobytu według Josepha Stiglitza a sprawa polska. W: K. Strzała (red.), Oblicza dobrobytu. Wybrane zagadnienia. T. IV (s. 45–56). Gdańsk: Wyd. UG.
Sala, J., Tańska, H. (2022). Instrumentalizacja sztucznej inteligencji w polityce aktywności naukowej w Polsce. Nierówności Społeczne a Wzrost Gospodarczy, 71(3), 96–117. DOI: 10.15584/nsawg.2022.3.6.
Sala, J., Tańska, H. (2023). Cybernetyka a deformacja demokracji. Nierówności Społeczne a Wzrost Gospodarczy, 73(1), 57–74. DOI: 10.15584/nsawg.2023.1.4.
Sala, J., Tańska, H. (2024a). Inkluzyjne mechanizmy przezwyciężenia opóźnień technologicznych polskiej gospodarki. Nierówności Społeczne a Wzrost Gospodarczy, 78(2), 94–120. DOI: 10.15584/nsawg.2024.2.6.
Sala, J., Tańska, H. (2024b). Cybernetyczna identyfikacja i interpretacja zjawiska degradacji instytucji w demokratycznym państwie na przykładzie Polski. Nierówności Społeczne a Wzrost Gospodarczy, 80(4), 21–41. DOI: 10.15584/nsawg.2024.4.2.
Scoping the OECD AI principles: Deliberations of the Expert Group on Artificial Intelligence at the OECD (AIGO) (2019). OECD Digital Economy Papers, 291, 1–28. Paris: OECD Publishing. DOI: 10.1787/d62f618a-en.
Standing, G. (2011). The Precariat. The New Dangerous Class. London: Bloomsbury Academic.
Standing, G. (2015). The Precariat and Class Struggle. RCCS Annual Review, 7(7), 1–15. DOI: 10.4000/rccsar.585.
Stiglitz, J. (2004). Ekonomia sektora publicznego. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN.
Stiglitz, J. (2006). Szalone lata dziewięćdziesiąte. Nowa historia najświetniejszej dekady w dziejach świata. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN.
Synonim: racjonalny. Synonimy. Pobrano z: https://www.synonimy.pl/synonim/racjonalny/ (2025.06.14).
Zgierski, J. (red.) (2023). Encyklopedia antykultury. Wrocław: Fundacja COR DEJ.
Żmigrodzki, P. (red.) (2019). Hasło: ład. Wielki słownik języka polskiego. Pobrano z: https://wsjp.pl/haslo/podglad/39707/lad (2025.06.14).
Pobrania
Opublikowane
Jak cytować
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Uniwersytet Rzeszowski
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
